Luister naar

Gregoriaans zingen voor de beginner

Achtergrond
Samen met cabaretier Herman Finkers biedt zangkwintet Wishful Singing een onlinecursus gregoriaans zingen aan. ‘Duizend jaar geleden gingen de repetities hetzelfde als nu.’
Rimme Mastebroek
donderdag 7 mei 2020 om 03:00 aangepast 09:07
De samenwerking tussen Wishful Singing en Herman Finkers begon met een brief.
De samenwerking tussen Wishful Singing en Herman Finkers begon met een brief. beeld Fleur Beemster

Den Haag

Net als zoveel collega’s in de cultuursector, kreeg zangkwintet Wishful Singing een harde klap door de coronacrisis. ‘Onze Europese tour door Zwitserland, Turkije en België is afgelast’, vertelt sopraan Anne-Christine Wemekamp (38). Wishful Singing, dat afgelopen maandag nog wel optrad in de Amsterdamse Nieuwe Kerk voor de Nationale Dodenherdenking, zat midden in een reeks vesperconcerten, toen alles stilviel. Wemekamp: ‘In die vespers wordt gregoriaans gezongen. We lieten de concerten voorafgaan door een workshop gregoriaans zingen. Die werd iedere avond door 150 tot 200 mensen bezocht, veel meer dan de 50 die wij verwacht hadden.’

‘Ik vroeg Herman Finkers in een brief om hulp.’

Online gaan ze de cursus gregoriaans nu doorzetten. Wemekamp en haar collega’s, alle vijf klassiek geschoold, vinden het prachtig om mensen te leren zingen. Zo hebben ze in Den Haag een school ‘geadopteerd’ waar ze iedere week muziekles aan kinderen geven. ‘Tegenwoordig is het niet meer vanzelfsprekend om veel te zingen op school. Vroeger zong ik iedere dag. Ik zat op een protestantse school, dan weet je niet beter: iedere maandag psalmoverhoring’, lacht Wemekamp.

Wat is gregoriaans zingen eigenlijk?

‘Eenstemmig gezang, dat sinds de vroege Middeleeuwen deel uitmaakt van de katholieke liturgie. Wat bijzonder is, is dat je geen ‘beat’ hebt, geen maatsoort. Je zingt vanuit één toon, of melodie, maar toch is er een enorme rijkheid aan klank en kleur. Het is een pure vorm van zingen, dat heen en weer gaat als eb en vloed. Ik ervaar het zelf als kalmerend en troostrijk. Zingen in de kerk maakt het extra mooi. Na onze gregoriaanse concerten vragen we om niet te applaudisseren. We hopen dat mensen de verstilling mee naar huis nemen.’

‘Wat bijzonder is, is dat je geen ‘beat’ hebt.’

Hoe ziet de cursus eruit?

‘We beginnen met een live webinar, waarin onder andere filmpjes van Herman Finkers langskomen. Hij is een groot liefhebber van gregoriaans gezang en weet er ontzettend veel van. Hij deelt zijn kennis op zijn zo kenmerkende lichtvoetige wijze, met hier en daar een kwinkslag. Voor wie nog nooit met noten heeft gezongen, introduceren we de kwadraatnotatie. En natuurlijk onze eigen specialiteit: vocale tips voor hoe je je het gregoriaans zingen makkelijker eigen maakt. Na die eerste les krijg je thuis iedere dag een instructiefilmpje toegestuurd waarmee je eenvoudig kunt oefenen. Na acht dagen volgt een concertmoment, waarin we gezamenlijk een deel van een vesperdienst uitvoeren.’

Is het moeilijk?

‘Het mooie aan gregoriaans is dat het makkelijk zingbaar en eenvoudig te leren is. Vooral ‘formules’, kort gezongen antwoorden in een liturgie, zijn goed te leren. Die zingen zichzelf. De gedeelten voor solisten kunnen heel virtuoos zijn, tot wel dertig noten voor een lettergreep.

Als je vroeger het klooster betrad, als monnik of non, leerde je als eerste alle gregoriaanse psalmen uit je hoofd. Als Wishful Singing zingen we het repertoire zo veel mogelijk uit originele bronnen, gedigitaliseerde stukken perkament die stammen uit de periode 900 tot 1450. Soms staan er aantekeningen boven: “Hier iets sneller” of “Hier wat omhoog”. Als je die stukken nu repeteert, zijn die opmerkingen erg herkenbaar.’

