Jacomine Lemoine uit Nederland zorgt voor minidorpje in Erbil

<p>Jacomine en Bakir tussen de groep vluchtelingen in Erbil.</p> Buitenland

Jacomine en Bakir tussen de groep vluchtelingen in Erbil.

| beeld Sjoerd Mouissie
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

Jacomine Lemoine zorgt in Noord-Irak bijna in haar eentje voor tachtig gevluchte yezidi’s, maar nu moet ze verhuizen. ‘Ons volk heeft 74 genocides meegemaakt. Dat Jacomine vertrekt, voelt als de 75e’, zeggen de vluchtelingen.

Erbil

Wie bij het allerduurste hotel van Erbil de juiste doorgang in de muur weet te vinden, staat opeens in een heel andere wereld. Op een braakliggend terreintje staat een ‘minidorpje’ met wat stenen hutjes en een tent die dienst doet als activiteitencentrum en school. Er wonen tachtig yezidi’s, onder wie veertig kinderen. En nog voordat Jacomine Lemoine is uitgestapt, krioelen de kinderen al om de auto. Iedereen wordt geknuffeld.

Al ruim twee jaar hebben de Nederlandse vrouw en haar man Michel de gezinnen onder hun hoede. Dat begon in 2014. ‘Op een dag, het was eind november, zag ik hier opeens wasgoed hangen. Toen móést ik weten wie hier woonde.’ Dat waren dus gezinnen die in augustus dat jaar gevlucht waren voor ISIS, met alleen de kleren om hun lijf. Ze hadden niets, terwijl de doorgaans koude winter in aantocht was.

winterkleding

Vier dagen later ging het echtpaar op vakantie. ‘Het liet me niet los’, zegt Jacomine. ‘Vanaf het balkonnetje van ons hotel stuurde ik in één ruk een e-mail naar al mijn contacten, waarin ik om geld vroeg. Het kost 25 euro om een kind te voorzien van winterkleding, schreef ik. De respons was overweldigend. Er werd zelfs in kerken gecollecteerd. Tja, dan weet je het: dit wordt een groot project, dat jaren kan duren.’ Michel noemt zijn moeder, die zestien was toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak. ‘Zij moest toen de hongerwinter zien door te komen. Hulp aan oorlogsslachtoffers is belangrijk. Een andere motivatie is ook onze eindeloze woede over wat deze mensen is aangedaan door ISIS. En de wereld deed niets. Bovendien wonen deze mensen bij ons aan de overkant van de straat, aan de andere kant van het hek.’

In het ‘kampje’ is veel veranderd sinds de komst van Jacomine. De yezidi’s hebben kleding, eten en een koelkast, en op het terrein staat een tent die dienst doet als school.

Vooral dat laatste is belangrijk, stelt ze. ‘Wat die kinderen allemaal meegemaakt moeten hebben, is onvoorstelbaar. Toen ik er net was, tekenden zij steeds hetzelfde: de Koerdische vlag, de torentjes van hun heilige dorp Lalish met daaronder het getal “74”. Later begreep ik dat dit het aantal genocides op hun volk voorstelt, maar daar wordt verder niet over gesproken. Het is een gegeven.’ Dit tekent volgens haar ook het doorzettingsvermogen van de yezidi’s. ‘Deze mensen hebben een soort aanvaarding van hun lot. Ze proberen er, ondanks de omstandigheden, altijd het beste van te maken. Ik zie ze nu bijvoorbeeld spulletjes verzamelen voor als ze ooit terug kunnen naar hun Sinjar.’

geschoten

In een van de huisjes zitten Faisal en Khasem op de dunne matrasjes op de vloer, en ze luchten hun hart. Zij en hun gezinnen waren onder de duizenden mensen die in 2014 vast zaten op de berg Sinjar, omsingeld door ISIS. De beelden gingen de hele wereld over. ‘We zaten daar negen dagen zonder eten en drinken. Er was niets. Niemand had meer dan de kleding op zijn lichaam. Sommigen werden zo wanhopig dat ze maar van de berg sprongen. Het was vreselijk.’

Toen er een mogelijkheid kwam, brachten Faisal, Khasem en hun broers de gezinnen in veiligheid. Onderweg werd de hele kolonne nog een paar uur vastgehouden door ISIS-strijders, die het op de meisjes hadden gemunt. ‘Op een onbewaakt ogenblik konden we hard wegrijden’, zegt Khasem. ‘Er werd op ons geschoten, maar we durfden pas na een tijdje te stoppen. Gelukkig was iedereen ongedeerd.’

Sommige familieleden waren echter in de chaos op de berg achtergebleven. Een van de broers van Faisal ging terug. ‘Laat mij maar gaan, zei hij. Als ik sterf is het niet erg, dan zorg jij voor mijn gezin.’ Koerdische strijders hielpen hem naar de berg te komen. Daar vond hij na een paar dagen lopen zijn familieleden, onder wie zijn moeder, ‘oma’ Kamal. Zij heeft last van hoge bloeddruk en diabetes. ‘Laat me maar achter, dan kan ik hier sterven’, zei ze. ‘Het is goed. Zorgen jullie maar voor je gezinnen.’ Dat liet haar zoon echter niet gebeuren. Na negen dagen zonder eten en drinken kon Kamal niet meer lopen, dus ging ze op de schouders mee.

