Luister naar

Kind met autisme: spelend communiceren

Nieuws
Hoe maak je goed contact met je kind dat autisme heeft? Orthopedagoog Ariane Flesseman beschrijft in haar boek Speel, leer en communiceer een methode waarmee ieder kind volgens haar kan leren communiceren.
Jannelie Bras
dinsdag 26 maart 2019 om 14:37
Orthopedagoog Ariane Flesseman: ‘Het belangrijkste is dat een kind leert duidelijk te maken wat het wil en dat het begrepen wordt door zijn ouders.’
Orthopedagoog Ariane Flesseman: ‘Het belangrijkste is dat een kind leert duidelijk te maken wat het wil en dat het begrepen wordt door zijn ouders.’ Martin Waalboer

‘Lucas was vier jaar en zei nog geen woord’, vertelt moeder Iris Huijsman. ‘Dit leidde bij hem tot grote frustraties. Dat uitte hij door boosheid, huilen, woede en met zijn hoofd bonken. Dan weet je op een gegeven moment niet meer wat je moet doen. Er is voor een ouder bijna niets erger dan niet te kunnen communiceren met je kind en niet te kunnen begrijpen wat hij wil.’

Voor ouders zoals Iris Huijsman schreef orthopedagoog Ariane Flesseman uit Aerdenhout het boek Speel, leer en communiceer. ‘Ik was op zoek naar literatuur om de ouders van de kinderen die ik begeleid mee naar huis te kunnen geven’, vertelt Flesseman. ‘Er is heel veel geschreven over autisme, maar ik miste een boek waarin duidelijk stond uitgelegd wat ouders zelf kunnen doen om de ontwikkeling van hun kind te stimuleren.’

Daarom besloot Flesseman zelf een boek te schrijven. ‘Speel, leer en communiceer kun je in één keer lezen, maar ook als een soort handboek gebruiken. Als naslagwerk als je even niet meer weet hoe je de situatie aan moet pakken.’

rondjes draaien

Haar methode is deels gebaseerd op de wetenschap Applied Behavior Analysis (ABA), ook wel Toegepaste Gedragsanalyse genoemd, vertelt ze. ‘ABA vormt de basis van het gedachtegoed en daar heb ik mijn eigen praktijkervaringen als orthopedagoog aan toegevoegd. Ik heb de afgelopen jaren enorm veel met kinderen gespeeld en heb gezien hoeveel een kind kan leren door middel van spel. Het gebruiken van spel tijdens de behandeling is echt heel mooi. Ik geloof zelfs dat spelen met je kind een voorwaarde is om iets bij hem of haar te kunnen bereiken.’

Iris Huijsman kan dat beamen. ‘We hebben geleerd om Lucas goed te observeren en in te haken op iets dat hem interesseert. Zo kwamen we erachter dat hij het heel leuk vond om in zo’n eivormig stoeltje van de Ikea rondjes te draaien. Als we dan stopten met draaien, maakte hij een geluidje om duidelijk te maken dat hij wilde dat we doorgingen met duwen. Dat geluidje werd op een gegeven moment zijn eerste woordje: ‘draaien’.’

‘Door goed te observeren wat je kind motiveert, kun je sneller contact maken’, legt Flesseman uit. ‘Deze observatie gaat verder dan ‘mijn kind houdt van auto’s’. Het is echt heel goed kijken naar wát het is dat je kind zo leuk vindt. Gaat het om de wieltjes, het sorteren op kleur of het deurtje dat open en dicht kan? Als je dat weet, kun je daarop inhaken en er een gezamenlijk spelletje van maken’.

