Elke dag wonderen in Taizé, meestal van vrede en begrip

Geloof
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

Al 75 jaar is Taizé een populair pelgrimsoord onder jongeren. ‘Er heerst een open sfeer, er is aandacht voor jou. Je kunt gewoon over je geloof en je twijfels praten.’

‘Laudate omnes gentes, laudate Dominum – alle volken, loof de Heer!’ Vóór de Latijnse zin als een gezongen mantra door de ruimte zweeft en een gedragen gezang aanzwelt, vult de halfduistere kerkzaal zich met vooral jongeren. Ze zijn de borden met ‘silence’ gepasseerd en knielen neer of gaan op de grond zitten. Sommigen gebruiken een speciaal gebedsbankje.

Voorin zorgen een kruisicoon, een altaartafel met wit-groen kleed, oranje doeken, die vanaf het plafond naar beneden hangen, en kaarslichtjes voor een mystieke sfeer tijdens de gebedsviering in Taizé. De oecumenische gemeenschap heeft decennia geleden een plek gevonden in de lieflijk glooiende heuvels van de Franse provincie Bourgondië. De ‘communauté’ werd in 1940 opgericht door de protestantse broeder Roger en viert dit jaar het vijfenzeventigjarig bestaan. De broeders staan dit jaar ook stil bij een minder heuglijk feit: tien jaar geleden werd de grondlegger tijdens een gebed vermoord door een verwarde Roemeense vrouw. Om de herinnering aan hem levend te houden, werd in mei zijn honderdste geboortedag gevierd.

In het Taizédorp langs de weg tussen Mâcon en Chalon-sur-Saône is alles van hout: de klokkentoren aan het begin, de ontvangstruimte, de barakken en de ietwat verveloze kerk met twee uivormige torentjes. Op een afgeschermd deel van het terrein wonen tachtig broeders uit alle delen van de wereld met een diverse kerkelijke achtergrond samen: rooms-katholiek, protestant en anglicaan. Ze hebben een kloostergelofte afgelegd en leven dus eenvoudig en celibatair. De broeders aanvaarden geen schenkingen of erfenissen, maar proberen rond te komen van verkoop van zelfgemaakt aardewerk, boeken en cd-opnames van Taizéliederen. Twintig broeders leven in arme buurten in Azië, Afrika en Zuid-Amerika.

Al die jaren is Taizé een populair pelgrimsoord voor jongeren uit alle delen van de wereld, opnieuw uit een keur aan kerken: luthers, gereformeerd, katholiek, oosters-orthodox. In het voor- en najaar verblijven er vijfhonderd tot duizend jongeren per week, in de zomer is de toestroom het grootst: per week drieduizend tot vijfduizend.

witte pijen

Klokgelui lokt de laatste gasten naar het kerkgebouw. Binnen zit de zaal al vol. Terwijl enkele gasten nog gauw een plekje zoeken, schrijden de broeders, gehuld in witte pijen, binnen en nemen in een rij plaats voor in de zaal. Ze zetten een lied in, onmiddellijk gevolgd door de aanwezigen. Het zijn korte zinnen met een heldere boodschap in het Latijn, Frans, Duits, Engels of een andere taal, op eenvoudige muziek, soms reciterend gezongen: God redt, ontfermt, steunt, heeft onvoorwaardelijk lief en is alle lof waard. De herhaling zorgt ervoor dat de liederen rondzingen in de ziel. ‘Bless the Lord, my soul, and bless God’s holy name – Prijs de Heer mijn ziel, en prijs zijn heil’ge naam.’ En: ‘Bleib mit deiner Gnade bei uns, Herr Jesus Christ! – Blijf met uw genade bij ons, Heer onze God.’ Of eenvoudig: ‘Alleluja, alleluja – Halleluja, halleluja.’

Dan verstomt de zang, en wordt het stil – acht tot tien minuten lang. De aanwezigen vouwen de handen, bidden ingespannen, de ogen geloken. Een enkeling buigt zich neer. In de stilte krijgt iedereen de kans met zijn vreugde, zorg, verdriet, ellende of wat dan ook in gebed naar zijn God te gaan, of op zijn eigen wijze te mediteren.

Zo gaat het er in Taizé al jarenlang aan toe, drie keer per dag. De gebedsvieringen vormen de ruggengraat van de gemeenschap. De meeste bezoekers blijven een week. In elke avondviering wordt aan het eind de kruisicoon voor in de kerk geplaatst. Jongeren gaan ervóór zitten om te bidden. Op vrijdag mogen ze met hun hoofd het kruis aanraken om zo hun last bij Jezus neer te leggen. Een symbolische daad die verbonden is met het laatste avondgebed op zaterdag, die in het teken staat van de opstanding – de kerk is dan gevuld met een zee aan lichtjes.

de stilte is het geheim

Wat is het geheim van Taizé? ‘Le silence’, zegt broeder Alois, hoofd van de broedergemeenschap. ‘Jonge mensen noemen vaak de stilte tijdens het gezamenlijke gebed. Die staat symbool voor de ruimte die ze bij ons ervaren. We zijn een christelijke gemeenschap, dus de gebedsviering is dat ook, maar niemand vertelt ze wat ze moeten geloven. Er is innerlijke vrijheid. Ieder heeft zijn eigen relatie met God.’

