Een 1 is het beste rapportcijfer

Een juridisch bedrijf in Frankfurt. Op kantoor praten over je privéleven is niet gebruikelijk. Buitenland
Een juridisch bedrijf in Frankfurt. Op kantoor praten over je privéleven is niet gebruikelijk. | beeld ap
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

Aan het einde van deze zomer vinden de Bondsdagverkiezingen in Duitsland plaats. Het ziet er gunstig uit voor bondskanselier Angela Merkel. Maar hoe zit het politieke systeem van ons buurland in elkaar? En, hoe is het om in Duitsland op te groeien, te werken, te lachen – kortom: te leven?

Kinderen moeten kunnen groeien als kool, vond Friedrich Wilhelm August Fröbel (1782-1852). De Duitse opvoedkundige richtte de allereerste kleuterschool op: een ‘tuin’ voor kinderen. De Kindergarten. In Nederland was de benaming ‘fröbelschool’ lang in gebruik; geleidelijk werd dat kleuterschool. In Duitsland, maar ook in de Verenigde Staten, is Fröbels term Kindergarten gebleven. Het is inmiddels onderdeel van de Kita (voluit: Kindertagesstätte), waar kinderen van hun eerste tot zesde jaar terechtkunnen. De educatieve opvang is zo populair dat er krapte heerst. Wiebke Pittlik, hoofdredacteur van Duitslandweb: ‘Elk kind heeft het recht – niet de plicht – naar de Kita te gaan. Ouders krijgen schadevergoeding als er geen plek is.’

Na de Kindergarten begint het basisonderwijs met de Grundschule, waar kinderen vier jaar lang les krijgen. Daarop volgt het voortgezet onderwijs, onderverdeeld in Hauptschule (vergelijkbaar met vmbo basis en kader), Realschule (vergelijkbaar met vmbo theoretische leerweg/ havo) en Gymnasium (vergelijkbaar met havo/vwo). Pittlik: ‘In Duitsland is een 1 het beste rapportcijfer dat je kunt krijgen; een 6 het laagste. Soms verwarrend voor Nederlanders, die er juist aan gewend zijn dat een hoog cijfer het beste is.’

Duitsland hanteert een sterk gedecentraliseerd politiek systeem en dat is ook merkbaar in het onderwijs. Veel beslissingen, zoals het aantal jaren leerplicht, liggen bij de deelstaten. ‘Uitgevers van schoolboeken moeten per staat goedkeuring vragen. Ook de diploma’s zijn onderling verschillend. Er wordt weleens gesuggereerd dat de diploma’s in Beieren bijvoorbeeld beter zijn dan die in de noordelijke deelstaten’, legt Pittlik uit.

grenskind

Duitsland bestaat uit zestien deelstaten, en is opgedeeld in 299 kiesdistricten. Elk district kiest een afgevaardigde voor het parlement: de Bondsdag, waarvan Angela Merkel kanselier is. Die komt slechts half zo vaak samen als de Nederlandse Tweede Kamer; politici worden geacht veel in hun district te zijn, om in contact te blijven met de mensen en bedrijven daar. Doordat deze parlementariërs rechtstreeks gekozen zijn door zo’n specifieke regio, voelen ze zich er sterk verantwoordelijk voor. ‘Als er een discussie is over het aanleggen van een snelweg in dat gebied, zal hij of zij zich er nadrukkelijk mee bemoeien. De parlementariër kent de lokale situatie immers en wil graag herkozen worden. Dat kan er zelfs toe leiden dat hij een andere positie inneemt dan die van zijn eigen fractie’, legt Thomas Boom uit. Hij heeft een Duitse vader en een Nederlandse moeder, woonde 27 jaar in Duitsland en sinds tien jaar in Nederland. ‘Ik ben een grenskind’, lacht Boom. In zijn werk voor Meines Holla & Partners adviseert hij Nederlandse organisaties die zakendoen met Duitsland, zowel op politiek als juridisch gebied. Zulk advies is geen overbodige luxe, betuigt Boom. ‘Als een Nederlands bedrijf zaken doet met Chili of Indonesië, bereidt het zich goed voor op cultuurverschillen. Tussen Nederland en Duitsland zijn de verschillen kleiner, maar niet onbelangrijk.’

Als voorbeeld noemt hij hiërarchische verhoudingen. ‘In Duitsland moet je aan het begin van een project mandaat krijgen van je baas, in Nederland informeer je hem meer gaandeweg.’ Die verschillen komen ook aan het licht wanneer een Duits en een Nederlands bedrijf overwegen zaken te doen. Boom: ‘Nederlanders willen in het eerste gesprek knopen doorhakken, terwijl Duitsers terughoudender zijn. Die willen eerst op hoger niveau afstemming zoeken.’ Als collega’s onderling is het in Duitsland minder gebruikelijk over privézaken te praten. Bovendien spreken ze elkaar aan met ‘Sie’, vergelijkbaar met ‘u’ in het Nederlands, en de achternaam.