Teletubbiehuis

Het vinden van de interesses van Reza, een van de eerste kinderen die Flesseman heeft begeleid, was een hele uitdaging. Ook Reza was vier jaar toen ze voor begeleiding bij Flesseman terechtkwam. ‘Ze sprak nog geen woord, was heel gefrustreerd en vertoonde lastig gedrag’, vertelt Wendy Schmit, Reza’s moeder. ‘Het was bij Reza niet meteen zichtbaar waar haar interesses lagen. We probeerden van alles. Op een gegeven moment heeft Ariane op een rommelmarkt een Teletubbiehuis met allerlei lichtjes en geluidjes gekocht. Dat viel enorm goed in de smaak. Reza is nu dertien en speelt er nog steeds mee’.

Door het maken van geluidjes wisten Flesseman en Reza’s ouders steeds meer tot het meisje door te dringen. ‘Op een gegeven moment had ze zo’n band met Ariane opgebouwd dat ze ook fysieke spelletjes, zoals kietelen en elkaar nadoen, heel leuk ging vinden’, vervolgt Schmit. ‘Zo leerde ze steeds meer dingen benoemen en het voornaamste wat Reza heeft geleerd, is dat ze kon aangeven wat ze niet wilde. Ze kreeg grip op haar leven en draaide 360 graden om. Ze veranderde van een gefrustreerd kindje in een rustig en blij meisje. Ze kan nu communiceren. Niet op de manier zoals we misschien gewend zijn van kinderen van dertien jaar, maar in korte zinnen kan ze aangeven wat ze wel en niet wil.’

Flesseman is ervan overtuigd dat deze methode voor ieder kind met autisme geschikt is en dat ieder kind kan leren communiceren. ‘Ik heb bewust gekozen voor het woord communiceren en niet voor praten, want ieder kind communiceert op zijn eigen manier. Het ene kind zal in hele zinnen leren praten, de ander met enkele woorden en weer een ander door middel van wijzen en geluiden. Het belangrijkste is dat het kind leert duidelijk te maken wat het wil en dat het begrepen wordt door zijn ouders of begeleiders.’

intensief

Hoe snel dat gaat, is voor ieder kind verschillend. ‘Reza is nu dertien en we merken dat we de methode nog steeds moeten toepassen’, vertelt Schmit. ‘Als we dat niet doen, wordt ze een beetje lui en valt ze weer terug op haar oude gewoontes. Dan gaat ze bijvoorbeeld weer alleen maar wijzen naar iets wat ze wil, want ja, als je het met wijzen ook gewoon krijgt, waarom zou je dan gaan praten? Het is heel belangrijk dat we haar niet frustreren door iets te vragen wat ze niet kan, maar we moeten haar wel blijven stimuleren.’

Dat lijkt een heel intensieve manier van leven. ‘In het begin is het inderdaad heel intensief. Dan ga je allemaal dingen verzinnen en opzetten om met je kind te spelen’, vervolgt Schmit. ‘Maar op een gegeven moment wordt het gewoon een manier van leven, je weet niet beter.’

Flesseman benadrukt dat het vaak juist de kleine dingen zijn waarmee je de interesse van je kind kunt krijgen. ‘Een momentje in de auto, als je kind reageert op iets wat het ziet, dan kun je daar mooi op inhaken. Je hoeft echt niet altijd een heel spelmoment op te zetten.’

‘Eigenlijk is het niet heel anders dan hoe je misschien zou omgaan met kinderen die geen autisme hebben’, denkt Schmit. ‘Ook met die kinderen speel je en doe je meestal dingen die zij leuk vinden. Met het boek van Ariane kun je dit op kinderen met autisme gewoon heel specifiek en bewust toepassen. Dat heeft ons echt heel erg geholpen.’

aandacht

2 april is door Verenigde Naties uitgeroepen tot Wereld Autisme Dag. De Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA) heeft daaromheen een Nederlandse Autismeweek georganiseerd. Dat is volgens de orthopedagoog zeker waardevol. ‘Ik denk dat het voor ouders van kinderen met autisme heel fijn is om kennis te krijgen van alle hulp die er voor hen is.’