Hij wijst erop dat er ook zoekers naar Taizé komen. ‘Dat is geen probleem, iedereen is welkom. Wij respecteren wat zij al dan niet geloven. Want God is een mysterie, je moet nooit denken dat je Hem te pakken kunt krijgen.’

‘Pelgrims’ in Taizé bevestigen de woorden van de overste. In de kerkdiensten thuis is er een strakke liturgie (rooms-katholiek, oosters-orthodox), of zit een gelovige passief in de kerkbanken te luisteren naar woorden (reformatorisch). In Taizé gaat het om God en jou en kun je Hem beleven in het gezang en de stilte en de ontmoeting met anderen. ‘Ik ga nauwelijks meer naar de kerk’, zegt een Duitse man met een grijze kuif. ‘Daar krijg je een preek over je heen waarin je wordt verteld hoe je moet geloven. De vieringen in Taizé zijn weldadig.’ Grijze kuif? Ja, oudere mensen zijn er ook, de broeders laten elke week een gedoseerd aantal volwassenen toe. Zij komen op een decentraal gelegen plek samen, in een eigen grote tent, tevens eetgelegenheid.

De Duitser verwoordt de ervaring van velen. Nog voor het ontbijt ga je naar de ochtendviering om een uur te zingen en stil te zijn. Als je hoofd vol raakt met de dingen van de dag, breekt het middaggebed aan waarin je alles van je af zingt en tot rust komt. Ter afsluiting van de dag het avondgebed om alles weer bij Hem neer te leggen. Het eten is overigens sober. Een ontbijt bestaat uit een broodje en een kom thee of water, de andere maaltijden uit een bordje aardappelpuree of bonen met een worstje, een stukje brood en een bekertje yoghurt.

‘Jongeren ervaren vriendschap’, vervolgt Alois. ‘Op internet hebben ze vele virtuele vrienden, maar in Taizé wordt hun verlangen naar vriendschap pas echt gevoed. Ze ontmoeten ménsen.’ Het is misschien wel het meest opvallende beeld: jongeren zitten nauwelijks op hun mobieltje, geholpen door de trage internetverbinding op slechts twee plekken. Over het hele terrein zie je ze in groepjes met elkaar praten en zingen, een enkeling speelt gitaar. Een jongere vat het mooi samen: ‘Er heerst een open sfeer, er is aandacht voor jou. Je kunt gewoon over je geloof en je twijfels praten. Iedereen neemt je zoals je bent.’

Alois vult aan dat de broeders de tijd nemen voor jongeren en met een open houding het gesprek ingaan. ‘In de ontmoeting met jongeren hoor ik terug dat er in de kerken weinig plekken zijn waar écht naar jongeren wordt geluisterd.’

sleutels aanreiken

In Taizé vallen genoeg woorden. De gasten komen na de gebeden samen in gespreksgroepen. Een broeder geeft een inleiding die vaak samenhangt met de missie van de gemeenschap: het bevorderen van verzoening. Het idee is dat jongeren de sleutels krijgen aangereikt om thuis vrede voor te leven.

Op zo’n ochtend behandelt broeder Paolo, een Engelsman van geboorte, Johannes 8:1-11, het Bijbelverhaal over de farizeeërs die een overspelige vrouw voor de voeten van Jezus werpen om Hem tot een veroordeling te verlokken. Jezus zegt niets en schrijft met zijn vinger in het zand: ‘Wie van u zonder zonde is, werpe de eerste steen’. De broeder vertelt dat Jezus in zijn zwijgen de religieuze leiders van Israël de kans geeft tot andere gedachten te komen. Hij ziet de vrouw als mens en vervult de wet met zijn oproep in het geheel geen wraak te nemen. ‘Je moet je naaste liefhebben.’

Mensen vragen hem weleens of er wonderen op Taizé gebeuren, vertelt Paolo. ‘Dan zeg ik: ja elke dag, meestal wonderen van vrede en begrip voor elkaar. Mensen gaan fundamenteel anders naar elkaar kijken. Het verhaal over de vrouw is een wonderverhaal, het geeft ons de kans om onze zonden bij het beoordelen van anderen te ontdekken.’

