Luister naar

Florerende geitensector mag niet verder groeien

Nieuws
Zeven provincies willen niet dat geitenhouders nog uitbreiden of dat zich nieuwe geitenbedrijven vestigen. In de buurt van deze bedrijven komt vaker longontsteking voor dan elders. Een domper voor deze kleine, maar snel gegroeide sector.
Theo Haerkens
maandag 24 december 2018 om 03:00
Melkgeitenhouder Ad Bink houdt samen met zijn vrouw Marlies ongeveer vijfhonderd geiten. ‘De volksgezondheid staat op één.’
Melkgeitenhouder Ad Bink houdt samen met zijn vrouw Marlies ongeveer vijfhonderd geiten. ‘De volksgezondheid staat op één.’ Theo Haerkens

Raamsdonk

Een grote witte geit buigt de hals, verheft zich op de achterpoten en geeft de geit naast zich een stoot. In de stal van melkgeitenhouder Ad Bink in het Brabantse Raamsdonk, wordt de hiërarchie zorgvuldig bewaakt. De witte Zaanse geiten zijn in de meerderheid, maar er lopen ook lichtbruine Nubische geiten bij, herkenbaar aan hun lange hangoren, en Alpine geiten, een slag donkerder en met een zwart dek op de rug.

Bink, wiens vader koeien melkte, houdt samen met zijn vrouw Marlies al ruim twintig jaar geiten en heeft er nu zo’n vijfhonderd, waaronder een dozijn bokken. ‘Toen ik begon met driehonderd geiten, was ik een grote, Nu ben ik een kleintje’, lacht hij vrolijk. Het gemiddelde melkgeitenbedrijf telt circa negenhonderd dieren, al zijn er enkele uitschieters met drieduizend of meer. De meeste boeren hebben een agrarische achtergrond. ‘Met die aantallen is de hobby er wel af.’

Geitenboeren die zelf kaas maken, vormen een aparte categorie. Zij hebben de handen vol aan tweehonderd dieren, die immers twee keer per dag moeten worden gemolken. De combinatie is erg arbeidsintensief en de hygiënevoorschriften zijn zeer strikt. ‘Ik mag wel kaas maken en aan vrienden en kennissen verkopen, maar zodra ik een bordje voor de deur zet met ‘kaas te koop’, komt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit op bezoek en moet ik aan zo’n pak eisen voldoen’, gebaart Bink. Een deel van de geitenhouders combineert zijn bedrijf met een camping, biedt yoga aan, een vergaderruimte of kinderopvang.

De geiten eten gretig van de walletjes ruwvoer, een mengsel van gras, bietenpulp, mais, luzerne en brok, aan weerszijden van het pad door de stal. Geen van de dieren heeft hoorns, die worden als ze jong zijn onder verdoving verwijderd om conflicten niet uit de hand te laten lopen en het werk voor de boer gemakkelijker te maken. ‘Ze zijn best scherp.’ Van achter uit de stal waait frisse lucht en valt daglicht binnen.

quotum

‘De melkgeitenhouderij begon in Nederland pas echt toen in 1982 het melkquotum voor koeien werd ingevoerd’, aldus Bink, die na zijn opleiding een poos in de techniek werkte. Toen het boerenbloed alsnog begon te kriebelen, kocht hij met zijn vrouw de geitenboerderij. Bink is lid van de vakgroep Melkgeitenhouderij van boerenorganisatie LTO Nederland, zijn vrouw werkt nog een paar dagen in de winkel met streekproducten in de buurt.

Terwijl Mechelse herder Billy om hem heen trippelt, vertelt Bink over de sector die geconfronteerd wordt met vestigingsstops en uitbreidingsverboden. Behalve in Noord-Brabant zijn die ook afgekondigd in Limburg, Utrecht, Gelderland, Overijssel, Zuid-Holland en – meest recent – in Noord-Holland. De provincies maken zich zorgen over de grotere kans op longontsteking in een straal van twee kilometer rond geitenhouderijen. Dat blijkt uit het onderzoek Veehouderij en Gezondheid Omwonenden door Nivel in Utrecht. Waar de schoen precies knelt, is nog niet bekend. Pas als over één tot drie jaar duidelijk is hoe de problemen kunnen worden voorkomen, zullen de provincies de teugels weer laten vieren.

Hoewel Jos Tolboom, voorzitter van de landelijke LTO vakgroep Melkgeitenhouderij, ‘proportionaliteit mist’ begrijpen de geitenhouders de reactie wel. Zeker in het licht van de ellende met de Q-koorts in het eerste decennium van deze eeuw, een ziekte waartegen de dieren tegenwoordig worden ingeënt. ‘De volksgezondheid staat op één. Wrang is wel dat stagnatie het moeilijk maakt te investeren, bijvoorbeeld in luchtwassers’, reageert Bink.

