Orthodoxe christen ‘doet’ geloof

Bij christenen in het Midden-Oosten hebben geloof en kerk alles te maken met je identiteit. De individuele keus om te geloven staat niet op de voorgrond. Geloof
Bij christenen in het Midden-Oosten hebben geloof en kerk alles te maken met je identiteit. De individuele keus om te geloven staat niet op de voorgrond. | beeld ap / Alexander Zemlianichenko
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

Diverse christelijke organisaties, waaronder het Nederlands Dagblad, vragen met een gezamenlijke actie aandacht voor christenen in Syrië en Irak. Deze christenen in het Midden-Oosten verschillen van hun westerse geloofsgenoten als het gaat om geloofsbeleving en identiteit.

Nijmegen

‘Orthodoxe gelovigen kussen de deur van de kerk. In Nederland gebeurt dat niet.’ De Syrisch-orthodoxe priester Samuël Dogan kan het geloof van christenen in Syrië en Irak moeilijk onder woorden brengen. Maar uit zijn gebrekkig geformuleerde zin blijkt één ding zonneklaar: geloof en kerk kleuren heel het leven van de overwegend ‘orthodoxe’ christenen in deze landen in het Midden-Oosten. ‘In Syrië en Irak heb je het gevoel als gelovige dichter bij God te leven’, aldus de pastor van de St. Johanneskerk in Hengelo, die al dertig jaar in Nederland woont en werkt.

Religie heeft een centrale plaats in de levens van orthodoxe christenen, bevestigt Heleen Murre-van den Berg, directeur van het Instituut voor Oosters Christendom in Nijmegen. ‘Je wordt geboren als lid van een van de orthodoxe kerken, je trouwt en rouwt er – je bent er heel je leven mee verbonden.’

Prof. Bernhard Reitsma, verbonden aan de Vrije Universiteit, werkte jarenlang als theoloog in Beiroet. In contacten met medechristenen in ­Libanon, maar ook uit Syrië en Irak, trof hem de verwevenheid van persoon en kerkgemeenschap. ‘Het geloof draait niet om jouw persoonlijke ervaring, maar is onderdeel van je identiteit, die weer gevormd wordt door de groep waartoe je behoort en de streek waarin je leeft.’ Dat klinkt zelfs door in de taal. ‘Om een voorbeeld te geven: Assyrische christenen verschillen in het dagelijks leven niet veel van hun buren. Maar ze spreken net een iets ander Arabisch, met woorden en begrippen die alleen geloofsgenoten begrijpen. Ze horen het ook meteen van elkaar.’

Orthodoxe christenen zijn niet op een verstandelijke manier bezig met hun geloof, weet Murre. ‘Als je als protestantse christen uit Nederland aan een orthodoxe gelovige uit het Midden-Oosten vraagt of hij een persoonlijke relatie met Jezus heeft, zal hij je vreemd aankijken en je vragen waarover je het hebt.’ Bij de orthodoxen is niet in de eerste plaats belangrijk wat je precies gelooft, maar wat je doet. ‘Zij uiten hun geloof door naar de kerk te gaan, te bidden, te buigen, kruisjes te slaan – kortom door de rituelen van hun kerk.’ De orthodoxe kerken in al hun varianten zijn het best te vergelijken met rooms-katholieke kerken. Ze roepen het beeld op van rijkversierde kerken, kleurrijke priestergewaden en iconen. ‘Met dit verschil dat katholieken veel meer bezig zijn met theologie, dat is bij de orthodoxen een stuk minder’, aldus Murre. Zij ervaren het goddelijke volgens haar in de kerkdienst, iconen en andere religieuze voorwerpen, maar ook op heilige plaatsen. Hun geloof concentreert zich sterk op de liturgie in de dienst, vertelt Reitsma. ‘Daar raakt de hemel de aarde, daar wordt het evangelie als het ware opnieuw nagespeeld, uitlopend op de eucharistie, waarin Christus aanwezig is – het hoogtepunt.’

protestanten

Wonen in Syrië en Irak relatief veel gewoontechristenen, die naar de kerk gaan omdat het nu eenmaal moet? Nee, zegt Reitsma resoluut. ‘Een gewoontechristen gaat wel naar de kerk, maar het geloof bepaalt niet zijn wezen. Dat is bij oosterse christenen juist wel het geval. Er zijn mensen die het geloof intensief beleven en er zijn mensen die er weinig mee doen. Maar het geloof staat op hun identiteitskaart. Iedereen gelooft in God, zelfs mensen die nooit naar de kerk gaan.’

En hoe geloven de protestanten in Syrië? ‘Ze staan dichter bij ons’, heeft Reitsma ervaren. ‘Ze hebben een vergelijkbare kerkdienst. Maar het gemeenschapsleven is hechter en langs familiebanden georganiseerd. Net als bij de orthodoxen heeft het protestant-zijn alles te maken met je identiteit. De individuele keus om te geloven staat niet op de voorgrond. Ook bij hen geldt: ook al geloof je niet, je behoort tot een bepaalde protestantse groep.’ <

kerkelijke kaart Syrië en Irak: grofweg drie stromingen
grootste kerken Syrië – ledental 2012 (schatting, voor de oorlog)
protestanten

Er zijn relatief weinig protestanten in Syrië en Irak. De grootste groep is de Nationale Evangelische Synode van Syrië en Libanon, een samenwerkingsverband van protestantse gemeenten. Ledental in 2012: 20.000. Daarnaast is er een Unie van Armeens Evangelische Kerken in het Nabije Oosten. Aantal leden 2012: 9.500.

Verder zijn er groepjes protestanten: baptisten, anglicanen, luthersen, evangelischen, pinksterchristenen.

grootste kerken Irak

Chaldeeuws-Katholieke Kerk (Afsplitsing Kerk van het Oosten, geünieerd met ‘Rome’).

Kerk van het Oosten (Assyrische Kerk) en een latere afsplitsing: de Oude Kerk van het Oosten.

Aantal leden onbekend. Voor de interventie van de VS in Irak in 2002 waren er 1 miljoen christenen, nu naar schatting 250.000.

Noorden van Irak (Koerdisch gebied): Veel christenen woonden in Bagdad en Mosul. Tijdens de burgeroorlog van 2005 vluchtten veel christenen van Bagdad naar het noorden. Bij de inname van Mosul door ISIS in 2014 volgde een trek naar Koerdisch gebied.

Bijlagen

Fotoserie, 3 foto's
PDF Print Stuur door

Dagelijkse nieuwsbrief