VVD onder spanning

Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

Vandaag tien jaar geleden was Trots op Nederland de tweede partij in de opiniepeiling van Maurice de Hond.

Groter dan de VVD van Mark Rutte, die Rita Verdonk een jaar eerder uit de fractie zette. Dat was zijn debuut als partijleider. 553.200 Nederlanders hadden op Rutte gestemd: nog geen vier van de tien VVD-kiezers, terwijl Verdonk 620.555 voorkeurstemmen trok.

Vanuit die onwaarschijnlijk netelige positie heeft Rutte zich omhoog gebokst tot de premier die nu zijn derde kabinet leidt. Maar zoiets doe je niet alleen; politiek is teamsport. Een effectieve aanvoerder is omringd door coaches en kameraden, partijknechten en fluisteraars die trouw zijn in goede en kwade dagen. Wie de VVD-kieslijsten erop naslaat, schrikt echter hoeveel ouwe getrouwen rondom Rutte de politiek zijn ontvallen. Jeanine Hennis en Han ten Broeke, in één week tijd, staan in een lange reeks. Geen van de huidige Kamerleden heeft de strijd met Verdonk nog meegemaakt. En van de bewindspersonen is alleen Stef Blok aan Ruttes zijde geweest in dat dal vanwaar zijn opmars begon.

Naast menselijke verliezen kan particuliere halsstarrigheid een machthebber in zijn nadagen verzwakken. Jan Peter Balkenende had zoiets met de Nederlandse steun voor de Irakoorlog, waartoe zijn eerste kabinet in 2003 besloten had. Toen de commissie-Davids daar later onderzoek naar deed, verbond Balkenende zijn persoonlijke eer aan de zeven jaar oude geschiedenis. Partij- en coalitiegenoten moesten hem dwingen ook de kritische conclusies van Davids te incasseren. Een week later viel zijn laatste kabinet alsnog uiteen, doordat het vertrouwen op was en de rek eruit.

Een zelfde hardnekkigheid lijkt Mark Rutte nu parten te spelen. Zonder aanleiding uit het VVD-verkiezings­programma heeft hij zich ingegraven in een missie: de dividendbelasting afschaffen. Reeds bij de kabinetsformatie was dit voor hem een breekpunt. Zijn mede-onderhandelaar Halbe Zijlstra is er niet meer om het uit te leggen. Waardoor de verdenking sterker wordt dat dit een toezegging is waaraan Mark Rutte zijn ­persoonlijke eer en politieke lot verbonden heeft.

Mark Rutte heeft niet in z’n eentje de VVD aan de macht geholpen; hij kan ook niet alleen zijn derde ­kabinet overeind houden. Naast drie coalitiegenoten heeft hij daarbij een hondsloyale en eensgezinde partij nodig. Tegelijk moet die partij zich voorbereiden op haar bestaan ná Mark Rutte. Dat zet grote spanning op de ­relatie tussen de premier en de fractieleider, Klaas Dijkhoff, die momenteel de enige troonpretendent is. Vooralsnog moet Dijkhoff lastige klussen fiksen. Zoals een minister onder vuur (Blok) verdedigen. En wéér twee nieuwe fractieleden van de reservelijst inwerken.

PDF Print Stuur door

Elke dag onze nieuwsbrief?