Luister naar

30 uur werken als nieuwe standaard: ‘Jongeren vinden dat er meer in het leven is dan geld verdienen’

Achtergrond
Terwijl werkgevers schreeuwen om personeel, pleit vakbond CNV voor een 30-urige werkweek. Aan de cao-tafel is de hoge inflatie nu een groter thema, erkent voorzitter Piet Fortuin: ‘Maar dit is wel het moment om anders te gaan denken over werk.’
Eduard Sloot
zaterdag 20 augustus 2022 om 03:29 aangepast 08:30
CNV-voorzitter Piet Fortuin: 'Jongeren willen ook geen vijf dagen per week meer werken.'
CNV-voorzitter Piet Fortuin: 'Jongeren willen ook geen vijf dagen per week meer werken.' beeld anp / Jeroen Jumelet
Niet te missen Goed Werk

Utrecht

Dat overal in de economie bedrijven dringend op zoek zijn naar personeel, ziet CNV-voorzitter Piet Fortuin ook wel. Toch vindt hij dat we juist nu moeten nadenken over een kortere werkweek. Dertig uur moet de standaard worden.

CNV pleit er al enkele jaren voor, maar de personeelskrapte is geen reden dat onderwerp te parkeren, vindt Fortuin. ‘Ik realiseer me: die krapte maakt de discussie spannend. Is dit wel de goede keuze op dit moment? Toch is dat zo. We zijn ooit van 48 uur per week naar 40 uur gegaan, daarna naar 38 of 36 uur. Het wordt tijd om de volgende stap te zetten naar een werkweek van dertig uur.’

Waarom is het tijd voor een kortere werkweek?

‘Het welzijn van werknemers staat onder druk. Van leden horen wij dat zij moeite hebben werk en privé te combineren. Bijvoorbeeld doordat ze mantelzorger zijn. Ik heb dat zelf meegemaakt met mijn dementerende moeder. Dan wordt veel zorg georganiseerd, maar wordt een paar keer per week ook een beroep op de kinderen gedaan, bijvoorbeeld om boodschappen te doen. 

Dat deden wij met de grootste vormen van liefde, maar je doet het wel naast je werk. Dat beroep op mantelzorg neemt toe. Bovendien is de tijd grotendeels voorbij dat de man werkte en de vrouw alles thuis regelde.

‘Burnout en psychische klachten kosten de maatschappij nu al miljarden per jaar.’

Jongeren willen ook geen vijf dagen per week meer werken, blijkt uit een enquête die wij hebben gehouden. Zij vinden dat er meer in het leven is dan geld verdienen. 

Daarnaast kan een 30-urige werkweek helpen het werk tussen mannen en vrouwen beter te verdelen. We zien nog vaak dat mannen veertig uur per week werken en dat vrouwen in deeltijdbaantjes zitten.’

Hoe gaat zo’n kortere werkweek de personeelstekorten oplossen?

‘Alleen maar meer uren werken of goedkoop personeel van buiten de Europese Unie hiernaartoe halen, is kiezen voor de makkelijke oplossing. Als we meer uren gaan werken, raken mensen nog meer overspannen dan ze al zijn. Dit is juist het moment om anders na te denken over werk. 

In plaats van mensen te vragen meer uren te werken, moeten bedrijven investeren in mensen, zodat ze productiever worden. Ze kunnen het werk ook verder automatiseren in plaats van alles te laten doen door goedkope handjes. Daarnaast moeten we investeren in de één miljoen Nederlanders met een uitkering die nu nog langs de kant staan. We geven hen een uitkering, maar dagen ze niet uit om mee te doen. Dat is onacceptabel.

Het is een keuze: willen wij een ontspannen samenleving waarin iedereen meedoet? Of kiezen we voor goedkoop werk, meer uren werken en een samenleving die steeds meer overspannen raakt? Burnout en psychische klachten kosten de maatschappij nu al miljarden per jaar.’

Kunnen we er op die manier voor zorgen dat alle treinen rijden, er genoeg verpleegkundigen zijn en voldoende agenten op straat lopen?

‘Er zijn best uitdagingen. Er gaan ieder jaar meer mensen met pensioen dan dat er nieuwe mensen op de arbeidsmarkt bijkomen. Maar het is mogelijk. Het is wel nodig dat de overheid investeert in publieke dienstverlening, met name in het onderwijs, de zorg en het openbaar vervoer. Dat is de afgelopen twintig jaar verwaarloosd.’

Vindt u zulke tekorten zorgelijker dan andere?

‘Ja. De waarde van arbeid op de ene plek is groter dan op de andere. De vraag is ook: moeten we elke soort arbeid in Nederland blijven doen? We laten onze komkommers en tomaten nu plukken door Oost-Europeanen op basis van het minimumloon. Maar we kunnen dat werk ook automatiseren, of de teelt naar Marokko verplaatsen. 