Moeder Schmit vindt het vooral fijn dat er aandacht voor autisme is, zodat er wat meer bekendheid over komt. ‘Ik krijg nog steeds wel eens afkeurende blikken over het gedrag van Reza. Ik heb geleerd om me daar niets van aan te trekken, maar als ik merk dat Reza die afkeur van anderen ook meekrijgt, dan doet het wel pijn. Ik hoop dat er wat meer bewustwording komt over de diversiteit van autisme en dat mensen er dus ook wat meer begrip voor krijgen.’ ¦

Autismeweek

Om aandacht te vragen voor de ongeveer 200.000 mensen met autisme in Nederland wordt volgende week de Autismeweek georganiseerd. Deze week is in het leven geroepen door de Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA) om aandacht te vragen voor ongeveer 200.000 mensen met autisme in Nederland.

Uit de Gezondheidsenquête die het Centraal Bureau voor de Statistiek in 2018 heeft gehouden onder ouders heeft ongeveer 2,5 procent van alle kinderen tussen de 4 en 12 jaar autisme. Dat komt neer op zo’n 40.000 kinderen in Nederland.

Iedereen heeft wel iemand in zijn of haar omgeving die is gediagnosticeerd met autisme, maar het blijft een redelijk vaag begrip. Wat is het nu eigenlijk? Volgens Wouter Staal, Bijzonder Hoogleraar Autismespectrumstoornissen aan de Universiteit van Leiden, is autisme een verzamelnaam voor gedragskenmerken die ontstaan doordat een persoon kwetsbaar is op verschillende gebieden. Denk hierbij aan sociale interactie, communicatie, flexibiliteit in denken en handelen en het filteren en integreren van informatie.

De Autismeweek is van 31 maart tot en met 6 april. Er zijn door het hele land allerlei activiteiten gepland die betrekking hebben op autisme. Op autismeweek.nl is een compleet overzicht van alle activiteiten en lezingen te vinden.

Speel, leer en communiceer

Ariane Flesseman. Uitg. Astronaut Boeken, 2019. 168 blz. € 31,95

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Frida (52) en Ronald (54) vangen thuis jonge moeders op: ‘Bij ons komen ze tot rust’

Frida (52), sociaal werker en Ronald Tijdeman (54), orthopedagoog en hun twee kinderen wonen samen met hun honden en katten in een huis in de bossen van Ermelo. Het echtpaar is directeur van hun eigen moeder en kind-huis.

Afbeelding

Vandaag vertelt: Hans Werkman uit Amersfoort.

Afbeelding

Julia schrijft nummers over eenzaamheid, met een randje spiritualiteit. ‘Het is een herkenbaar gevoel’

Julia Rosenhart-Dinkelman (25) uit Velsen laat zien wat er in haar telefoon staat. ‘Het maken van nieuwe nummers is als het maken van een puzzel van muziek én tekst. Dat proces evolueert over verschillende weken.’

Afbeelding

Hoe communiceer je krachtig als leider? Vier tips van een communicatiecoach

De Amerikaanse spreker, schrijver en communicatiecoach Carmine Gallo onderzocht wat het geheim is van krachtige zakelijke communicatie en analyseerde hoe topleiders communiceren. Hij geeft vier technieken die goed werken.

Afbeelding

Zijn patiënten hielpen Dirk De Wachter door een zware periode: ‘Ben door het oog van de naald gekropen’

Toen psychiater Dirk de Wachter ernstig ziek was, hielpen zijn gezin, maar ook zijn patiënten en volkomen onbekenden hem erdoorheen: ‘U kent mij niet, maar ik ken u wel’, schreven ze. Hoe denkt hij over de zeven deugden?

Afbeelding

Mieke van Schie: ‘Je kunt veel betekenen voor cliënten door middel van tuinieren’

Mieke van Schie (62) uit Pijnacker. Zij bestiert een moestuin in ’s-Gravenzande waar mensen met psychische problemen tot rust komen door er met hun handen te werken.