Hoe kennen jullie en Herman Finkers elkaar?

‘Jaren geleden werd ik geraakt door de muziek van Hildegard van Bingen, een benedictijnse abdis uit de twaalfde eeuw. Ik wilde graag meer van haar zingen. De enige die ik kende met een passie voor gregoriaanse muziek was Herman Finkers. Daarom schreef ik hem een brief om hem om hulp te vragen. Het mooie is dat hij, toen hij in de auto zat, ons eens hoorde zingen op Radio 4. Toen hij die dag thuiskwam en zijn achterstallige post doorwerkte, vond hij mijn brief.’ De samenwerking tussen Wishful Singing en Finkers leidde eerder al tot de gregoriaanse meezingmis Missa in Mysterium, tv-optredens bij De Wereld Draait Door en Podium Witteman en de cd In Mysterium.

In welke taal zingen jullie?

‘In het Latijn. Herman is katholiek, zelf ben ik protestants opgevoed; ik ken de Bijbel tot op de letter. Ik vind het mooi om de teksten die ik vanaf mijn jeugd in mijn eigen taal heb gezongen nu juist in het Latijn te zingen. Zingen in het Latijn, een taal die ik verre van vloeiend spreek, is voor mij overgeven aan de schoonheid van eeuwenoude tradities en rituelen. Als zangeres vind ik het prettig om te snappen wat ik zing, maar ik hoef niet letterlijk te weten wat er gezongen wordt. Het gregoriaans is wat mij betreft niet om te begrijpen, maar om het mysterie te ondergaan.’

De onlinecursus gaat zaterdag 9 mei van start. Voor meer info, zie wishfulsinging.nl

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Anouk heeft diabetes type 1: ‘Als mijn bloedsuikerwaardes te laag zijn, kan ik niet meer staan’

Anouk van de Worp (32) heeft al negen jaar diabetes type 1, een ongeneeslijke auto-immuunziekte, waardoor haar lichaam geen insuline aanmaakt. ‘Je krijgt het zomaar; ik had niets kunnen doen om de ziekte te voorkomen’.

Afbeelding

Drie mensen over hun doopritueel: ‘Ik vond het een groot wonder’

Kinderdoop, geloofsdoop of doopvernieuwing. Nederlandse christenen gaan op verschillende manieren om met de doop. Janno, Ben en Hester vertellen over hun doopritueel. ‘Ik had me ook kunnen laten dopen in een andere gemeente.’

Afbeelding

Hoge kardinalen vrezen Duitse ‘twijfel en verwarring’. Maar de oosterburen bepalen de Vaticaanse agenda

Twee curiekardinalen publiceren stevige kritiek op de hervormingsgretige Duitse bisschoppen. Het is een teken van angst in Rome dat wat ten noorden van de Alpen wordt aangestoken, zich als een veenbrand zal verspreiden.

Afbeelding

Drukte op studiedag over homoseksualiteit. ‘Zaten we hier ook als het onderwerp armoede was?’

Driehonderdzestig mensen hebben zich in de Utrechtse Jacobikerk verzameld om het boek van hoogleraar Ad de Bruijne over homoseksualiteit te bespreken. ‘Gereformeerden mogen wel eens wat meer queer zijn’.

Afbeelding

The Passion 2023 wordt uitgezonden vanuit Harlingen, met publiek

De dertiende editie van het KRO-NCRV-programma The Passion vindt plaats op 6 april, Witte Donderdag, in de Friese havenstad Harlingen. Volgens directievoorzitter Peter Kuipers van KRO-NCRV ‘is het belangrijk dat we het eeuwenoude paasverhaal blijven vertellen’.

Afbeelding

Wat als de energierekening van de kerk explodeert? Er is een oplossing, maar die doet wel pijn

Wat doe je als kerk als de energierekening explosief stijgt? In de regio Drechtsteden en Barneveld hebben ze een oplossing bedacht, al doet die een beetje pijn na de coronacrisis.