ISIS sloopt kerk én moskee

Eucharistieviering in het Dair Mar Elia-klooster nabij de Iraakse stad Mosul. De foto werd gemaakt in 2010, met Pasen. Op de bovenste kleine foto staat het klooster nog boven op een berg. De onderste kleine foto werd gemaakt nadat ISIS het gebouw met bulldozers had weggevaagd. Buitenland
Eucharistieviering in het Dair Mar Elia-klooster nabij de Iraakse stad Mosul. De foto werd gemaakt in 2010, met Pasen. Op de bovenste kleine foto staat het klooster nog boven op een berg. De onderste kleine foto werd gemaakt nadat ISIS het gebouw met bulldozers had weggevaagd. | beeld ap / Russell Lee Klika
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

Kerken en kloosters in Syrië en Irak worden vernietigd of lijden schade. Maar christenen lijden niet als enigen, zegt professor Heleen Murre-van den Berg. ‘In theorie krijgen christenen in tegenstelling tot afvallige moslims en yezidi’s nog bescherming, maar in praktijk zijn ze bijna allemaal verdreven.’

Nijmegen

De lange lijst op de website ‘theantiquitiescoalition.org’ stemt treurig. Via een overzichtskaart wordt zichtbaar welk religieus-cultureel erfgoed in de vorm van kerken, kloosters, antieke stadscentra, musea, moskeeën, graven en andere monumenten in Syrië en Irak door met name ISIS zijn aangetast. Soms zijn ze volledig verdwenen, vaak is er sprake van vandalisme of vernietiging, een enkele keer is er ‘slechts’ een kruis van de muur gehaald of zijn belangrijke opschriften verwijderd.

In het oog springt vooral de enorme reeks moskeeën die in Syrië en Irak vernietigd of aangetast zijn. Heleen Murre-van den Berg, directeur van het Instituut voor Oosters Christendom in Nijmegen, erkent dat dit weleens lastig is voor haar instituut. ‘Wij vragen aandacht voor de teloorgang van het christelijk erfgoed in het Midden-Oosten. En dat is terecht, omdat veel ervan vernietigd wordt. Maar we moeten niet te snel zeggen dat christenen het meest onder ISIS te lijden hebben. Yezidi’ s lijden absoluut en relatief gezien het meest, schat ik. Ze zijn allemaal verdreven of vermoord.’

De verwoesting van diverse religieus-culturele objecten haalde de wereldpers. Groot was de verontwaardiging toen ISIS in 2015 de oude stad Palmyra in Syrië stukje bij beetje vernietigde. Maar ook het oude christelijke Dair Mar Elia-klooster uit de zesde eeuw na Christus bij Mosul in Irak kwam uitgebreid in het nieuws, toen luchtfoto’s begin dit jaar lieten zien dat dit klooster totaal van de aardbodem is verdwenen. Het complex werd eeuwenlang door christenen bezocht en Amerikaanse soldaten wisten het tijdens de Irak-oorlog te vinden.

Verder gingen opnames van de vernietiging van Assyrische beelden in het museum van de oude stad Nineve heel de wereld over, net als de berichten van de sloop van het Mar-Elian klooster in de Syrische stad al-Qaryatain in de buurt van Homs. Dit christelijke klooster stamt uit de vijfde eeuw na Christus, maar werd door ISIS-strijders met bulldozers platgewalst alsof het van geen enkele historische en religieuze waarde was.

Naast christenen en yezidi’s hebben ook veel moslims het zwaar. Murre-Van den Berg: ‘Enerzijds hebben moslims die zich niet aan de regels van ISIS houden, het zwaarder dan christenen. Dat komt doordat ISIS de oude islamitische regel handhaaft dat christenen en joden bescherming genieten als ze maar voldoende belasting betalen. Moslims die de regels van ISIS niet volgen, worden als afvalligen gezien en bij hen kan zomaar, om onduidelijke redenen, opeens een hand worden afgehakt. Anderzijds zijn christenen in de praktijk bijna allemaal uit de door ISIS gecontroleerde gebieden verdwenen, terwijl moslims kunnen blijven. We vermoeden dat de belasting voor christenen zo hoog is, dat ze niets anders konden doen dan vluchten. Ze kunnen zich moeilijk voordoen als moslims. Moslims hebben die mogelijkheid wel: ook als ze het niet met ISIS eens zijn, kunnen ze zich een beetje gedeisd houden. Wat niet wegneemt dat er veel moskeeën van de volgens ISIS onjuiste richting aangevallen of vernietigd zijn.’

