Mona Keijzer: Ik pleit voor verstandige ongehoorzaamheid in de zorg

Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

Afgelopen weekend las ik een verontrustend nieuwsbericht. Er wordt momenteel gewerkt aan een nieuw kwaliteitskader voor de verpleeghuiszorg. De bedoeling was om het denken in protocollen, wat nu praktijk is, los te laten. Niet langer zouden afvinklijstjes en computerprogramma’s bepalend zijn, maar het gesprek over kwaliteit met bewoners en hun familie. Iets wat we allemaal zo graag willen, maar helaas gebeurt dit nog onvoldoende omdat inspecties nu eenmaal meten met lijstjes en protocollen.

De zorg (maar in het onderwijs is hetzelfde gaande) bezwijkt ondertussen aan regels en protocollen die bepalend zijn voor het antwoord op de vraag of het goed gaat in een instelling. Het resultaat hiervan is: moralicide. Ik had nog nooit van het woord gehoord. Andries Baart (hoogleraar Presentie en Zorg) had een mooie definitie, namelijk ‘het om zeep helpen van het morele beraadslagen’. Dit betekent hier het maken van een morele afweging in een werksituatie over wat goede zorg is en wat niet. Het protocol schrijft bijvoorbeeld voor om iemands tanden dagelijks te flossen, maar iemand kan zo ziek zijn dat je blij bent dat hij slaapt.

wakker geschud

Ik heb het zelf een keer meegemaakt. Mijn vierde zoon is in het ziekenhuis geboren en ik was aan het einde van mijn latijn. Tegen middernacht viel ik eindelijk in slaap met naast mij een gezond, vredig slapend mannetje. Midden in de nacht werd ik wakker geschud met de mededeling dat mijn kind gevoed moest worden. Halfwakker stamelde ik nog: ‘Maar hij slaapt zo lekker.’ Het deed er niet toe. De regels schreven blijkbaar voor dat baby’s ‘s nachts gevoed moesten worden. Bij mijn vijfde kind heb ik alles op alles gezet om ’s nachts in mijn eigen bed te slapen. Maar helaas hebben kwetsbare ouderen die dement zijn die mogelijkheid vaak niet. Dit geldt trouwens ook voor veel mensen met niet-aangeboren hersenletsel of verstandelijk gehandicapten. Hun beperkingen zijn zodanig dat zij in een instelling moeten verblijven. Hoe belangrijk is het dan dat aangesloten wordt bij wat zij kwaliteit van leven vinden in plaats van dat er geleefd moet worden volgens protocol. Het is eigenlijk ongelofelijk. Een samenleving die doordrenkt is van vrijheidsdenken als het ultieme goed, kan die stap niet zetten wanneer het gaat om zorg voor onze meest kwetsbaren.

Op veel vlakken is moreel handelen verloren gegaan. Tegen gemeenteraadsleden wordt bijvoorbeeld vaak gezegd dat zij alleen mogen besturen op hoofdlijnen. Ook voor cliëntenraden wordt het normaal gevonden dat zij adviseren over een beleidsnotitie Dagbesteding. Maar wanneer het bij wijze van spreken gaat over de specifieke vraag of mevrouw De Boer de kienmiddag eigenlijk wel waardeert, wordt het al lastiger. Het bordje ‘advies op hoofdlijnen, alstublieft’ wordt al snel opgestoken. Adviseren over de vraag welke extra kosten in rekening gebracht mogen worden, is logisch. Echter, recent hoorde ik van een verpleeghuis dat de regel had ingevoerd dat het wassen van eigen dekbedovertrekken in rekening wordt gebracht, terwijl de exemplaren van het verpleeghuis wel door de instelling worden gewassen. Op je klompen voel je aan dat dit gezocht is, maar ja, volgens de vastgestelde regels klopt het.

de deugdenleer

Andries Baart heeft een oplossing. Hij put daarbij uit de deugdenleer. Om precies te zijn uit de prudentia, oftewel verstandigheid. Hij pleit voor verstandige ongehoorzaamheid. Het zal mijn opstandige visserskleindochterhart zijn dat opspringt bij dit soort betogen. Tegelijkertijd ben ik er ook met mijn verstand van overtuigd dat het anders moet. Overal waar het gaat om relaties tussen mensen (in de zorg, in het onderwijs) zijn protocollen hooguit hulpmiddelen. We hebben behoefte aan verstandig ongehoorzame zorgverleners. Het wordt de hoogste tijd dat alle zorgbestuurders dit gaan ondersteunen. Als daar steun van mij voor nodig is, kan er op mij gerekend worden.

PDF Print Stuur door

Dagelijkse nieuwsbrief