Voor de sector, die de afgelopen jaren een enorme bloei doormaakte en steeds met 10 procent groeide, zijn de maatregelen een domper. ‘Stilstand is achteruitgang.’ LTO verwacht niet meer te kunnen voldoen aan de groeiende vraag naar kaas en melk en vreest dat de concurrentie in het gat springt dat dan ontstaat. Dat kunnen boerderijen zijn in België, die daar door Nederlanders worden opgezet, of bedrijven uit het traditionele geitenmelkende Frankrijk. Of uit Spanje, een nieuwkomer die zich wat kwaliteit betreft nog niet met Nederland kan meten. ‘We hebben hier strenge regels, maar ook een geweldige reputatie wat betreft voedselveiligheid.’

inhaalspurt

Het meest vreest de sector de inhaalspurt ná de bouwstop, met overproductie, dalende prijzen en faillissementen. ‘Dat willen we voorkomen’, aldus Bink. ‘Er wordt gedacht aan een systeem van milieuvergunningen. Een andere optie is een ‘herenakkoord’ waarbij de afnemer van de melk bepaalt hoeveel er kan worden verwerkt en aan de hand daarvan leveranciers accepteert.’ Probleem daarbij is dat dit riekt naar kartelvorming en dat het een aantasting is van de vrije markt, iets waar de Nederlandse Mededingingsautoriteit allergisch voor is. Bink twijfelt trouwens of het zo langzamerhand niet genoeg is met zoveel dieren in een klein land.

De 360 tot 370 professionele geitenhouders die Nederland telt, produceren bij elkaar driehonderd miljoen liter per jaar. ‘In het verleden richtten we ons vooral op vijftigers en zestigers, tegenwoordig mikken we op de dertigers die bewust bezig zijn met voeding.’ Tachtig procent van de kaas en de melk wordt geëxporteerd, vooral naar Duitsland, en als melkpoeder naar China. Mensen met een allergie voor koemelk zouden baat hebben bij het drinken van geitenmelk.

Bink kent geen mensen die ziek zijn geworden. Zelf heeft hij geen last van de beperkingen. ‘Mijn buurman zit zes meter van mij af’, wijst hij. ‘Er is geen ruimte voor meer geiten en mijn zoon heeft geen ambitie in het bedrijf, dus voor hem hoeven we het niet te doen.’ Hij laat de bokkenstal zien, waar twaalf bokken in één ruimte staan en over elkaar heen buitelen om het bezoek van dichtbij te bekijken. In de volgende ruimte, waar Billy niet in mag en braaf voor de deur wacht, staan de lammeren van dit voorjaar. Een deel is alweer gedekt en krijgt de eerste een of twee lammeren als ze zelf nog maar een jaar oud zijn. Zes lammeren zijn nog maar een week oud en het resultaat van de net iets te laat uitgevoerde scheiding van jonge geitjes en bokjes. <

niet jaarlijks lammeren

Nederlandse geiten produceren jaarlijks 300 miljoen liter melk, een fractie van de 14,5 miljard kilo koeienmelk die koeien leveren. De Nederlandse geitenhouderij kent geen beperkingen door melkquota of fosfaatuitstoot, al zijn er wel voorschriften voor de verwerking en afvoer van mest. In 1990 gaf een geit jaarlijks pakweg 800 tot 900 liter melk en nu al 1100 tot 1200 ­liter.

Anders dan koeien hoeven geiten niet jaarlijks te lammeren om verscheidene jaren melk te geven. En hoewel geboorten vooral overdag plaatsvinden, betekenen lammeren veel extra werk voor de boer, al is het maar omdat hij de bokjes enige tijd moet houden voor hij ze kan verkopen. Jonge geitjes kunnen worden aangehouden ter uitbreiding of verjonging van het bedrijf. Bokjes gaan naar de allochtone slager, of het vlees wordt geëxporteerd naar Spanje en Portugal.

Jonge geiten kunnen al lammeren als ze een jaar oud zijn en krijgen dan vaak maar één lam. Oudere dieren werpen doorgaans twee lammeren: een geitje en een bokje en soms zijn het er drie.

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

'Kringloopeconomie komt niet dichterbij'

Het kabinet doet nog steeds te weinig om een kringloopeconomie te realiseren. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) stelt in een rapport dat hier de afgelopen jaren 'nauwelijks vooruitgang' in is geboekt.

Afbeelding

Financiële hulpsite Geldfit is vorig jaar 1,2 miljoen keer bezocht, aantal telefoontjes verdubbeld

Het aantal bezoekers van de financiële hulpsite Geldfit is vorig jaar verdriedubbeld tot een record van 1,2 miljoen. Het aantal telefoontjes naar de financiële hulplijn verdubbelde naar 15.000.

Afbeelding

Nederlandse banken: de gemiddelde huizenprijs gaat in 2023 verder zakken

De huizenprijzen zullen in 2023 meer dan verwacht blijven dalen. Dat stellen economen van ABN Amro en ING Bank. Zij stellen hun eerdere prognoses van de ontwikkeling van de woningmarkt dit jaar naar beneden bij.

Afbeelding

Lightyear dacht gouden horizonten tegemoet te rijden, maar koerste richting ravijn

De stemming was feestelijk, afgelopen november, in de wat treurige Finse provinciestad Uusikaupunki. De productie van de Lightyear 0 ging van start. Nu, nog geen twee maanden later, is van de vrolijkheid weinig overgebleven.

Afbeelding

De prijzen stijgen minder snel. Zal de inflatie dit jaar verder dalen?

Na een periode van schrikbarende inflatie, lijkt het tij gekeerd. Ook de prijzen van grondstoffen stijgen niet meer. Maar een inflatie van onder de 2 procent is voorlopig niet te verwachten. Drie vragen en antwoorden.

Afbeelding

In De Goedkoope Verfwinkel, de oudste verfzaak van Nederland, stap je zo de 19e eeuw binnen

De eikenhouten toonbank gaat schuil onder een dikke sedimentlaag van lijnolie. En wie contant afrekent, krijgt zijn wisselgeld uit een houten kassa. De Goedkoope Verfwinkel is de oudste verfhandel van Nederland. De vraag is: hoelang nog?