Luister naar

Na het wegvallen van de bruinkoolwinning een Tesla-fabriek in de Lausitz

Nieuws
Berlijn wil af van de Duitse bruinkoolverslaving. Het klimaat vraagt erom. De kolencentrales moeten binnen twee decennia dicht, luidt het advies. Het betekent de dolksteek voor de mijnstreek de Lausitz, in het oosten van het land. Daar dromen ze nu van een gigantische accufabriek.
Sterre Lindhout redactie vk
maandag 11 februari 2019 om 03:00
Na het wegvallen van de bruinkoolwinning een Tesla-fabriek in de Lausitz
Na het wegvallen van de bruinkoolwinning een Tesla-fabriek in de Lausitz afp / Barbara Laborde

Weisswasser

In oktober vorig jaar schenen vanuit de Duitse stad Cottbus de lichtkegels van pakweg achthonderd zaklampen de avondhemel in. Het was een signaal aan Elon Musk, de bestuursvoorzitter van Tesla, Amerikaans producent van elektrische auto’s. Sinds Musk vage plannen heeft geopperd voor een ‘giga batterijenfabriek’ in Europa, stromen de open sollicitaties binnen.

Ook een groep ondernemers uit Cottbus, een stad met nipt 100.000 inwoners, besloot een gooi te doen – namens de Lausitz, de streek waar je terechtkomt als je op de snelweg tussen Berlijn en Dresden halverwege een afslag naar het oosten neemt. ‘We zijn misschien de meest onverwachte sollicitant’, zegt Jens ­Taschenberger (46), een van de initiatiefnemers. Taschenberger, eigenaar van een klein pr- en communicatiebureau, bedacht de actie met een paar kennissen. Allemaal middenstand en allemaal bevreesd voor het zwaard van Damocles dat de Lausitz boven het hoofd hangt.

klimaatdoelen

Het zwaard, dat is het vorige maand verschenen rapport van de Duitse kolencommissie. Met het oog op de klimaatdoelen moet het in Duitsland in 2038 gedaan zijn met de energie uit bruinkool, adviseert de commissie. En met een beetje goede wil kunnen de CO2-uitstotende kolencentrales al in 2035 tot het verleden behoren.

De Lausitz is een van Duitslands belangrijkste energieleveranciers, de Oost-Duitse tweelingbroer van het Ruhrgebied. Het is een twee-eiige tweeling, waarbij vooral de verschillen opvallen. In Noord-Rijnland-Westfalen voerde steenkool de ­boventoon; op de grens van Brandenburg en Saksen wordt alleen bruinkool gedolven. Het Ruhrgebied is een rijgsnoer van miljoenensteden; de Lausitz is ronduit landelijk. In het Sorbisch, de taal van de Slavische minderheid die er eeuwen geleden neerstreek, betekent Lausitz ‘vochtige weide’.

Maar het voornaamste verschil is dat in het Ruhrgebied de kolen al decennia op hun retour zijn. In de Lausitz is bruinkool nog altijd het fundament van de regionale economie en flink winstgevend bovendien. Taschenberger noemt het hele plan ‘klimaatpopulisme’. Zoals veel mensen in de ­regio is hij van mening dat de wereld niet zal vergaan als de centrales rond Cottbus een paar decennia langer blijven draaien. Genoeg tijd om te zorgen dat de Lausitz de economische catastrofe bespaard blijft die het Ruhrgebied trof, nadat daar de zware industrie grotendeels was verdwenen.

Anderzijds, zegt Taschenberger, willen we ‘laten zien dat we hier meer kunnen dan jammeren’. Vandaar de Tesla-actie. Het naderend einde van een tijdperk is onherroepelijk ook een nieuw begin.

romantiek van het kolenveld

De Lausitz heeft iets te verliezen, dat zie je als je er rondrijdt. De dorpen en stadjes, onder de damp uit de koel­torens, zitten goed in de verf, het winkelaanbod is aanzienlijk, er zijn scholen en kinderdagverblijven.

