Pesten en weerloosheid

Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

Mostafa kwam te laat, praatte onhandig tegen de chagrijnige jury, en zong slecht.

Hij hoopte daarom dat zijn mislukte Idols-auditie niet op tv zou komen. Maar dinsdag, op de Dag Tegen Pesten, besliste de rechter dat Mostafa zichzelf gewurgd heeft met het contract dat hij voor de opnames tekende. Na de uitzending (1,5 miljoen kijkers) is het fragment met Mostafa een miljoen keer teruggekeken; iets vaker nog dan dat van de ‘gelovige koorzangeres Betty’, die volgens diezelfde jury ‘als door een snorkel’ zong.

Idols zoekt zogenaamd talent, maar drijft vooral ook op leedvermaak. Over amateurs die niet tegen zichzelf beschermd, maar door de jury worden afgebrand. Het is een voorbeeld van wat de Amerikaanse Monica Lewinsky in een sterke Ted Talk ‘handel in schaamte’ en ‘publieke vernedering’ noemde. Commerciële omroepen en websites worden er rijk van: ‘Hoe meer schande, hoe meer clicks, hoe meer inkomsten’.

Lewinsky was de stagiaire die ooit wereldwijd vernederd werd met gedetailleerde publicaties over haar vrijage met Bill Clinton. Kranten, omroepen en websites vergrootten destijds hun inkomsten met artikelen en cartoons over haar; bekende Amerikanen maakten grove grappen over That Woman. Allemaal onder het motto: ‘ze heeft het er zelf naar gemaakt’. Nu probeert Lewinsky de westerse wereld ervan te overtuigen dat de vrijheid van meningsuiting ‘niet alleen rechten, maar ook verantwoordelijkheden’ met zich mee brengt. Ze klaagt onze tijd aan vanwege de bloeiende handel in roddels en voyeurisme, schelden en beschimpen. Deze genadeloze mediacultuur gaat volgens haar gebukt onder een vernietigend tekort aan inlevingsvermogen en compassie.

Lewinsky werd bijna verscheurd, vóór de opkomst van de zogenoemde sociale media. Die hebben de procesgang nog veel wreder en ‘democratischer’ gemaakt. Iedere scholier kan nu op een beschamend moment gefilmd, en vervolgens aan de schand­palen van het internet gekruisigd worden. Want pesten is zelden de uiting van een persoonlijk conflict; het is een groepsproces. Media als Whatsapp en Snapchat zijn daarvoor ideale martelwerktuigen. Het pestslachtoffer wordt ermee achtervolgd tot in de slaapkamer.

Pesterijen worden vaak gemotiveerd met de leugen dat slachtoffers het er zelf naar gemaakt hebben. Door afwijkend gedrag, praten, kleding, uiterlijk. Door tekenen van lichamelijke of verbale zwakte en slapte. Anti-pestprogramma’s zijn daarom gericht op het versterken van weerbaarheid. Dat lijkt effectief, maar daardoor is het toch alsof niet de daders maar de slachtoffers moeten veranderen. Alsof je seksuele intimidatie bestrijdt met een campagne tegen korte rokjes.

Maar weerloosheid is geen ‘eigen schuld’, het weerloze bergt juist grote waarde en schoonheid in zich. Dat kun je niet wegprogrammeren met weerbaarheidstraining, dat moet beschermd worden tegen de dreiging van agressie en wreedheid. Mensen moeten zwak kunnen zijn en fouten kunnen maken zónder dat pek en veren tot vermaak van de meute worden aangesleept.

PDF Print Stuur door

Dagelijkse nieuwsbrief