Luister naar

Rol van Tsjaad als vliegende keep in de Sahel onzeker na dood van staatshoofd

Achtergrond
Tsjaad speelt al jaren een sleutelrol in de westerse antiterreurstrijd in de Sahel. Nu krijgsheer-president Idriss Déby vorige week is gedood door rebellen, en een militaire junta de macht in het land heeft overgenomen, is de vraag of Tsjaad zijn militaire rol in de regio kan behouden.
Mark Schenkel / vk
woensdag 28 april 2021 om 03:00
De staatsbegrafenis van de voormalige Tsjadische president Idriss Déby.
De staatsbegrafenis van de voormalige Tsjadische president Idriss Déby. beeld afp / Christophe Petit Tesson

N'Djamena

In het duizenden kilometers brede gebied net ten zuiden van de Sahara wordt het al jaren steeds onveiliger. Jihadistische groeperingen winnen in landen zonder sterk centraal gezag aan terrein, en drugs- en mensensmokkelaars zien hun kansen schoon. Vooral in Mali, Niger en Burkina Faso lijkt het geweld van moslimextremisten steeds moeilijker te stuiten. Meer dan 1,5 miljoen mensen zijn al op de vlucht geslagen voor de terreur. De opmars van de jihadisten begon in 2012 in Mali, waar wapens binnenstroomden na de val van dictator Muammar Kadhafi in buurland Libië. Vanaf 2019 nam het geweld explosief toe, in dat jaar vielen er bij honderden aanslagen in Mali, Niger en Burkina Faso zeker vierduizend doden. En dan is er nog Nigeria, waar terreurorganisaties in de afgelopen tien jaar meer dan 37.000 dodelijke slachtoffers hebben gemaakt en meer dan 2,5 miljoen mensen van hun huizen hebben verdreven.

Wat is de rol van Tsjaad?

Zo’n veertienhonderd Tsjadische soldaten opereren onder de vlag van Minusma, de acht jaar oude VN-missie in Mali waaraan Nederland eerder ook meedeed. Door zijn troepeninzet werd Idriss Déby, die in 1990 via een coup aan de macht kwam, een cruciale partner van de VS en oud-kolonisator Frankrijk. Zijn soldaten zijn getraind door de Fransen en de Amerikanen. Tsjaad ontvangt ook geld: vorig jaar kreeg het met de andere landen van de G5 Sahel-coalitie 112 miljoen euro van de EU, voor de versterking van de strijdkrachten.

Wil Frankrijk nog samenwerken na de dood van Déby?

Parijs is pragmatisch en ziet graag dat Tsjaad verdergaat met zijn militaire bijdragen in de Sahel. Trekt Tsjaad zijn troepen terug, dan verliezen de internationale missies een flink deel van hun slagkracht, uitgerekend in een periode waarin het Élysée zélf een deel van zijn manschappen wil terughalen. De strijd in bijvoorbeeld Mali heeft sinds 2013 aan al zeker vijftig Franse militairen het leven gekost. President Emmanuel Macron greep de begrafenis van Idriss Déby aan om de banden aan te halen. Hij prees Déby, noemde hem een ‘dappere vriend’, en negeerde voor het gemak de mensenrechtenschendingen onder Déby’s bewind.

Wat willen de nieuwe machthebbers in Tsjaad?

Officieel berust de macht nu bij de zoon van Déby, de 37-jarige viersterrengeneraal Mahamat Déby. Hij staat aan het hoofd van een militaire ‘overgangsraad' die nieuwe verkiezingen belooft. Maar in de ontstane chaos, en na 31 jaar onafgebroken heerschappij door Déby senior, is het niet ondenkbaar dat er een machtsstrijd uitbreekt in de bestuurlijke top.

