Introvert in een extraverte kerk

Voor introverte mensen kan het lastig zijn om steeds contact te zoeken met andere mensen. Leven
Voor introverte mensen kan het lastig zijn om steeds contact te zoeken met andere mensen. | beeld istock
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

Vind je bijbelkringen niks? Je bent geen slechte gelovige, je bent waarschijnlijk gewoon introvert. Introverte mensen hebben het soms lastig in de kerk. Want een beetje goede christen moet zich toch wel extravert gedragen – is het idee.

wat is introvert?

Wat betekent het precies als je introvert bent? In elk geval niet per se dat je verlegen bent. De begrippen introversie en extraversie raakten bekend door de Zwitserse psycholoog Carl Jung (1875-1961). Sinds Jung wordt het begrippenpaar in vrijwel alle psychologische karakterbeschrijvingen gebruikt. Bij extraverte mensen denk je aan: sociaal, spraakzaam en energiek. Ze krijgen energie van onder de mensen te zijn. Introverte mensen daarentegen zijn rustiger of zelfs gereserveerd van aard. Ze voelen dat feestjes en andere sociale gebeurtenissen hen vooral energie kósten. Ze zijn meer gericht op hun eigen gedachten en gevoelens. Introverte mensen kunnen heel sociaal en spraakzaam zijn, maar niet lange tijd achter elkaar. Om op te laden hebben ze tijd alleen nodig.

Voor het gemak noemen we mensen introvert of extravert, maar de meeste psychologen zijn het er tegenwoordig over eens dat je niet het een óf het ander bent. Verreweg de meeste mensen bevinden zich ergens op een schaal tussen die twee uitersten in. Vaak wordt gezegd dat grofweg een derde van de bevolking introvert is. Dat is gebaseerd op onderzoek uit de jaren zestig. Tegenwoordig zijn er ook psychologen die vermoeden dat wel eens een kleine méérderheid van de mens aan de introverte kant zou ­kunnen zijn.

Was Jezus introvert of extravert? Zelden waren ondervraagde Amerikaanse studenten het zo met elkaar eens. Jezus was extravert, antwoordde een overweldigende 97 procent van de ondervraagden bij dit onderzoek uit 2004. Want ging Hij niet naar mensen toe, was Hij niet assertief en sprak Hij niet met gemak voor grote groepen mensen? Dat Jezus ook geregeld de stilte zocht, veel tijd in gebed doorbracht en de vissersboot van zijn leerlingen gebruikte om aan de drukte van de menigte te ontkomen (echt introverte eigenschappen), daarbij leken de studenten niet stil te staan.

Zo dominant is dus het ideaal van de extraverte persoonlijkheid, verzucht de introverte dominee Adam S. McHugh in zijn boek Introverts in the Church (2009). ‘Ik heb met tientallen introverte christenen gesproken, en zonder uitzondering voelen ze zich in meer of mindere mate gefrustreerd en buitengesloten door hun kerkelijke gemeenten.’

Dit najaar verscheen een geheel herziene herdruk van zijn boek. Tijd om eens te vragen hoe het staat met de introverte mens in de kerk. McHugh neemt echter zijn grenzen in acht en gaat deze periode niet op interviewverzoeken in, laat zijn Amerikaanse uitgever weten. Het bewijs van een introvert die zichzelf een beetje kent?

Waarom voelt volgens deze Amerikaanse ­dominee zo’n grote groep van introverte ­mensen zich constant slecht op hun gemak in de kerk – in ieder geval in de evangelicale kerken waartoe hij zelf behoort? Het pro­testantse christendom heeft sterk extraverte trekjes, zegt McHugh. Vanouds hebben pro­testanten weinig met rituelen, zoals in de Rooms-Katholieke Kerk. In plaats daarvan ­vullen ze hun diensten met woorden. In een gereformeerde kerkdienst stromen de woorden als wijn. Het is een geloof van praters. En dan is er nog de gemeente waar je geacht wordt veel te doen. Je hebt bijbelkringen en andere activiteiten waar je je gezicht moet ­laten zien, er is koffie drinken en napraten na de dienst. Evangeliseren, je geloof uitdragen, is ook heel belangrijk. Ook dat betekent in protestantse zin veelal: met mensen over je geloof práten.

Gelukkig hoef ik bij de preek tenminste niets terug te zeggen, denkt de introvert. Maar dan pakt de eigentijdse predikant de microfoon en gaat, hengelend naar reacties, de rijen door. McHugh: ‘Meedoen aan een protestantse gemeente is meedoen aan een gesprek.’

Voor introverte mensen kan het ideaal van zo’n gemeente waar mensen veel samen doen en veel samen delen, overweldigend zijn. Veel introverte mensen zien sterk op tegen het aanspreken van onbekenden. Ze vinden praten over koetjes en kalfjes vaak ook lastig, en een lange conversatie aangaan kost veel energie. Maar het is zeker in evangelicale kring wel vaak de norm: een beetje goede christen moet zich vooral extravert gedragen.