Nu zit Kamal ook in de woonkamer, naast de mannen, en ze glimlacht. De oude vrouw rookt elke dag een sigaretje met Jacomine. Op televisie staat altijd een nieuwszender aan. Zodra het maar even kan, zullen ze terugkeren naar Sinjar.

‘Iemand in de familie kende de eigenaar van dit terrein’, zegt haar zoon Faisal. ‘Hij vond het goed dat we hier gingen wonen.’ De huisjes zijn eigenlijk bedoeld voor bouwvakkers die aan het naastgelegen flatgebouw zouden moeten werken, maar dat is nu te gevaarlijk. Zelfs een ongetraind oog ziet dat het onafgemaakte gebouw scheef staat.

Jacomine is zeven dagen per week bezig met het wel en wee van de vijftien gezinnen. Soms moet er iemand naar de dokter, of gaan de vrouwen met haar naar de bazar. ‘Dan krijgen zij vijftig euro en kunnen ze bijvoorbeeld jurkjes gaan kopen. Dat werkt ontzettend goed en is erg leuk.’ ‘Het is belangrijk dat je niet vanuit Westerse waarden of idealen voor ze gaat bepalen wat er nodig is’, vertelt ze over haar manier van werken. ‘Dat moeten ze zelf aangeven.’ De ene keer dat zij zich niet aan dat uitgangspunt hield, leverde Jacomine en Michel gelijk een kennismaking op met de eigenaardigheden van de yezidische cultuur, die geen enkele buitenstaander kent. Het echtpaar had lichtblauwe winterjassen gekocht en uitgedeeld. ‘We dachten dat het goed was, tot ze de jassen terug brachten omdat ze te groot zouden zijn. Ik was erg verbaasd, ze pasten prima.’ Later bleek dat yezidi’s nooit lichtblauw dragen, omdat die kleur betekent dat zij zich afkeren van hun god.

leraren

In 2014 stond Jacomine er alleen voor; inmiddels heeft ze hulp van enkele vrijwilligers, zoals leraren voor het schooltje. De vuilnis wordt elke week opgehaald door iemand van het vijfsterrenhotel. ‘Ik sprak de manager, en die begreep al snel dat het ophopend vuilnis ook niet goed zou zijn voor zijn gasten. Hij schonk ons vuilniszakken.’

Deze maand moet Jacomine Erbil echter verlaten. Haar man Michel gaat met pensioen, mede omdat het oliebedrijf waar hij tot voor kort werkte veel last heeft van de ingestorte olieprijs. Het echtpaar verhuist naar Spanje, tot verdriet van Faisal en Khasem. ‘Ons volk heeft al 74 genocides meegemaakt. Dat zij weggaat, voelt voor ons als de 75e. Zo erg vinden wij het.’

overgenomen

Dit betekent echter niet dat de yezidi’s vanaf nu zonder hulp zitten. Het project wordt overgenomen door Bakir, een enthousiaste dertiger uit de stad die er vanaf het begin bij betrokken is als tolk. Die betrokkenheid is trouwens niet vanzelfsprekend. ‘Hij was onze leraar Koerdisch, en hij kon zich als moslim niet voorstellen dat wij yezidi’s gingen helpen. Hij ging schoorvoetend mee toen ik er voor het eerst ging kijken. Zijn familie was ook niet enthousiast. Maar sinds hij de mensen kent, zijn ze ook als familie voor hem. Hij heeft ons beloofd dat hij, zolang de yezidi’s er wonen, voor ze zal zorgen.’

‘Ik heb er 100 procent vertrouwen in dat het goed komt’, zegt Jacomine. ‘Als wij op vakantie gingen, liet ik geld achter bij hem. Toen we terugkwamen, lag er altijd een overzicht van hoe het besteed was, tot op de laatste cent.’ Desondanks zal de afstand hen zwaar vallen, verwacht Jacomine. ‘De yezidi’s zullen altijd in mijn gedachten blijven. Maar gelukkig is Bakir er. En met de moderne communicatiemiddelen moet het lukken contact te houden. Bakir stuurt foto’s en informatie, en ik kan blijven zorgen voor geld.’ Daarnaast is de organisatie van de school overgenomen door een kleine hulporganisatie.

‘We zullen heus nog weleens terugkomen’, zegt Michel. ‘En het gaat niet om ons, maar om de toekomst van die mensen. Misschien kunnen we ze over een tijdje opzoeken in Sinjar.’ <

Bijlagen

Fotoserie, 5 foto's
PDF Print Stuur door

Elke dag onze nieuwsbrief?