Coriëlle Terwersche (25) trouwde vorig jaar met een Duitser en woont met hem in Vreden, waar ze werkt als vertaler bij Schnell Media. Zij beaamt: ‘Als de baas iets zegt, is het zo.’ Ook in de medische wereld, valt haar op. ‘Als je ziek bent, al is het één dagje, moet je naar de dokter voor een verklaring. Zelfs als het gaat om een verkoudheid. In het ziekenhuis trek ik al snel mijn Nederlandse mond open. Die tegenspraak zijn de artsen hier niet gewend.’

humor

Duitse humor bestaat niet, wordt weleens gegrapt. Wiebke Pittlik van Duitslandweb: ‘Dat kun je niet zeggen, maar in het algemeen zijn Duitsers serieus van aard. Hun humor is talig. En minder plat dan de Nederlandse kantoorhumor.’ Terwersche: ‘Veel grappen zijn politiek geëngageerd. Ook slapstick is populair.’

Seksualiteit en andere fysieke thema’s zitten in de taboesfeer, ervaart Terwersche: ‘Als je ongesteld bent, praat je daar niet over. Die gevoeligheid vind ik opvallend, want Duitsers zijn – veel meer dan Nederlanders – naaktlopers. Badkledingdagen heb je niet in de Duitse sauna.’

De Tweede Wereldoorlog blijft een kwetsbaar thema. Vooral oudere generaties vinden grappen daarover volkomen ongepast. Nationalisme ligt gevoelig. Terwersche: ‘Er hing een Duitse vlag op kantoor tijdens mijn sollicitatiegesprek. Daar verontschuldigden ze zich snel voor: “Die hangt er normaal niet, hoor. We zijn in de voetbalstemming.”’ Pittlik noemt het voorbeeld typerend: ‘Er wordt pas sinds 2006 weer gevlagd.’

Ook de voormalige Duitse deling speelt nog altijd op. ‘Maar over Ossies en Wessies worden wel veel grappen gemaakt. Verschillen tussen de deelstaten zijn er nog altijd, ook qua humor. Tussen het oosten en westen, maar ook tussen het noorden en zuiden.’ ◆

hoe anders kan Duitsland zijn?

Marlies Hanse (30), freelance journalist en tekstschrijver, verhuisde op haar 23e naar Duitsland voor de danscarrière van haar man Jesse. Ze woonden in Osnabrück en in Heidelberg. Sinds twee jaar leven ze in Berlijn. Aan het eind van deze zomer verhuizen ze, met hun twee kinderen, terug naar Nederland. Hanse: ‘Ik kijk uit naar de makkelijkere contacten. Toen we naar Osnabrück verhuisden, dacht ik: hoe anders kan het zijn, op slechts tweeënhalf uur rijden van mijn oorspronkelijke woonplaats Woerden? Fundamenteel anders, zo bleek. Vooral in de omgang met elkaar: formeler. Dat ze hier Sie, ‘u’, tegen het bakkersmeisje van twintig zeggen, daar kan ik nog steeds niet bij: laten we gewoon gezellig doen, niet zo afstandelijk. Directe confrontatie lijken Duitsers liever te vermijden. Na een avondje barbecueën in Heidelberg werd een naamloos briefje onder onze deur geschoven: wanneer we nog eens zouden barbecueën, volgden er juridische stappen. In Berlijn kregen we een anonieme klacht omdat we met ons zoontje op het binnenpleintje hadden gevoetbald. Mijn ervaring is dat het veel energie kost om hier een netwerk op te bouwen. Dat gaat makkelijker met andere internationale contacten die ik hier ontmoet.’ Toch waardeert Hanse de Bondsrepubliek ook: ‘Als je kinderen hebt, is Duitsland een fantastisch land. Tijdens de zwangerschap krijg je bij elke controle een echo, de kinderbijslag is royaal, de opvang en luiers zijn goedkoop en de verlofregelingen heel gunstig. Er zijn talloze kindercafés en omheinde speeltuinen waar je in Nederland haast een dagje naartoe zou gaan: met een kabelbaan en waterattractie. De traditionele kerk is hier vergrijsd; ik kijk ernaar uit in Nederland weer een kerk te vinden waar aandacht is voor de kinderen.’

statistieken

Sinds 1972 overlijden jaarlijks meer Duitsers dan er geboren worden. Toch telde Duitsland in 2016 dankzij immigranten opeens een recordaantal inwoners: 82,8 miljoen.

De meeste Duitsers (56 procent) zijn middelbaar opgeleid. Vergeleken met andere Europese landen zijn relatief weinig inwoners hoog- (24,4 procent) of laagopgeleid (19,6 procent).

Er leven gemiddeld 226 mensen per vierkante kilometer. Het land behoort tot de dichtstbevolkte landen van de Europese Unie.

Het brutoloon in Duitsland bedraagt gemiddeld 25.860 euro per jaar. Ter vergelijking: in Nederland is dat 29.933 euro.

tomaten

Duitsland is het belangrijkste afzetland voor de Nederlandse tomaat. Het is er de populairste groente: in 2016 kocht een Duits gezin gemiddeld 11,6 kilo.

Verkeersborden met een parkeerverbod voor werktags (werkdagen) gelden ook voor zaterdagen. Als dat niet het geval is, vermeldt het bord ‘Mo – Fr’.

Er zijn publieke en particuliere Duitse zorgverzekeringen; inwoners met een inkomen boven 54.900 euro zijn vrij daartussen te kiezen. Wie kiest voor particulier, doet dat definitief en kan niet meer terug.

Duitsland heeft met negen aangrenzende landen de meeste directe buren van heel Europa.

Bijlagen

Fotoserie, 4 foto's
PDF Print Stuur door

Wil je elke dag onze nieuwsbrief met gratis artikel?