In het groepsgesprek na afloop stellen de Duitse en Argentijnse jongeren vast dat het nog niet meevalt om zonder vooroordeel mensen tegemoet te treden. Soms lukt het in de voetsporen van Jezus te gaan, op andere momenten ligt veroordeling op de loer. Paolo had ze er al op gewezen dat een verzoenende levenshouding een lange leerweg is. ‘Als je ouder wordt, zul je ontdekken dat in ieder mens, vaak onder een laag problemen, een diep verlangen schuilt naar God, een verlangen om liefde te geven en te delen.’

aardse dingen onbelangrijk

Samuel Reid Navarro (17) uit Almere, Nederland:

‘Sinds mijn vijftiende bezoek ik Taizé, dit is mijn achtste keer. Ik ben rooms-katholiek opgegroeid, maar verloor mijn geloof. Ik was een atheïst, in mijn vriendengroep werd slechts geschamperd over het geloof. Ik was een gesloten jongen, maar ben in Taizé uit mijn schulp gekropen. Waardoor? Tja, mensen zijn open en vriendelijk. Aardse dingen doen er niet toe. Het is niet belangrijk welke kleren je draagt of welke telefoon je hebt. Ik begon in de Bijbel te lezen en na een lang proces heb ik God gevonden.’

veel minder prikkels

Laura Kimman (18) uit Winterswijk, Nederland:

‘Ik ben voor de eerste keer in Taizé, met een aantal klasgenoten van het katholieke Marianumcollege uit Groenlo. De meeste jongeren hier geloven, dat vind ik geweldig. In mijn woonplaats zijn de mensen die naar de kerk gaan ouder dan vijftig jaar. Ik heb nu al rust gevonden. Het tempo is veel langzamer, er zijn veel minder prikkels. Voor het eerst in mijn leven voel ik me ontspannen. Ik ben helemaal op mijn plek.’

enig christen in mijn gezin

Xiaochen Yu (27) uit Sjanghai, China:

‘Ik ben niet alleen enig kind, maar ook de enige christen in mijn gezin. Toen ik bij de McDonald’s werkte, kwam daar elke dag een jongen in de Bijbel lezen. Dat was bijzonder, want in China is iedereen bezig met zijn carrière. Ik werd nieuwsgierig en raakte met hem in gesprek. Hij was heel open over zijn geloof en nodigde mij uit naar zijn kerk te komen. Zo kwam ik tot geloof.

Ik ben lid van een Rooms-Katholieke Kerk, een parochie met driehonderd mensen, onder wie twintig jongeren. Broeder Alois bezocht onze stad en nodigde ons uit naar Taizé te komen. Drie jaar geleden kwam ik voor het eerst, nu verblijf ik hier een jaar. Het stadsleven is druk, je leeft makkelijk langs God heen. De Chinese cultuur is gesloten. In Taizé delen mensen hun leven, wordt er gebeden, is er rust en stilte. Ik vond een weg om te ontdekken wie ik ben in Christus.’


bij geloof hoort twijfel

Arjan van den Ham (43) uit Amsterdam, Nederland:

‘Mijn ouders komen uit een katholiek milieu, maar gaven door enkele negatieve ervaringen af op de kerk. Ik ben atheïstisch opgegroeid. Toch raakte ik al jong geïnteresseerd in spiritualiteit in zijn algemeenheid. Ik zoek de dingen die bij onze cultuur passen en dan kom je al gauw bij het christendom uit. Ik noem mijzelf een agnost. Broeder Pedro zei: “Bij geloof hoort twijfel”. Zo ervaar ik dat ook. Ik weet niet of God bestaat. Ik weet niet eens wat God is. Hij is deel van een groter geheel, en wij zijn beperkt van zicht.

Vijf jaar geleden was ik in de buurt van Taizé met een groep mensen. Toen hoorde ik voor het eerst over deze gemeenschap. Ter afsluiting van een ziekteperiode besloot ik er dit jaar naartoe te gaan. Het is wel christelijk, maar je mag afwijkende ideeën hebben. Dat vind ik prettig. Ik heb nagedacht over mijn levensvragen en daarover met een broeder gesproken. Van de vieringen word ik heel erg vrolijk. Ik hou van zingen. Ik ervaar verbondenheid met het Al en met de mensen die er zijn. Mediteren in stilte is heerlijk.’

drie gebeden per dag

Nikolaus Güntter (21) uit Villingen-Schwenningen, Duitsland:

‘Mijn ouders zijn dominee in de Evangelische Kirche in Warttumberg, een gemeente tussen evangelisch en luthers in. Ik dacht nooit over het geloof na, het werd mij met de paplepel ingegeven. Dat Jezus voor mijn zonden is gestorven, geloofde ik wel. Maar wat dat nou betekende? In Taizé, waar ik nu voor de vijfde keer ben, ontdekte ik mijn eigen geloof door er met anderen over te praten.

Thuis luister je in de kerk naar iemand die iets over God zegt, maar in de Taizévieringen staat de beleving voorop: je zingt samen met anderen, je herhaalt de liederen waardoor die in je hart landen, en in de stilte kun je je beter concentreren op God.

Ik verblijf nu met enkele andere jongeren een paar maanden in Taizé, tot augustus. Permanenten noemen ze ons. Ik leef met negentien andere jongens in een huis. We eten, praten en werken samen. Zo leer ik om in een gemeenschap te leven. De drie gebeden per dag vind ik het belangrijkste van Taizé. Die geven betekenis aan werk en leven.’

Bijlagen

Fotoserie, 11 foto's

Links

PDF Print Stuur door

Elke dag onze nieuwsbrief?