Een gaatje boren in het hoofd van de Profeet

<p>Het eeuwenoude Mor Gabrielklooster wordt In de thriller Palimpsest verwoest door een zware aanslag van ISIS</p> Boeken

Het eeuwenoude Mor Gabrielklooster wordt In de thriller Palimpsest verwoest door een zware aanslag van ISIS

| beeld ap / Murad Sezer
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

Verschillende collega’s kwamen om bij zware aanslagen door moslim­terroristen. Maar er viel gewoon niet te praten over de religieuze achtergrond ervan, ook niet met de intellectuele leiders. Dus schreef Jack van Weimar een thriller, rond de omstreden oorsprong van de Koran.

De bomaanslag was enorm. Iedereen praatte erover hoe de terroristen aan te pakken. Maar toen Jack van Weimar zijn moslimcollega’s en vrienden vroeg naar de religieuze oorsprong van dat kwaad, vielen ze geschrokken en zelfs vijandig stil. ‘Ik wist dat ik een grens had overschreden. Die avond begon ik met schrijven. Dat werd Palimpsest.’

Wie een explosief boek wil schrijven, moet tornen aan de uitgangspunten en de oorsprong van de islam. Precies dat doet Palimpsest, een thriller die is geschreven op basis van kritisch onderzoek naar de bronnen van de Koran en de positie van de profeet Mohammed en Mekka.

Wat erin wordt beweerd, is voor veel moslims onverteerbaar. Dat geldt ook voor het verhaal zelf. Zelfs de graftombe van de profeet Mohammed is daarin niet heilig. Integendeel, in het plot weet een groep westerse wetenschappers, via grof misbruik van het vertrouwen van een restaurateur, een monster te nemen van de schedels in de graven onder de Groene Koepel in Medina, waar Mohammed begraven zou liggen. Een grafschending die na ontdekking tot enorme paniek en woede leidt. Alleen door een razendsnelle reactie van Britse diplomaten, in een Tom Clancy-achtige stijl beschreven, kan de onmiddellijke dood van de misleide restaurateur worden voorkomen.

vet en vuil

Maar de echte lijn van het verhaal van de thriller draait om de Nederlands-Turkse taalwetenschapper Filiz Kara. Bij haar onderzoek naar oude Aramese teksten bezoekt ze het Mor Gabriël-klooster in Turkije. Het in het jaar 397 gebouwde klooster is niet alleen een van de oudste christelijke centra ter wereld, het stamt ook uit de tijd van vóór het ontstaan van de islam. Tijdens haar bezoek krijgt ze van de monnik Samuel, die de bibliotheek beheert, een met vet en vuil aangekoekt oud boekje mee, om het met in Nederland beschikbare technieken te onderzoeken. Het lag volgens hem eeuwenlang verstopt in een oude schouw.

Pal na Filiz’ bezoek wordt het klooster getroffen door een zware aanslag, gepleegd door een stel jonge, gehersenspoelde rekruten van ISIS. Het brengt Filiz ertoe, het boekje met extra aandacht te onderzoeken, met de hulp van enkele gedreven collega’s van de Universiteit van Leiden.

Wat ze ontdekken, brengt Filiz, zelf moslima, in gewetensnood. Onder de zichtbare tekst staat een oudere tekst, uit het einde van de zesde eeuw. Het blijkt een vroege versie van de Koran, die veel overeenkomsten heeft met liturgische testen van de vroege Syrisch-orthodoxe kerk. De teksten zijn veel gematigder dan de latere versies van de Koran en zetten de positie van Mohammed en de oorsprong van de islam in een compleet ander licht.

Dat is ook de nadrukkelijke bedoeling van de auteur, die schuilgaat achter het pseudoniem Jack van Weimar. De schrijver is al jaren op hoog niveau betrokken bij de strijd tegen ISIS, als Nederlandse functionaris van Defensie en Buitenlandse Zaken binnen de internationale coalitie tegen deze terreurbeweging.

Nederland doet militair actief aan die strijd mee. Zo hebben Nederlandse F-16’s die in Jordanië zijn gestationeerd, vanaf begin dit jaar al ruim honderd missies uitgevoerd, vooral in het oosten van Syrië.

Maar bij Van Weimar leven al jaren andere vragen dan die welk doel waar en wanneer moet worden aangevallen. Want ook al is ISIS straks militair verslagen, de bron van de terreur is niet verdwenen. ‘Ik heb de opkomst van ISIS van heel dichtbij meegemaakt, ook de aan­slagen. Bij een aanslag, in de stad waar ik toen woonde, was de explosie zó zwaar dat de kat twee weken niet uit de kast durfde te komen.’