eenzijdigheid

Lijken Nederlandse protestantse kerken hierin op de Amerikaanse? Het Amerikaanse christendom is sinds de opwekkingsbewegingen van de achttiende eeuw altijd energiek en wervend (extravert dus) geweest, zegt McHugh. Het ­Nederlandse calvinisme was echter vanouds eerder ingetogen, zegt Johan Bakker. Hij is schrijver, muziekkenner en ND-recensent. Én introvert. ‘Een al te uitbundig vertoon van religieuze bevlogenheid werd verdacht gevonden. Predikanten konden slaapverwekkend preken zonder dat iemand iets terug kon zeggen. Zelfs het orgelspel bleef ingetogen’, schreef Bakker tien jaar geleden al in deze krant. Maar dat is voorbij. Het gaat er – onder Amerikaanse invloed? – in veel kerken steeds uitbundiger aan toe. De liturgie verandert, er komen allerlei ‘spontane’ momenten in de eredienst en de dominee gaat anders preken – meer over zichzelf, over zijn twijfels ook, meer inspelend op het gevoel. En vooral: meer met het oog op de praktijk. En daar loert een nieuwe eenzijdigheid, zegt Bakker. ‘Extraverte gelovigen mogen dan worden gesterkt door de praktische toepassing van een bijbeltekst, introverte christenen geven juist de voorkeur aan een diepgravende theoretische verhandeling.’

Het extraverte ideaal is volgens Bakker de afgelopen tien jaar alleen maar dominanter geworden in de kerk. ‘Ik geloof dat de praktijk nu nog meer centraal staat dan tien jaar geleden. Dat vind ik jammer. Het zou juist zondag over andere dingen moeten gaan dan over dingen waar we de hele week al druk mee zijn. Ik kan zelf mijn geloofsbatterij beter opladen door een half uur in een oude lege kerk te gaan zitten dan door het bezoeken van een met toeters en bellen volgepropte dienst waarin iedereen zo nodig zijn zegje moet doen.’ Aan de andere kant vindt hij het wel een opmerkelijke ontwikkeling dat tegenwoordig juist jongeren in de kerk aangeven dat ze momenten van gezamenlijk stil zijn waarderen.

voorgangers

Hoe ‘extravert’ de kerk misschien ook wordt, de meeste voorgangers zijn gek genoeg helemaal niet extravert. Uit een onderzoek uit 2014 van de Protestantse Kerk in Nederland naar haar eigen predikanten blijkt dat de meeste dominees eerder introvert zijn. De kerkdienst en het een-op-eencontact van pastorale bezoeken noemen ze als hun favoriete werkzaamheden. Bij veel vernieuwingen en missionaire activiteiten spelen ze geen voortrekkersrol. Dat is niet iets Nederlands. Onderzoek uit 2011 binnen de Church of England geeft hetzelfde beeld. Uit Engels wetenschappelijk onderzoek blijkt ook dat introverte anglicaanse kerkgangers andere dingen zoeken in een kerkdienst dan hun extraverte medegelovigen. Introverte kerkgangers geven relatief vaak aan in een kerkdienst ‘dicht bij God’ te willen zijn, terwijl voor extraverte kerkgangers geloofsbeleving vaker iets van ‘samen’ is.

Hoe kunnen introverte en extraverte gelovigen nu door dezelfde kerkdeur? In de praktijk zie je vooral dat mensen een gemeente uitzoeken die bij hun persoonlijkheid past, schrijft McHugh. Dat vindt hij jammer. Zoek niet uitsluitend een kerk die past bij jouw eigen temperament en karakter. Je zult daar maar weinig kunnen leren en groeien. Voor een kerk die zowel introverte als extraverte mensen wil aanspreken, heeft hij wel adviezen. Zet bijvoorbeeld introverte mensen in bij het welkomstteam. Ze zullen zichzelf daarvoor niet snel opgeven. Maar de introverte die de drempel over is om een nieuwe kerk te bezoeken, zal zich daardoor zeker meer welkom voelen. Vraag ook voor de kerkenraad niet alleen extraverte mensen. De belangrijkste leider uit het Oude Testament, Mozes, was een overduidelijk introverte man. En misschien juist daarom geschikt voor zijn zware taak. En bedenk vooral of jouw ideaal van wat een goede, fijne gemeente is wel helemaal teruggaat op de Bijbel, of dat misschien jouw extraverte (of introverte) persoonlijkheid daarin niet ook een rol speelt. ■

verder lezen

Hoe blijf je als introverte persoon overeind in een wereld die extraverte trekken enorm belangrijk vindt? Daarover verscheen onlangs een boek met de (voor introverte mensen) veelzeggende titel Ik moet nog even kijken of ik kan. Journalist Liesbeth Smit wil ‘stille Willy’s’, zoals zijzelf, helpen om met meer zelfbewustzijn in het leven te staan. Als je er tegenop ziet om je telefoon op te nemen, als je liever luistert dan zelf praat, of als je gewoon vroeg weg wilt van een feestje, ben je niet gek. Je bent gewoon introvert. En wat jij wilt, is net zo belangrijk als de wensen van jouw supersociale, extraverte partner/collega’s/vrienden/familieleden. Een boek met veel tips en zwierig geschreven (uitg. Nijgh & Van Ditmar, € 19,99).

Hét boek over introversie is nog steeds Stil (oorspronkelijke titel: ­Quiet) van de Amerikaanse auteur Susan Cain (in 2016 herdrukt als betaalbare Rainbow-pocket). Haar TED-talk ‘The Power of Introverts’ is op YouTube inmiddels meer dan 7,2 miljoen keer bekeken.

Introverts in the Church. Finding Our Place in an Extroverted Culture

Adam S. McHugh. Uitg. IVP Books, Downers Grove 2017. 240 blz. $ 18

Bijlagen

Fotoserie, 2 foto's

Links

PDF Print Stuur door

Wil je elke dag onze nieuwsbrief met gratis artikel?