vandalisme

Voor christenen is de situatie in door ISIS gecontroleerde gebieden in de praktijk onhoudbaar geworden. ‘Zeker de situatie in en rond Mosul in Irak is tragisch. In die streek woonden veel christenen, vooral in de dorpen om Mosul heen. Daar zijn allerlei kleine kerken gebouwd en het is intriest dat de christenen daar nu helemaal verdreven zijn. In de stad Mosul zelf woont nu nog slechts een enkele christen. De vluchtelingen zijn terechtgekomen rond de Koerdische steden Erbil en Dohuk, waar ze in provisorische kampen worden opgevangen.’’

In en rond Mosul, vlak bij het vroegere Nineve, zijn dan ook veel christelijke kerken door ISIS aangevallen. ‘Buiten de door ISIS gecontroleerde gebieden staan gelukkig veel kerken en kloosters nog overeind’, zegt Murre-van den Berg. Het probleem is dat we vaak niet weten wat er precies door ISIS is aangericht. Soms is het alleen vandalisme, een andere keer krijgen we een foto te zien van een brandende kerk, en weer een andere keer ontvangen we berichten dat een kerk echt vernietigd is.’

De website ‘theantiquitiescoalition.org’ noemt onder andere de Syrisch Orthodoxe Kerk van de Heilige Maria in juni 2014, hoewel de vernietiging daarvan later weer is tegengesproken. Verder wordt het klooster Mar Behnam in Mosul genoemd, de kerk van de Heilige Jozef in Mosul, maar ook diverse kerken in Syrië. Een triest voorbeeld is de vernietiging van de Assyrische Kerk van de Heilige Maagd in Tel Nasri in Syrië. ‘Die kerk is nog maar zo’n tien jaar oud en erg belangrijk in de religieuze beleving van de Assyrische christenen. Je kon het gebouw mooi van de weg af zien liggen. Dat deze vorig jaar met Pasen door ISIS vernietigd is, is hard aangekomen’, zegt Murre-van den Berg.

Toch denkt de directeur van het Instituut voor Oosters Christendom dat de christenen in Syrië en Irak voor hun geloofsbeleving niet afhankelijk zijn van hun gebouwen. ISIS vernietigt precies de gebouwen die als symbool belangrijk zijn voor de religieuze beleving van de christenen, maar wederopbouw is altijd weer mogelijk. ‘Het effect van de vernietiging van de kloosters en kerken in Syrië en Irak is vooral dat christenen zich er nu niet welkom voelen. “Jullie horen hier niet te zijn”, luidt de boodschap en die komt zeer hard aan. Maar ik denk dat – als de oorlog afloopt en het land weer veilig is – de christenen hun gebouwen weer zullen opbouwen. Wat dat betreft is het geschonden vertrouwen een veel groter probleem dan de geschonden gebouwen’, zegt Murre-van den Berg.

pragmatisch

Een bewijs daarvoor is de voortgang van het oosterse christendom buiten het Midden-Oosten, meent ze. ‘Syrisch orthodoxen in bijvoorbeeld Nederland gaan daar pragmatisch mee om. Ze huren eerst een protestantse of katholieke kerk en als het goed bevalt nemen ze die later over en passen haar aan. In Syrië en Irak zullen de kerken ook weer opgebouwd worden, als er nog christenen over zijn en het land stabiel is. Naar westerse maatstaven zijn de christenen in het Midden-Oosten zelfs wat makkelijker als het gaat om de restauratie van historische gebouwen. Ze hebben minder bouwkundige voorschriften waaraan ze zich moeten houden.’

De kapotte gebouwen zijn dus niet het grootste probleem voor de christenen in Irak en Syrië. ‘Over kapotte stenen komen ze wel weer heen. Dat hebben ze al eeuwen gedaan. Wat dat betreft verwacht ik hetzelfde als wat bij ons in de Tweede Wereldoorlog is gebeurd. Ook Leipzig en Rotterdam zijn weer opgebouwd. Dat kan in het Midden-Oosten ook.’ <

Bijlagen

Fotoserie, 2 foto's
PDF Print Stuur door

Dagelijkse nieuwsbrief