Toosten op de aanwezigheid van christenen in Midden-Oosten

De conferentiegangers bezochten ook de oude stad Byblos, vlakbij Beiroet. Bij de haven is Arjan Plaisier (midden) in gesprek met anderen. |beeld Nederlands Dagblad Geloof
De conferentiegangers bezochten ook de oude stad Byblos, vlakbij Beiroet. Bij de haven is Arjan Plaisier (midden) in gesprek met anderen. |beeld Nederlands Dagblad

Scriba Arjan Plaisier bezocht afgelopen dagen Libanon voor een conferentie over de christelijke aanwezigheid in het Midden-Oosten. Wat doet hij tijdens zon week? Het Nederlands Dagblad reisde met hem mee.

dinsdag 21 mei

7.30 uur, vliegtuig Amsterdam-Frankfurt

Ik heb even mijn testament nagekeken of alles in orde is, grapt Arjan Plaisier met een serieuze ondertoon. We gaan niet naar het meest veilige gebied. Nee, ik lig er niet wakker van. Dat moet je sowieso niet doen. Maar het is toch zo dat op een paar uur rijden een oorlog woedt. Dat maakt dit een andere vlucht dan die van vorige week naar Lyon, waar ik de eenwording van twee protestantse kerken bijwoonde.

Plaisier zit regelmatig in het vliegtuig om contacten te onderhouden met vertegenwoordigers van kerken in andere landen. Niet dat hij van reizen houdt. Ik ben zeker niet van laat mij maar gaan. Ik vind bovendien dat een scriba tot nut moet zijn voor de kerk en dat ben ik niet als ik steeds in het vliegtuig zit. Maar je moet niet provincaal worden als kerk.

Plaisier heeft bewust ervoor gekozen deze conferentie bij te wonen. Het is een aangelegen thema waarbij het goed is als Protestantse Kerk aanwezig te zijn. Ik heb niet veel in te brengen, maar ik zie bijvoorbeeld de ontwikkelingen in Syrië waar christenen lang veilig hebben gewoond maar nu tussen hamer en aambeeld dreigen te raken. Daarover maak ik mij zorgen.

De scriba memoreert een opmerking van de Syrische secretaris-generaal van evangelische kerken in het Midden-Oosten. Zij zei in een vlammend betoog voor Europese kerkelijke afgevaardigden dat wij de kerk in haar regio zijn vergeten. Dat heeft mij getroffen en daarom wil ik mijn solidariteit tonen.

De piloot zet de landing in. Plaisier kijkt uit het raam. Dit vindt hij het spannendste onderdeel van de vliegreis. Zon massa die met een klap op de grond komt. Toch bijzonder als dat goed gaat.

11.00 uur, vliegtuig Frankfurt-Beiroet

Misschien komen er vluchtelingenstromen van Syrië naar Nederland. Ik vind het belangrijk te weten hoe ze daar in deze regio tegenaan kijken, wat ze verwachten. Plaisier is sinds ongeveer een jaar officieel gesprekspartner van de Immigratie- en Naturalisatiedienst die asielverzoeken behandelt. Hij gaf advies over de vragen die asielzoekers krijgen voorgelegd als ze aangeven zich te hebben bekeerd tot het christendom.

Daarnaast heb ik voor asieladvocaten zon 25 gesprekken gevoerd met tot het christendom bekeerde moslims. Dat waren mooie, bijzondere verhalen, maar soms ook wat glad. Ik ga niet zeggen of iemand echt bekeerd is of niet, dat komt mij niet toe. In een schriftelijk verslag kan ik wel aangeven hoe iemand bij mij overkomt. De advocaat kan mijn opinie inbrengen bij de beoordeling van de aanvraag door de rechter.

16.30 uur, balkon conferentiecentrum Notre Dame du Mont, Beiroet

Ik blijf hier, ik ga niet weg. Een handbeweging en een vastberaden blik onderstrepen de woorden van een Jordaans-Palestijnse deelnemer aan de conferentie tegen drie anderen, onder wie Plaisier. Dan krijgt zijn gezicht zachte trekken. Twee van zijn vier kinderen emigreren waarschijnlijk naar Canada. Ze hebben al een vergunning om te mogen werken, zegt hij met onverholen trots in zijn stem. Ik vind ten diepste dat wij, christenen, hier moeten blijven, maar dat kan ik niet van hen verlangen. Hun kinderen krijgen goed onderwijs. Ik begrijp het wel.

