Luister naar

Arie Kok schreef actieboek voor Week van het Christelijke Boek: Het verhaal van een naamloos graf

Achtergrond
In Brood en stenen, actieboek voor de Week van het Christelijke Boek 2020, beschrijft Arie Kok, verhalenverteller van huis uit, het leven van zijn grootvader.
Hilbrand Rozema
donderdag 5 maart 2020 om 04:00 aangepast 08:39
Arie Kok kon putten uit het levensverhaal van zijn grootvader.
Arie Kok kon putten uit het levensverhaal van zijn grootvader. beeld Sjoerd Mouissie

Over andere tijden, donkerte en openheid. ‘Ik wil een stem geven aan kleine luyden.’

Amersfoort

Arie Kok (1968, Elst, Utrecht) is freelance schrijver, journalist en schrijfdocent. Hij leert dominees verhalend preken en schreef drie romans: Morie, Nachtmotet en Zoete Zee. Ergens in het fraaie Eemklooster in Amersfoort, nu verzamelgebouw voor bedrijven, houdt hij kantoor. Hij zet koffie; wijst op het groene schrift dat zijn grootvader, ook een Arie Kok, volschreef, in statig voortschrijdend schoonschrift. ‘Het liefst wilde hij dat iedereen het las, dat proef je. Daarom gebruik ik zijn beschrijving vrijmoedig. Hij praatte graag gewichtig. Toen mijn vader terugkwam van een oorlogskinderenkolonie, noteerde hij: ‘Piet is weer terug uit Egmond. Hij heeft deftig leren spreken.’ Die boekentaal leest niet zo prettig, dat heb ik veranderd in mijn eigen taal.’

Voor de rest bleek het schrift rijke delfstof, toen de BCB hem vroeg het actieboek te schrijven. ‘Soms zette één zin mij op het spoor van een scène die ik zelf kon invullen.’

In een halfjaar een actieboek schrijven in opdracht, is dat moeilijk?

‘Voor een deel is het techniek. Ik geef zelf schrijfcursussen, je moet de beleving niet invullen, niet alles uitleggen, maar de zintuigen aanspreken. Christelijke auteurs kunnen nog weleens prekerig zijn, ze willen graag dat alles duidelijk is. Maar het lukte me niet in één keer. Mijn eerste versie ging de prullenbak in, toen had ik nog maar twee maanden. Ik koos ervoor enkele beslissende dagen te beschrijven. Het was een kwestie van niet in paniek raken en stug doorgaan. Door de korte termijn waren de meelezers des te belangrijker.’

Waar speelt het verhaal precies?

‘Op de noordoever van de Rijn, in de zogenoemde tabaksstrook tussen Rhenen en Amerongen. Vooral in Elst, op zes kilometer van de Grebbeberg.

Daar is in de oorlog zwaar gevochten. Veel huizen zijn nog herkenbaar als tabaksschuren. In de verte zie je de Cuneratoren van Rhenen. In 1945 was het Sperrgebiet en volgde evacuatie.’


De auteur (rechts vooraan) als kind bij zijn grootouders in Veenendaal. - beeld Arie Kok

Het gaat over rouw in de jaren veertig, uw grootouders verloren een kind. Hoe reageerden ze daarop?

‘Ze hielden van elkaar, maar waren zo verschillend dat dat moeite gaf. Mijn oma had een donkere kant, kende van huis uit een zwaardere, bevindelijke geloofsbeleving; opa had dezelfde achtergrond, maar was open en oecumenisch. Zij stuurde de kinderen achter zijn rug om naar een zware dominee op catechisatie, hij kocht op zondag ijsjes voor zijn kinderen, aan de Rijn. ‘Niet aan je moeder vertellen’, zei hij dan. Hij zocht altijd de vrijheid, ging op nieuwjaarsbezoek bij de enige rooms-katholiek in het dorp. 

Op de begrafenis van haar zoontje vond haar familie de dominee ‘te licht’. ‘Er zijn woorden gevallen die ik liever niet meer herhaal’, is het enige wat mijn opa daarover schrijft. Van mijn vader hoorde ik meer, zo kon ik dat invullen. Mijn oma voorzag de kinderkleding van rouwlapjes, lachen en schoolreisjes mochten niet meer. Zij hoorden bij de kleine luyden, mensen die in betere omstandigheden veel meer hadden gekund. Echte overlevers. Ze gingen altijd maar door, drukten dingen weg, liepen tegen de onmogelijkheden aan van hun leven en hun tijd. 

Toch speelde mijn opa in al z’n eenvoud een forse rol als scriba in de hervormde gemeente. In de kerk konden ze hun talenten meer kwijt dan in de maatschappij, dat zag je vaker. Het kwam mede door de standenmaatschappij. Ook dat komt terug in mijn verhaal.’

Wat hoopt u dat lezers meenemen?

‘Mijn dochter, 21, studeert Nederlands, zij zei: ‘’Pap, ik had me nooit gerealiseerd dat veel Nederlanders tot in de jaren zestig arm waren.’’ Ik hoop dat dat voelbaar is. De mensen voor ons, zij hielden de boel draaiende.’ Stille getuige van toen is het naamloze graf van Ortie, de omgekomen zoon, in Elst. ‘De monumentale treurbeuk daar zal het ruimen van dat grafveldje niet overleven. Daardoor ligt het er nog.’ <

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Wie komt er alle jaren? Deze pastoor kan het verklaren

Hoor, wie klopt daar, kinderen? Op die vraag kan Marcus Vankan antwoord geven. Hij weet veel - zo niet alles - over Nikolaas, de bisschop van Myra uit de derde eeuw. ‘Ik kan me ergeren als er over Sinterklaas onzin wordt verteld.

Afbeelding

‘Nashvilledominee’ Maarten Klaassen verlaat PKN: ‘Het evangelie is in het geding’

Dominee Maarten Klaassen vertrekt uit de Protestantse Kerk Nederland (PKN). Breekpunt is de weigering van de kerk om een veroordeling over homoseksualiteit uit te spreken.

Afbeelding

Een bijbel die de evolutietheorie accepteert, hoe werkt dat?

De ‘wetenschapsbijbel’ is een gloednieuwe doelgroepbijbel voor wie niet met de rug naar de wetenschap wil staan. Zestig wetenschappers werkten eraan mee. Als je van heldere standpunten houdt, kun je beter verder kijken.

Afbeelding

Expliciet christelijke jas zit de VU te krap. ‘Jammer dat een beroep op Gods naam niet meer mogelijk is’

Op het besluit dat het citeren van bijbelwoorden bij promoties en oraties op de Vrije Universiteit (VU) verdwijnt, klinkt kritiek en begrip. ‘De expliciet christelijke jas is te krap voor wie wij zijn als universiteit.’

Afbeelding

Orgelkids wint innovatieprijs: er zijn nu 150 Doe-orgels in twintig landen

Een Nederlands project dat kinderen liefde voor orgels wil bijbrengen, heeft een internationale prijs gewonnen voor behoud van religieus erfgoed.

Afbeelding

Hitserie The Chosen over het leven van Jezus straks ook in Nederland te zien

De populaire serie over het leven van Jezus, The Chosen, is vanaf deze maand ook in Nederland te zien. In Amerika is de serie een hit. The New York Times noemt het veelbekeken programma een ‘crowdfunded miracle’.