Geen pruik nodig, ondanks chemokuur

Zo ziet het koelelement eruit. Leven
Zo ziet het koelelement eruit. | beeld integraal kankercentrum nederland
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

Het voelt ijskoud aan, maar dankzij hoofdhuid­koeling kan haar behouden blijven bij kanker. Wie chemotherapie tegen kanker krijgt, loopt de kans zijn haren te verliezen. Door de hoofdhuid te koelen, kan haaruitval voorkomen worden.

Ad Schalk had nog nooit van hoofdhuidkoeling gehoord tot hij kanker kreeg en in het Franciscus Gasthuis in Rotterdam kwam. Hij is blij dat zijn hoofdhaar niet is uitgevallen. ‘Het maakt de confrontatie met de kanker voor mezelf en mijn omgeving minder heftig.’

Jaarlijks verliezen in Nederland rond de 15.000 mensen hun haar door chemotherapie.

‘Van alle mensen die kanker krijgen, wordt een kwart behandeld met een chemotherapie en bij de helft van de mensen die chemotherapie krijgen, valt het haar uit’, vertelt Corina van den Hurk. Ze werkt bij het Integraal Kankercentrum Nederland en is betrokken bij Stichting Geef haar een kans, die aandacht vraagt voor hoofdhuidkoeling. Van den Hurk promoveerde in 2013 op dit onderwerp aan de Universiteit Leiden. Bij hoofdhuidkoeling wordt de hoofdhuid zo koud gemaakt, dat de bloedvaten zich samentrekken. Hierdoor kan de chemovloeistof slecht in de haarwortels komen en raken die minder beschadigd, waardoor het haar behouden blijft. Van den Hurk: ‘Mensen die voor hoofdhuidkoeling kiezen hebben 50 procent kans dat hun haar niet uitvalt. Minder dan 5 procent stopt met de koeling, omdat de kou of de hoofdpijn als ondoenlijk wordt ervaren.’

Of de behandeling aanslaat, hangt erg af van het type chemotherapie. Van den Hurk: ‘Bij borstkanker worden veel verschillende soorten gebruikt. Daar zijn twee uitersten bij. Bij de een slaagt hoofdhuidkoeling bij 98 procent en bij de ander maar bij 8 procent.’ Hoofdhuidkoeling werd in de jaren zeventig voor het eerst toegepast. Van den Hurk: ‘Er werden zakken met ­ijsklontjes en kappen uit de vriezer gebruikt. Inmiddels bieden bijna alle ziekenhuizen in Nederland de behandeling aan en wordt er een badmuts gebruikt die aangesloten wordt op een koelmachine.’

mannenpruiken

Ad Schalk (64) uit Gouda kreeg zes chemokuren tegen prostaatkanker. De oncologisch verpleegkundige vroeg of hij erover nagedacht had dat hij zijn haar kon verliezen. ‘Mijn vrouw en ik hadden al grapjes gemaakt, dat ik nu een reden zou krijgen een hoed aan te schaffen.’

Toen Schalk hoorde over hoofdhuidkoeling, wilde hij dat graag proberen. ‘Ik heb me afgevraagd hoe erg het is om kaal te zijn. Er zijn zo veel mannen kaal. Maar als je opeens een volledig kaal hoofd hebt, wordt dat gelinkt aan kanker. Daarbij komt dat elk mens een beetje ijdel is. Ik ook.’

De pruiken voor vrouwen zijn de afgelopen tien jaar steeds mooier geworden, merkt onderzoeker Van den Hurk. ‘Voor mannenpruiken geldt dat niet.’ Mannen hebben vaker dunner haar of een kale plek boven op de schedel. Dat is met een pruik moeilijk na te maken. Je eigen haar houden, heeft ook een psychisch effect. Van den Hurk: ‘Als je er minder goed uitziet, voel je je slechter als je in de spiegel kijkt. Bovendien vinden veel mensen het fijn dat ze hierover in elk geval nog zelf de controle hebben.

warme handdoek

Schalk is tijdens zijn chemokuren en de hoofdhuidkoeling geen hoofdhaar kwijtgeraakt. ‘Ik ben zelfs tussentijds twee keer naar de kapper geweest. Het eerste kwartier is geen lolletje. De temperatuur op je hoofd wordt min vier graden. Dat voelt erger dan bij min tien in de wind schaatsen, is mijn ervaring.’

Zijn tip tegen schedel- of hoofdpijn is om direct na afloop het haar met een warme handdoek droog te deppen en direct een warme muts op te zetten.

Voordeel van het behoud van hoofdhaar vindt Schalk dat hij zelf kan bepalen tegen wie hij wel en niet over de kanker vertelt. ‘Maar mensen die me kennen, zien natuurlijk wel dat mijn baard weg is. Ik moest daar zelf erg aan wennen. Het deed me beseffen dat ik echt kankerpatiënt ben.’

Dat zal hij ook de rest van zijn leven blijven. ‘Ik krijg elke drie maanden een injectie om het testosteron te verlagen om de groei van prostaatkankercellen te stoppen.’