19.30 uur, conferentiezaal Notre Dame du Mont

Kerkleiders, gekleed in speciale gewaden, worden met een kus op de hand begroet en nemen plaats op de eerste rij. De grote satellietzender SAT-7 is er als de kippen bij een aantal van hen een vraag te stellen. Plaisier in vergelijking met deze mannen onopvallend gekleed in een onberispelijk donkerblauw pak met krijtstreep, donkerroze overhemd en bijpassende stropdas zit een paar rijen naar achter en komt niet aan bod. Het zijn ook maar gewone mannetjes onder die gewaden, relativeert Plaisier. De president van de Episcopaalse Kerk van de Verenigde Staten geeft er woorden aan. Waar vorige sprekers spraken over excellenties en eminenties, zegt zij: Ik houd het maar op broeders en zusters.

Volgens secretaris-generaal Olav Fykse Tveit van de Wereldraad van Kerken is maanden naar de conferentie is uitgekeken. We horen elke dag van de dramas die zich hier voltrekken. Hoe kunnen we een weg vooruit vinden? We luisteren en reflecteren.

Ds. Habib Badr van de Evangelische Kerk van Beiroet heeft een verklaring opgesteld waaraan gedurende de conferentie nog kan worden geschaafd. Als eerste struikelblok voor christenen in de regio komt de Palestijnse zaak en de voortdurende Israëlische agressie aan de orde. De nederzettingenpolitiek zit een tweestatenoplossing in de weg en daarmee vrede in de regio. Ook opkomend religieus fanatisme, het voortbestaan van autoritaire Arabische regimes en corruptie krijgen aandacht. De uiteindelijke boodschap is dat christenen in de regio vreedzaam met alle andere gelovigen en bevolkingsgroepen willen samenleven.

22.10 uur, hal Notre Dame du Mont

Arjan Plaisier heeft net zijn diner van patat, sla en tomaat, doperwten en maïs, bladerdeeghapjes met gehakt en koude plakken gehaktbrood achter de kiezen. Uit de toespraken van vanavond sprak weinig hoop, vindt hij. Christenen zijn niet bepaald blij met de Arabische Lente. En het ligt heel gevoelig hoe het Westen reageert. Het gevoel leeft breed dat in het Westen te naïef over de oppositie in Syrië wordt gedacht. Hij begrijpt waarom de christenen een voorkeur geven aan een neutrale overheid. Ze hopen dat zon seculiere overheid alle religies de ruimte geeft.

De sympathie voor het Syrische regime van Bashar al-Assad komt Plaisier bekend voor uit de tijd dat hij in Indonesië werkte, in de jaren tachtig. Christenen afficheerden zich met het regime van Soeharto. Ik werd er niet goed van. Maar het is gemakkelijk praten. De democratisering in de tijd na Soeharto heeft goede dingen gebracht, maar er is ook ruimte gekomen voor radicale groeperingen. De positie van christenen is in bepaalde regios verslechterd.

De woorden over het Israëlisch-Palestijnse conflict klinken Plaisier wat te gemakkelijk. Net alsof alles voorbij is als dat conflict is opgelost. Tegelijk hebben ze een punt door Israël te zien als vooruitgeschoven post van het Westen. Is dit een verklaring waaronder Plaisier zijn handtekening zou zetten? Nee, maar dat is niet nodig. Ik speel geen actieve rol in de totstandkoming. Dit is de tekst van christenen hier.

woensdag 22 mei

14.45 uur, Armeense wijk Beiroet

Twee ventilatoren brengen de warme lucht in beweging in de warme en kale woonkamer. De televisie staat afgesteld op de Syrische staatstelevisie. Vorderingen van het leger van Assad worden met trots gemeld.

