Luister naar

Het paasverhaal van de raaf

Opinie
Als Noach het venster van de ark opent, heeft hij ruim een half jaar in een lockdown gezeten, opgesloten in een drijvende kist. Hij laat eerst een raaf los (Genesis 8, vers 7). Als aaseter wordt deze vogel vanouds met de dood geassocieerd. Ook in de uitleg van het zondvloedverhaal kan hij vaak geen goed doen. Veel uitleggers menen dat de raaf faalde en dat Noach daarom een duif heeft losgelaten. Toch is het maar de vraag of hun missie dezelfde was. Dat heeft de Griekse bijbelvertaling ervan gemaakt. Die zegt ook dat de raaf niet meer terugkeerde en dat beeld heeft zich vervolgens in de traditie vastgezet. Meestal wordt verondersteld dat de raaf als aaseter zichzelf wel van voedsel kon voorzien, met al die kadavers na de zondvloed.
maandag 30 maart 2020 om 12:47
Jaap Dekker is bijzonder hoogleraar 'Bijbelonderzoek en christelijke identiteit'.
Jaap Dekker is bijzonder hoogleraar 'Bijbelonderzoek en christelijke identiteit'. beeld nd

De Hebreeuwse tekst zegt alleen dat de raaf heen én terug bleef vliegen totdat de aarde droog was. De negatieve associaties zitten ons bij die raaf danig in de weg, maar misschien hielp deze robuuste vlieger Noach wel primair om zich een beeld te vormen van de weersomstandigheden, voordat hij de kwetsbaarder duif kon loslaten. Stilzwijgend gaat men er vaak vanuit dat de duif wit was; en hoe witter de duif, hoe zwarter de raaf wordt afgeschilderd, als vogel van de dood. Toch gold de raaf in de oudheid ook als boodschapper van de goden. In het Babylonische zondvloedverhaal wordt hij misschien wel daarom pas als laatste uitgezonden, na de vergeefse missie van een duif en een zwaluw.

In de Hebreeuwse tekst correspondeert het heen- en terugvliegen van de raaf (‘uitgaand en terugkerend’) verrassend genoeg met het geleidelijk terugtrekken van het water (vers 3: ‘gaand en terugkerend’; vers 5: ‘gaand en afnemend’). Dit literaire gegeven lijkt aan het vliegen van de raaf een symbolisch betekenis te geven. Zijn missie is niet om te ontdekken of er al land in zicht is. Zelfs als de duif na drie keer gevlogen is (vers 13), blijft de raaf namelijk heen- en terugvliegen. Totdat de situatie van vers 14 is ingetreden en de aarde helemaal droog is. Speculeren over de vraag hoe hij intussen aan zijn voedsel kwam, gaat voorbij aan de tekst. Belangrijker is dat het heen en weer vliegen van de raaf, boven de afnemende vloed, de verwachting levend houdt dat God weer een droge en leefbare aarde schept.

De Engelse oudtestamenticus Walter Moberly verbindt de vlucht van de raaf met het zweven van Gods geest over het water bij het begin van de schepping (Genesis 1, vers 2). Het verhaal van de herschepping na de zondvloed begint namelijk net zo veelbelovend met de geest (NBV: wind) die God over de aarde doet gaan (Genesis 8, vers 1). Een bijbeluitlegger die oog heeft voor de positieve rol van de raaf, vergelijkt hem treffend met een vlag die Noach uitsteekt, zodra hij het venster opent. Een daad van geloof en verwachting na een totale lockdown. Straks zal Noach ook het dak van de ark openen (vers 13). Niet alleen de duif met haar olijftak, maar ook het vliegen van de raaf verbeeldt de hoop dat God de aarde een nieuw gelaat geeft, wanneer Hij zijn geest uitzendt (Psalm 104, vers 30). Het is ten diepste een paasverhaal. Om je aan op te trekken in afwachting van het moment dat je zelf weer naar buiten mag, ‘in een leven dat voorgoed veranderd is’ (Sela).

Jaap Dekker is bijzonder hoogleraar ‘Bijbelonderzoek en christelijke identiteit’. Hij schrijft dit artikel als lid van de gezamenlijke onderzoeksgroep BEST (Biblical Exegesis and Systematic Theology) van de Theologische Universiteiten in Apeldoorn en Kampen.

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Gods Zoon werd mens: met Kerst gebeurde iets ongehoords

Zeggen dat God mens is geworden gaat ons steeds makkelijker af, stelt oudtestamenticus Gert Kwakkel. ‘Zou dat komen doordat wij geneigd zijn te denken dat het niet meer dan gepast is dat God hetzelfde ondergaat als wij?’

Afbeelding

Door de breukvlakken van de geschiedenis heen doet God zijn Rijk komen. Ook in Afghanistan

De machtsovername door de taliban in Afghanistan kan moedeloos maken. Het bijbelboek Kronieken wil ons behoeden voor een taal van machteloosheid en cynisme en leert ons de taal van de hoop, blogt Eric Peels.

Afbeelding

De kracht van een kleine kerkelijke gemeente werd het afgelopen jaar goed zichtbaar

De coronacrisis laat zien dat een grote kerkelijke gemeente ook keerzijden heeft. Laten kerken zich bezinnen op mogelijkheden tot het verkleinen van de gemeenschap, blogt Arjan van den Os.

Afbeelding

Wat Paulus niet kon zeggen over de weggelopen slaaf Onesimus

In het bijbelboek Filemon schrijft de apostel Paulus niet dat een slaaf - in dat verhaal is dat Onesimus - moet worden vrijgelaten. Ook in die tijd leek er geen manier te zijn om hier met schone handen uit te komen, blogt Michael Mulder.

Afbeelding

De weg uit deze crisis komt van Hogerhand en ik ben alvast gevaccineerd. Hoera!

'Ik ben blij met mijn vaccin, maar tegelijkertijd wringt er wat.' Myriam Klinker vraagt zich af wat haar het recht op de prik geeft.

Afbeelding

Overheid of rechter als schild van de zwakken – zonder draagvlak gaat het niet

Hoe gezond is het als de rechter op de stoel van de wetgevende en uitvoerende macht gaat zitten, zoals vorige week in de uitspraak tegen Shell gebeurde? Een vergelijking met de rol van de machten in oud-Israël is in dit opzicht behulpzaam, stelt Koert van Bekkum.