Hoofdhuidkoeling kan ervoor zorgen dat hoofdhuid behouden blijft. Haren van snorren, baarden, wimpers, wenkbrauwen, oksels en andere lichaamsdelen vallen wel uit. Van den Hurk: ‘Wenkbrauwen kun je tekenen, maar met wimpers lukt dat niet. Vrouwen vinden het vaak prima dat ze zich een tijdje niet hoeven scheren, maar voor mannen ligt dat anders. Er is een man geweest die zelf aan de koelkap een plaatje heeft gemaakt dat aan de koelkap bevestigd kon worden. Daardoor kon hij zijn snor behouden.’

klein haardosje

De onderzoekster merkt dat steeds meer mannen voor hoofdhuidkoeling kiezen. ‘Als het aangeboden wordt, is hun aandeel een derde. Leeftijd maakt ook niet uit. De jongsten zijn begin twintig en de oudste die ik tegengekomen ben, was bijna negentig.’

Ook Wiendelt Steenbergen (83) uit Zwolle koos ervoor. In 2016 werd bij hem prostaatkanker met lichte uitzaaiingen vastgesteld. Er volgde een chemokuur van zeven behandelingen bij Isala Zwolle. ‘Mijn hoofdhaar viel al erg uit en als het nog erger zou worden, zou ik met een kaal hoofd rondlopen. Ik heb nog een klein haardosje. Dat wilde ik graag houden.’

De behandeling vond hij ‘niet aangenaam, maar ook niet verschrikkelijk’. ‘Mijn haar ziet er nu nog steeds beter uit dan voor de behandeling en die was ruim een jaar geleden. Mijn haar is zelfs iets mooier geworden. Het glanst meer en het heeft nu slag. Ik vind geen enkele haar meer in de wasbak.’

Bij Wiendelt Steenbergen is de ziekte goed onder controle. ‘Daar ben ik dankbaar voor, ook al wordt die dankbaarheid overschaduwd door het verlies van mijn vrouw. Bij haar werd begin dit jaar blaaskanker geconstateerd.’ Ze werd een aantal keren geopereerd. In september bleek dat ze uitbehandeld was. ‘Op 27 oktober, een dag vóór onze 59e trouwdag, is zij heengegaan in vertrouwen op God. Doordat het mij goed ging, heb ik haar in die laatste tijd kunnen bijstaan.’

Hennie Koelewijn-Koning (76) uit Amersfoort hoorde via de vriendin van haar dochter over hoofdhuidkoeling. Ze is nog niet klaar met de behandeling tegen borstkanker, maar kreeg eind oktober wel de zesde en laatste chemokuur en hoofdhuidbehandeling. Ze vond de hoofdhuidkoeling ‘het proberen waard’. Niet omdat het een geheim is dat ze kanker heeft, maar omdat ze graag haar eigen haar wilde houden.

Op aanraden van haar behandelend arts in het Meanderziekenhuis in Amersfoort zocht Koelewijn toch een pruik uit. ‘Die heb ik niet nodig gehad. Mijn haar is dunner geworden, maar ik had een dikke bos haar.’

Naarmate de chemotherapie vorderde, vond ze de behandeling zwaarder worden. ‘Door de chemo krijgt je lijf een enorme klap. En voor de vierde kuur ben ik op vakantie gegaan en heb ik me behoorlijk ingespannen. Ik was verzwakt en vond de pijn de eerste vijftien minuten afschuwelijk. Het was nog erger dan een perswee.’

Van den Hurk: ‘Het ene hoofd koelt makkelijker af dan het andere. Misschien is het in de toekomst mogelijk de temperatuur per persoon in te stellen. Daar wordt onderzoek naar gedaan.’ ■

hoofdhuidtherapie

Hoofdhuidkoeling kan bij elk haartype en ook bij geverfd haar toegepast worden, maar is niet bij alle kankersoorten mogelijk. Vaak kan het als de patiënt chemotherapie via een infuus krijgt bij borst-, eierstok-, baarmoeder-, prostaat-, long- en darmkanker, maar niet bij bloed- en lymfeklierkanker. Het effect ervan is bij elke patiënt anders. De koelkap moet een half uur voor de ­chemobehandeling aangesloten worden. En de kap gaat maximaal negentig minuten na de behandeling weer af.

De hoofdhuid wordt koud gemaakt, waardoor de chemovloeistof de haarwortels nauwelijks aantast. Negatief effect hiervan zou kunnen zijn dat kwaadaardige cellen in de hoofdhuid niet goed bestreden worden. Patiënten die een risico lopen op uitzaaiingen in de hoofdhuid krijgen een negatief advies voor hoofdhuidkoeling. Uit onderzoek onder patiënten met borstkanker bleek dat één op de 200 patiënten uitzaaiingen in de hoofdhuid kreeg. Dat was evenveel als bij een groep patiënten met borstkanker die voor hoofdhuidkoeling kozen.

Op dit moment wordt er onderzoek gedaan naar het effect van verschillende typen chemo’s op haarwortels en hoe koeling dat beïnvloedt.

Fabrikanten werken aan betere kappen, zodat ze goed aansluiten bij alle vormen hoofden. Sluit de kap niet volledig aan, dan kunnen er kale plekken ontstaan.

Bijlagen

Fotoserie, 2 foto's
PDF Print Stuur door

Wil je elke dag onze nieuwsbrief met gratis artikel?