Paus Franciscus presenteert lofzang op de liefde

Exemplaren van de pausbrief Amoris Laetitia. Geloof
Exemplaren van de pausbrief Amoris Laetitia. | beeld ap / Andrew Medichini
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie
Paus Franciscus biedt in brief Amoris Laetitia een lofzang op de liefde. Hij wil een kerk die het huwelijk verkondigt en verdedigt, maar die ook mensen die niet aan dit ideaal voldoen, omarmt en begeleidt.

Vaticaanstad

Na twee bisschoppensynodes en bijna drie jaar theologisch getouwtrek in het Vaticaan en ver daarbuiten – inclusief gelobby en zelfs dreigingen met een schisma, mocht hij te toegeeflijk worden – heeft paus Franciscus vrijdag een voorlopige conclusie getrokken. Hij zegt uitdrukkelijk – zoals hij ook al in zijn programmatische tekst Evangelii Gaudium uit 2013 deed – dat de paus zich niet ‘in alle discussies over de leer, de moraal, of het pastoraat’ hoeft te mengen en dat ‘elk land of elke regio oplossingen kan zoeken die bij de lokale behoeften passen’.

Het hart van deze postsynodale pauselijke brief is de lofzang op de menselijke liefde die in het huwelijk haar bijzondere concretisering vindt. Maar de paus stelt het huwelijk niet voor als een onbereikbaar ideaal. Hij wijst op problemen die zich kunnen voordoen, en geeft de nodige adviezen om deze te voorkomen of zonder al te veel kleerscheuren door te komen.

Opvallend is dat hij niet slechts naar de moderne samenlevingen wijst, waar het huwelijk in een crisis is geraakt, maar allereerst de hand in eigen kerkelijke boezem steekt. Te vaak werd volgens de paus te eenzijdig op de plicht tot voortplanting gewezen, zodat de werkelijke betekenis overschaduwd raakte. Te vaak was het kerkelijk spreken ook te abstract en gaf het een kunstmatig theologisch ideaal, ‘ver verwijderd van de concrete situaties en praktische mogelijkheden van reële gezinnen’. Voor de paus is het huwelijk echter ‘een dynamisch pad tot persoonlijke groei en vervulling’.

Verder: geen duidelijke veroordeling van homo’s, wel van hun discriminatie en van pogingen om homoseksuele relaties aan het heteroseksuele huwelijk gelijk te stellen. Een duidelijke steun voor de vrouwenemancipatie – ‘het werk van de Heilige Geest’ – maar stevige kritiek op degenen die het onderscheid tussen mannen en vrouwen willen ontkennen. Geen expliciete veroordeling van voorbehoedmiddelen, wel aanbeveling van natuurlijke methodes. Over abortus en de doodstraf blijft de paus echter uitdrukkelijk afwijzend.

groeimodel

Wie stevige uitspraken zoekt, komt bedrogen uit. Franciscus poneert een haalbaar ideaal. Hij is de paus van het groeimodel. Ongehuwd samenwonenden, homoseksuelen, hertrouwde gescheidenen biedt hij geen veroordeling aan, maar een luisterend oor, een helpende hand, een positieve blik – zonder het ideaal van het christelijk huwelijk van man en vrouw, open voor nieuw leven, uit het oog te verliezen.

En als de werkelijkheid te complex is om in algemene kerkelijke wetten te vangen, biedt het persoonlijk geweten – volgens aloud katholiek inzicht altijd de hoogste wet – uitkomst. ‘We zijn als kerk geroepen om gewetens van gelovigen te vormen, niet om ze te vervangen.’

Mag dan een hertrouwde gescheidene ter communie? Dat ligt gevoelig in delen van de Katholieke Kerk. De paus geeft geen direct antwoord, maar maakt gewag van verschillende complexe situaties. Hij herhaalt dat hertrouwden deel uitmaken van de kerk, en niet uitgesloten mogen worden. Het antwoord op de heikele vraag of een hertrouwde gescheidene ter communie mag, heeft hij tussen de regels en in een voetnoot verstopt: het mag eigenlijk niet, maar kijk zelf maar – samen met je pastoor. En zo gaat dat feitelijk al jaren in veel katholieke parochies.

Deze wat flauwe uitkomst hangt samen met de methode van deze paus: hij zoekt naar consensus en wil de kerk decentraliseren. Omdat op de vorige synode de consensus ontbrak, kan de paus niet veel verder gaan dan de slappe thee die toen ook geserveerd werd, zonder feitelijke beslissingen te nemen. Op dat kleine voetnootje na.

Echt nieuws is wellicht de pauselijke erkenning dat celibataire priesters niet altijd goed voorbereid zijn op de begeleiding van echtparen. En dat de gehuwde priesters die de kerk kent (met name in met Rome verbonden oosterse kerken) daar een welkome aanvulling zijn. In Rome wordt al gefluisterd dat dat weleens het thema van de volgende bisschoppensynode zou kunnen worden. <

Bijlagen

Pauselijk document gezin (Engels)
Pauselijk document gezin (Frans)
PDF Print Stuur door

Dagelijkse nieuwsbrief