Maar de tientallen slachtoffers, onder wie ook collega’s van Van Weimar en hun echtgenoten, werden nooit in verband gebracht met de oproepen tot de jihad die in de Koran te vinden zijn, zegt Van Weimar in een gesprek over zijn boek en de bedoeling ervan.

Wordt er ook niet gesproken over de teksten waarmee ISIS en al-Qaeda hun terreur uitvoerig met Koranteksten en teksten uit de Hadith (de overlevering van het leven van Mohammed en zijn strijdmakkers, red.) onderbouwt?

‘Zelfs die door ISIS aangehaalde bronnen worden in de moslimwereld niet bediscussieerd. Dat is in de islam gewoon niet mogelijk. Mohammed is “de zegel van de profeten”, de laatste profeet en aan zijn woorden mag niet getwijfeld worden. Dat verlamt alles.

Waarom zegt een vooraanstaande islamitische geestelijk leider niet dat dit geweld in strijd is met de islam? Omdat het er niet mee in strijd is. De Koran is een strijdboek, een soort Handboek Soldaat, voor de verspreiding van de islam.’

Maar is het niet nogal aanmatigend en arrogant, om als westerling een boek te schrijven dat de hele islam op de helling zet? Dat terwijl islamitische leiders als koning Abdullah van Jordanië ook oproepen tot een gematigde uitleg van de Koran?

‘Dit boek is bedoeld om de discussie verder aan te jagen, ook binnen de Nederlandse moslimgemeenschap. Ik ben zelf ongelovig, maar ik zeg zeker niet dat geloven allemaal onzin is. Het is een groot goed dat iedereen vrij is, zijn of haar godsdienst te belijden. Maar ik wil niet dat mijn leven in gevaar komt door een rigide uitleg van de woorden van Mohammed, en dat is wel wat er gebeurt. In Nederland hadden we een evenwicht in de samenleving. De verschillende christelijke geloven en niet-gelovigen leefden prima samen. Maar de islam verstoort die verhouding in ons land. Bovendien zijn er ook Nederlandse jihadisten die in Syrië actief zijn.’

Als het boek een discussie op gang moet brengen, is het dan nodig zo’n confronterend verhaal te schrijven? Het boren van een gaatje in het hoofd van de profeet, om te kijken of Mohammed echt in de graftombe ligt, dat verzint toch werkelijk alleen een westerling?

‘Er is in Arabische landen onder de bevolking wel degelijk openheid voor fundamentele twijfel, ook aan de profeet Mohammed. Neem bijvoorbeeld het boek van Richard Dawkins, The God Delusion (God als misvatting). Dat is onofficieel vertaald in het Arabisch en in Arabische landen al ruim tien miljoen keer illegaal gedownload.

Vooral de jeugd staat open voor dit soort ­ideeën. Bovendien was het voor een thriller aardig om die westerse werkgroep van wetenschappers iets verder te laten gaan. Samen met de twijfel aan de rol van Mekka in de tijd van Mohammed, heb je zo voldoende punten voor discussie.’

Waar raakt het boek wel aan de werkelijkheid?

‘Het gaat in de eerste plaats om de motivering van het doen en laten van onze tegenstanders. Meerdere personen uit het boek zijn gebaseerd op verhoren van gevangengenomen ISIS-strijders. Peri, de Turkse jongen die zich bij ISIS aansluit en in het boek de bomauto naar het Mor Gabrielklooster rijdt, bestaat echt, al is hij gepakt vóórdat hij een aanslag kon plegen. En een van de wetenschappers uit de groep die uiteindelijk de actie uitvoert in het graf van Mohammed, is gebaseerd op de inmiddels overleden islamdeskundige en historica Patricia Crone, die een grote rol heeft gespeeld bij de discussie over de oorsprong van de islam.

En ja, een deel van de werkelijkheid is ook dat ik dit niet onder eigen naam kan schrijven. Dat zou niet alleen mijn werk met mijn moslimcollega’s belemmeren, maar ook mijn gezin in gevaar brengen. Het voorkomt bovendien dat de discussie op de persoon wordt gericht, in plaats van op de inhoud. Want dat is het idee achter het boek, ruimte te geven aan het denken over modernisering van de islam.’

naar aanleiding van

Palimpsest. De geheime oorsprong van de islam

Jack van Weimar. Uitg. Gabriel Publicaties, Nederland 2018. 293 blz. € 20

Bijlagen

Fotoserie, 2 foto's
Palimpsest
PDF Print Stuur door

Wil je elke dag onze nieuwsbrief met gratis artikel?