Lees verder onder de foto.


CNV-voorzitter Piet Fortuin: ‘Jongeren willen ook geen vijf dagen per week meer werken. Zij vinden dat er meer in het leven is dan geld verdienen. - beeld anp / Jeroen Jumelet

Nederland is doorgeschoten in goedkoop werk. Dat we hier zoveel distributiecentra hebben, komt bijvoorbeeld doordat het nachtwerk in Nederland goedkoper is. Zo belevert Bol.com heel België vanuit Nederland. Gelukkig hebben we nu voor het eerst een kabinet dat wil stoppen met oproepcontracten en schijnzelfstandigheid wil aanpakken.’

Hetzelfde kabinet wil ook een voltijdbonus invoeren tegen de krapte. Geen goed idee?

‘In het onderwijs en de zorg zijn de personeelstekorten zo groot, dat het kabinet een voltijdbonus wil. Maar uiteindelijk is dat een kortetermijn oplossing. We moeten juist zorgen dat werken in de zorg en het onderwijs aantrekkelijk en uitdagend is. Bijvoorbeeld door de zelfstandigheid in die sectoren af te schaffen. Het is toch bizar dat in de zorg zelfstandigen werken die geen nachtdiensten hoeven te draaien.’

Is een 30-urige werkweek met behoud van salaris niet een flinke kostenpost voor bedrijven?

‘Gemiddeld genomen hoef je geen medelijden te hebben met werkgevers in dit land. De winsten nemen alleen maar toe. Bovendien: uit onderzoek in IJsland bleek dat de productiviteit van werknemers juist toenam als zij minder gingen werken. Zij raakten minder burnout, hadden meer lol in hun werk, vergaderden minder, waren minder ziek en waren meer betrokken bij het bedrijf. 

‘De vrije zaterdag was ook niet met een vingerknip geregeld. Er is jaren gelobbyd.’

Werkplezier is dus belangrijk en bepaalt voor een groot deel iemands productiviteit. Als mensen sjagrijnig door het bedrijf lopen, kun je ze wel honderd euro per maand meer betalen om ze tevreden te stellen, maar dat helpt niet. Na een half jaar zijn ze dat alweer vergeten.’

Lukt het om in de onderhandelingen met werkgevers afspraken te maken over een 30-urige werkweek?

‘Dat gaat moeizaam. Op dit moment is er maar één groot thema aan de cao-tafel en dat is de inflatie. De inflatie is zo hoog, daar kunnen wij niet tegenop onderhandelen. De loonstijging gaat nu naar gemiddeld 4 procent. Dat is voor Nederlandse begrippen best hoog. 

Maar mensen zeggen: dan mis ik er nog steeds 6. Bovendien klinkt bij werkgevers nog steeds de grijsgedraaide grammofoonplaat dat er tekorten zijn en dat zij daarom geen kortere werkweek willen.

Een 30-urige werkweek is niet van de ene op de andere dag geregeld. Maar ik ben ervan overtuigd dat de werkweek er over tien jaar heel anders uitziet. Dat kan niet anders. We gaan het gewoon niet redden in een overspannen samenleving met goedkope arbeid. De vrije zaterdag was ook niet met een vingerknip geregeld. Daar is jaren voor gelobbyd.’

Zijn er andere oplossingen dan een 30-urige werkweek? Kan bijvoorbeeld meer verlof de druk van de ketel halen?

‘Dat kan allemaal. Maar wij kiezen bewust voor een collectief kortere werkweek. Je kunt een hele kerstboom met verlofregelingen opzetten, maar daarbij moet je telkens weer verlof aanvragen. Ondertussen is mantelzorg vaak structureel van aard. De vraag is: wat voor samenleving wil je? Een overspannen samenleving waarin iedereen op zijn tenen loopt of een samenleving waarin plek is voor welzijn?

Werk is meer dan euro’s verdienen. Dat is in deze tijd van hoge inflatie misschien lastig, maar het draait niet alleen om de loonparagraaf. Welzijn en plezier op je werk zijn misschien wel veel belangrijker. Wij pleiten niet voor niets voor een wettelijk recht op rouwverlof, ruimte voor mantelzorg en hulp voor werknemers met financiële problemen.’

Hoe zit het met de 30-urige werkweek bij CNV zelf?

‘Wij hebben nu een werkweek van 36 uur. Maar we kijken wel: wat betekent het pleidooi van een 30-urige werkweek voor onszelf? We zijn nu aan het studeren wat daarvan de effecten zijn en hoe we dat moeten organiseren.’

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.