In dit huis in de Armeense wijk van Beiroet huurt een Syrisch gezin met jonge kinderen dit kleine appartement op de begane grond. Ze zijn maanden geleden gevlucht uit Aleppo. Ook de moeder van de man is ingetrokken nadat haar flat in Aleppo was gebombardeerd. Met armgebaren legt ze uit hoe haar straat werd geraakt en het gruis naar beneden dwarrelde. Haar man is nog in Syrië, aan het werk in een stad aan de kust. Haar zoon dient in het leger van Assad. Drie maanden lang had ze geen contact met hem, maar op dit moment kan ze regelmatig telefonisch met hem spreken.

Verschillende christelijke sprekers deelden s morgens tijdens de conferentie hun ervaringen uit allerlei delen van het Midden-Oosten. Voor Plaisier was veel bekend. Deze middag is hij er tussenuit gepiept om aan te sluiten bij een in Beiroet aanwezige delegatie van de protestantse zendingsorganisatie GZB. Landencoördinator Iwan Dekker en bestuurslid Marius van Duijn zijn op bezoek bij het sociale werk van de Armeens Evangelische Kerk in Beiroet waaraan samen met andere westerse kerken steun wordt verleend. Met sociaal werker Rita Lao Mangelikan trekken zij de wijk in voor een bezoek aan Syrische gezinnen die noodhulp ontvangen.

Plaisier toont zich uitermate belangstellend. Op een kladblok van de Nederlandse Bond van Predikanten noteert hij zo af en toe wat. In eerste instantie is de oma wat argwanend. Wat willen de Nederlanders? Ze hebben toch geen goed beeld van de situatie. Ze zijn bevooroordeeld door de media. Plaisier corrigeert voorzichtig. Volgens hem proberen Nederlandse media en politici een genuanceerd beeld te schetsen van de situatie. En hij hoort graag haar ervaringen. Het is misschien een domme vraag, maar wil ze op termijn bijvoorbeeld terug naar Syrië?

Het ijs lijkt gebroken. Als ik terug kan, zou ik vandaag nog teruglopen, zegt de vrouw met stemverheffing. Maar dan moet de huidige regering blijven. Zonder Assad is er geen toekomst voor christenen in Syrië.

Sociaal werker Rita Lao Mangelikan vertelt na afloop dat de Syriërs trots zijn dat ze hun kant van het verhaal hebben kunnen vertellen. Plaisier is onder de indruk. Dit raakt mij diep. Gezinnen die het in Aleppo gewoon goed voor elkaar hadden, zitten nu in Beiroet en worstelen om te overleven. Hun verhalen kun je gezien het aantal vluchtelingen nog talloze malen vermenigvuldigen.

Aan het diner brengt Plaisier een toost uit. Op de blijvende aanwezigheid van christenen in het Midden-Oosten.

donderdag 23 mei

8.30 uur, ontbijtzaal Notre Dame du Mont

Het ontbijt brengt spontane ontmoetingen tot stand. Plaisier zit aan tafel met Johny Messo, voorzitter van de Wereldfederatie van Arameeërs, een sociaal-politieke organisatie die de belangen van deze bevolkingsgroep in onder meer landen van herkomst als Turkije, Syrië, Libanon behartigt. Messo reist de wereld over voor contacten met overheden, ambassadeurs bij de Verenigde Naties en Arameeërs. Op basis van zijn contacten stelt hij dat noodhulp niet bij de christelijke gemeenschappen terechtkomt. Niemand houdt rekening met de christenen. Terwijl zij willen blijven als het Westen bereid is hen te helpen.

Zijn woorden zorgen voor discussie tussen Arjan Plaisier, Kerk in Actie-medewerker Feije Duim en ICCO-medewerker Mieke Zagt, beiden ook aan tafel. Duim benadrukt dat de steun wordt gegeven via de kerken, die dat breed moeten besteden. Daarmee bouwen ze sympathie op, wat hun aanwezigheid in de regio in de toekomst kan veiligstellen.

Plaisier twijfelt. Zijn we niet te voorzichtig? Christenen hebben weinig natuurlijke partners. We moeten niet te benauwd zijn vooral christenen te helpen. Duim is echter bang dat de hulp dan al snel te veel versmald totdat uiteindelijk slechts eigen families profiteren. Dat we de kerk prioriteit geven, vind ik compleet logisch, maar we moeten de hulp niet verengen.

Plaisier wil graag dat Messo voor een gesprek wordt uitgenodigd in Utrecht zodat de Protestantse Kerk beter geïnformeerd raakt.