Aan de rand van het uitgestrekte dagbouwveld Nochten ligt het stadje Weisswasser. Daar loopt Richard Wischniowski (87) over de stoep van de Albert Schweizerring, die, zo vertelt hij, vroeger de Leninring heette. Tot zijn pensioen in 1991 heeft Wischniowski in de bruinkool gewerkt, als machinist op de kolentreinen. ‘We reden naar de briketten­fabriek, daar gaan alleen de beste kolen naartoe. Prachtige, pure kool.’

In de DDR stond de Lausitz hoog in aanzien. ‘Het leven was hier zó goed.’ Wischniowski ging altijd op de fiets naar zijn werk. En op de terugweg bosbessen zoeken. Of paddestoelen. ‘Een keer ontdekte ik een heuvel vol cantharellen. Honderden. Ik had geen tas bij me, dus heb ik mijn hemd uitgetrokken, er een knapzak van gemaakt en ben ik met ontbloot bovenlijf naar huis gefietst.’

brandbrief

Wischniowski is niet verbitterd over het rapport van de kolencommissie. Hij begrijpt, uit de krant en van televisie, dat de bruinkoolwinning ‘niet eeuwig kan doorgaan’. ‘Maar er moet wel iets na komen, dat is belangrijk. De mensen moeten werk hebben, anders zullen ze wegtrekken.’

De kolencommissie stelt voor dat de overheid de komende twintig jaar 40 miljard euro verdeelt over de drie Duitse bruinkoolregio’s. Dat geld is vooral bedoeld voor het creëren van andersoortige werkgelegenheid. De ministers-presidenten van Brandenburg en Saksen, Dietmar Woidke (SPD) en Michael Kretschmer (CDU), hebben bondskanselier Angela Merkel per brandbrief gewaarschuwd dat ze alleen akkoord gaan met de uitvoering van de plannen als er voor de bevolking wordt gezorgd.

Praatjes, praatjes, vinden de collega’s Heizmann (55) en Piotrovsky (47), boven een bord varkensrollade in het café van de discounter Netto. ‘Als de kolen verdwijnen, gaat alles hier kapot’, sombert Heizmann, die net als zijn collega, om privacyredenen alleen met zijn achternaam in de krant wil. Piotrovsky en Heizmann werken niet in de kolen, maar in de bouw. Maar het geld voor hun opdrachten komt uit de bruinkool, verzekert ­Piotrovsky, die wat betreft de Duitse klimaatplannen van ‘verraderlijke Groenen’ spreekt. Piotrovsky stemt sinds een paar jaar op de rechtse AfD, zijn collega stemt al jaren nergens op.

‘Niemand heeft plannen voor de arbeider’, zegt Piotrovsky. ‘Niemand doet wat voor de kleine man’, beaamt Heizmann.

Piotrovsky vertelt dat hij nu 1100 euro per maand overhoudt voor hem en zijn dochter. Hij werkt voltijds. ‘Als er minder werk is, moet ik hier weg.’

In Berlijn vreest men voor de ­Heizmannen en Piotrovsky’s van deze wereld. Zij zijn het die de AfD bij de regionale verkiezingen in ­Saksen en Brandenburg dit najaar tot de grootste partij kunnen maken.

op de campus

Ook Christiane Hipp, rector van de Technische Universiteit in Cottbus, moet daar niet aan denken, alleen al vanwege het hoge percentage internationale studenten. Op de campus wordt niet alleen Pools en Russisch, maar ook Arabisch gesproken. Hipp deelt de politieke ideeën van ­Piotrovsky en Heizmann niet, verraadt ook het Europese vlaggetje op haar werktafel. Maar de zorgen die in de regio leven, deelt ze wel – een economische implosie is ook voor de universiteit slecht nieuws.

Toch wil Hipp het einde van de bruinkoolindustrie niet alleen zien als potentiële catastrofe voor de ­Lausitz. Het is ook een ‘kans om het roer om te gooien en zo veel mogelijk mensen mee te nemen’, zegt ze.