‘Dat scenario kan Déby junior ertoe doen besluiten de Tsjadische troepen naar huis te halen’, aldus Remadji Hoinathy, een Tsjadische medewerker van het pan-Afrikaanse Instituut voor Veiligheidsstudies. Hoinathy kijkt met zorg naar enkele generaals die volgens hem nu hun eigen belangen nastreven. ‘Ze zijn het oneens met de nieuwe junta.’

Ook de strijd tegen rebellengroep Fact kan voor Déby junior een reden zijn de Tsjadische militairen terug te halen. Fact is volgens de regering verantwoordelijk voor de dood van vader Déby, die dodelijk gewond zou zijn geraakt toen hij vorige week leiding gaf aan een aanval op de rebellen, in het noorden van Tsjaad. Als de rebellen hun offensief versterken, zal Déby junior meer troepen nodig hebben. Hoinathy vindt het moeilijk in te schatten of het zover komt. De rebellen beschikken weliswaar over degelijk wapentuig uit buurland Libië, maar ze hebben in de recente strijd ook flinke verliezen geleden, stelt hij.

Moeten de Fransen zich al zorgen maken?

Voor een Tsjadische leider heeft samenwerken met Frankrijk grote voordelen. Dat merkte Déby senior bijvoorbeeld in 2019, toen Franse jachtvliegtuigen en drones bommen gooiden op rebellen die vanuit de Tsjadische woestijn bezig waren aan een opmars richting het presidentieel paleis.

‘Samenwerken met Frankrijk geeft je als president van Tsjaad een soort garantie op de macht', aldus Hoinathy. ‘Waarom zou je die in de waagschaal stellen? Ik denk dat Mahamat Déby zijn troepen alleen terughaalt als er in het binnenland een echt groot gevaar voor zijn positie dreigt.' <

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Ook studenten in Iran de straat op voor ‘Vrouwen, leven, vrijheid’

Studenten en middelbare scholieren voegen zich bij de aanhoudende protesten in Iran voor ‘Vrouwen, leven, vrijheid’ en tegen het regime van ayatollah Ali Khamenei. De Opperste Leider geeft echter de Verenigde Staten en Israël de schuld van alle onrust.

Afbeelding

Kwasi Kwarteng: nog maar net aangetreden als Britse minister van Financiën en nu al omstreden

Hij gold als veelbelovend intellectueel in de Britse politiek. Maar sinds Kwasi Kwarteng als minister van Financiën een roekeloos belastingplan presenteerde, wordt hij schertsend ‘Kamikwazi’ genoemd. Wie is deze zielsverwant van premier Liz Truss?

Afbeelding

Saudi-Arabië houdt Aziatische Winterspelen in nieuwe woestijnstad

Saudi-Arabië is de gastheer van de Aziatische Winterspelen van 2029. Het land in het Midden-Oosten ontwikkelt voor zo’ n 500 miljard euro een futuristische stad in de woestijn waar de nieuwste technische snufjes worden toegepast.

Afbeelding

In Pakistan dreigen duizenden ondervoede baby’s en uitgeputte moeders te sterven. ‘Er komt maar geen einde aan de ramp’

Nog steeds is niet meer dan dertig procent van de 33 miljoen slachtoffers in het Pakistaanse overstromingsgebied bereikt. Artsen en hulpverleners luiden de noodklok: dagelijks overlijden er pasgeboren baby’s.

Afbeelding

Opnieuw staat een ingewijde van Macron ter discussie, dit keer wordt zijn stafchef verdacht van fraude

Alexis Kohler, de belangrijkste adviseur van de Franse president Macron, wordt verdacht van fraude. Franse justitie doet onderzoek naar het voortrekken van Kohlers transportbedrijf door de Franse overheid.

Afbeelding

Voetbal in Indonesië is niet zachtzinnig, maar het is alles wat de supporters hebben

In de Indonesische voetbalwereld zijn supportersclubs legers, die korte metten maken met tegenstanders. In die context ontstaat zaterdag de ramp in Malang. ‘Meestal gaat het goed. Tot die ene keer.’