Messo laat naderhand weten blij te zijn met het gesprek. Het doet me goed te merken hoe sympathiek Arjan tegenover ons staat en dat hij meer aandacht voor christenen vraagt.

12.30 uur, conferentiezaal Notre Dame du Mont

Plaisier had zich eerder voorgenomen niet publiek het woord te nemen. Het is de conferentie van christenen in het Midden-Oosten. Ruim twee uur geleden hoorde hij dat van hem toch een toespraak wordt verwacht.

In zijn speech spreekt Plaisier solidariteit uit met de christenen in het Midden-Oosten. Er zijn kerken en volken die intens lijden. Het leed is niet gelijk verdeeld onder ons. Als christenen en kerken zijn jullie vaak het doelwit, en we voelen de pijn. Er is de dreiging dat jullie worden weggevaagd uit de regio. We kunnen niet gewoon zitten en kijken. Als Protestantse Kerk willen we uw bondgenoot zijn.

Plaisier stipt aan dat sociale betrokkenheid het sterkste getuigenis is dat kerken kunnen geven. Daarom is humanitaire steun via de kerken voor alle slachtoffers van geweld in Syrië belangrijk. Maar het is ook onze zorg christenen te ondersteunen. Kerken en christenen zijn essentieel voor de toekomst van alle samenlevingen, maar vooral in het Midden-Oosten.

13.30 uur, eetzaal Notre Dame du Mont

Niet van iedereen wordt Plaisier even veel wijzer, maar met ds. Sargez Benyamin van de Evangelische Presbyteriaanse Kerk in Iran heeft hij tijdens de lunch een goed gesprek. De Iraniër denkt dat het regime nog op steun van vijftien procent van de bevolking kan rekenen en zijn langste tijd gehad heeft. Meer en meer raken Iraniërs geïnteresseerd in andere religies, waaronder het christendom.

Plaisier vertelt over zijn ervaring met asielzoekers. Benyamin reageert dat terugkeren op zich kan, maar dat de christenen dan moeten zwijgen. Voor het regime is de grens niet langer bekering van islam naar christendom, maar openlijk het geloof praktiseren. Plaisier: Dat past niet bij christenen die net tot geloof zijn gekomen.

vrijdag 24 mei

11.20 uur, Armeense Kerk Beiroet

Tal van gesprekken heeft Plaisier gistermiddag en avond gevoerd, ook tijdens het bezoek aan de oude stad Byblos.

Vanmorgen zijn de bijna veertig deelnemers te gast bij de Armeense-Katholieke Kerk waar his holiness Aram I geen blad voor de mond neemt. De verklaring die is opgesteld, vindt hij helemaal niks. De kerk hoeft niet overal op te reflecteren. Het belangrijkste punt is volgens hem dat christenen vanouds in deze regio horen en niet te gast zijn.

Bisschop Munib Younan van de Lutherse Wereldfederatie sluit zich daarbij aan. We hebben niets aan verklaringen die niet meer zijn dan woorden. We moeten christenen helpen hoop te houden in deze tijd. Duidelijk is dat de verklaring volledig wordt aangepast en ingekort. Opsteller Habib Badr wijt dat aan een gebrek aan coördinatie voorafgaande aan de conferentie. Nu zal de inbreng van Aram I de nieuwe hoofdlijn vormen.

Voor Plaisier is het tijd zijn conclusies te trekken. Het is belangrijk je gezicht te laten zien. Je kunt het wel zeggen dat christenen in het Midden-Oosten er niet alleen voor staan, maar als je dat toont door aanwezig te zijn, merken ze dat echt.

Om uit eerste hand te horen wat er gebeurt, vindt de scriba ook winst. Hier ontmoette ik een priester die in de Syrische stad Homs blijft, een bijzonder gevaarlijke onderneming. Dat is christelijke getuigenis in deze tijd.

Nog voor de definitieve tekst van de verklaring is gepresenteerd, vertrekt Plaisier naar het vliegveld. Vandaag is immers de presentatie van het nieuwe Liedboek en daar mag hij niet ontbreken.

Bijlagen

Fotoserie, 5 foto's
PDF Print Stuur door

Wil je elke dag onze nieuwsbrief met gratis artikel?