‘Het gaat om meer dan alleen banen.’ Dat heeft ze ook tegen de kolencommissie gezegd toen die in Cottbus op bezoek was. ‘Alleen een paar bedrijven hiernaartoe halen met overheidssubsidie is niet genoeg, dat hebben we van het Ruhrgebied geleerd.’

De universiteit werkt nauw samen met de LEAG, het bedrijf dat de kolenvelden en de centrales beheert – ook bij environmental management, een van de grootste studierichtingen. Daarnaast zou de Lausitz zich kunnen specialiseren in het hergebruik van voormalige mijnbouwlandschappen, mijmert Hipp, of in hoe je omgaat met een sterk vergrijzende ­bevolking. ‘Allemaal problemen die spelen in de hele EU en dus interessant zijn voor het bedrijfsleven.’

Als alles goed gaat, ‘is de Lausitz over een paar decennia hét praktijk­voorbeeld voor andere Europese ­kolenregio’s’. <

geen limiet op de autobahn

De persvoorlichter van Angela Merkel, Steffen Seibert, vond het nodig om het nog eens expliciet te vermelden: het Duitse kabinet plant géén maximumsnelheid op de Duitse autobaan. Hij reageerde op een adviescommissie die, voorzichtig, zou willen pleiten voor het invoeren een limiet van 130 kilometer per uur. Veiliger en goed voor het klimaat. Duitsland koestert al jaren ambitieuze klimaatambities. De kans bestaat dat het zijn klimaatdoel voor 2030 haalt. Maar in de Duitse politiek geldt een ongeschreven regel: wie aan de vrijheden van de auto-industrie komt, verliest de volgende verkiezingen. En Merkel weet dat.

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Zonder gêne staatsterreur toegeven: De vuile oorlog van de Spaanse staat tegen ETA

De Spaanse staat voerde in de jaren tachtig een vuile oorlog tegen de Baskische afscheidingsbeweging ETA. De toenmalige minister van Binnenlandse Zaken José Barrionuevo geeft dit toe, zonder spoor van spijt.

Afbeelding

Wees trots op je Afrikaanse ik, leren de kinderen op deze afrocentrische school in Kenia

Sinds de Britse kolonisten het Oost-Afrikaanse Kenia verlieten, is er in het onderwijs bar weinig veranderd. Voor Utheri en Oku Kanayo reden om in Kenia de eerste afrocentrische school van Afrika op te zetten.

Afbeelding

Stad in Donbas biedt al half jaar weerstand aan Russen. ‘Een meedogenloze, voortwoekerende strijd’

Het Russische leger probeert al een half jaar het stadje Bachmoet tevergeefs in te nemen. Het is het zoveelste voorbeeld van Ruslands militaire falen in Oekraïne.

Afbeelding

Na tien weken van protesten kiest Iraanse bewind voor nog hardere lijn

Het Iraanse regime wil demonstranten als terroristen behandelen, en dreigt met het vaker toepassen van de doodstraf. Naast president Raisi is nu een tweede lid van de beruchte Doodscommissie op een cruciale post benoemd.

Afbeelding

Moldavië richt zich door Oekraïne-oorlog op Europa: ‘Wij zijn geen partij voor de Russen’

Moldavië is een arm landje, ingeklemd tussen Roemenië en Oekraïne. ‘Ik zal pas halleluja roepen wanneer het vrede is in Oekraïne en wij zonder kleerscheuren en in pais en vree de weg kunnen inslaan naar Europa.’

Afbeelding

In Israël gaan de alarmbellen af, over het geweld op de Westbank, over het leger en over Iran

Zowel het Israëlische leger als de VN slaan alarm over de situatie op de Westbank die ‘het kookpunt bereikt’. Naast die concrete zorg, bereidt Israël zich ook nog voor op een actie tegen die andere, grote dreiging Iran.