Luister naar

Nog nooit een dienst in het Duits

Nieuws
GRONINGEN -In de zomerweken, als miljoenen Nederlanders in het buitenland zijn, gaat het Nederlands Dagblad op bezoek bij buitenlanders die in Nederland werken: pastoors en predikanten. Vandaag: Susanne Freytag uit Duitsland, evangelisch-luthers predikant in Groningen.
redacteurDaniël Gillissen
woensdag 2 augustus 2006 om 09:34

Zoals vrijwel elke studeerkamer van een predikant staat die van dominee Susanne Freytag vol met boeken, stapels papieren en een bureau met computer. Tussen een spleet van een boekenkast is een kaart met de afbeelding van kerkhervormer Maarten Luther geklemd. Tegen de achterwand staat een blinkende piano.

De werkkamer bevindt zich op de begane grond aan de voorzijde van een oud pand nabij de Groningse binnenstad. ,,Dit was vroeger een viswinkel'', vertelt Freytag en ze wijst naar de buitendeur die jaren geleden toegang gaf tot de zaak.

Freytag (43) kwam eind jaren tachtig naar Nederland. ,,Het leek mij leerzaam om in het buitenland te studeren.'' Via jeugdkampen van Hernhutters had ze Nederlanders ontmoet en was ze geïnteresseerd geraakt in het buurland. ,,Ik vroeg mij af of het positieve beeld dat ik van Nederland had, zou blijven bestaan als ik er ging studeren'', zegt ze met een onmiskenbaar Duits accent.

De studente had op dat moment drie jaar theologiestudie achter de rug in Göttingen en Bonn en zich intussen de Nederlandse taal machtig gemaakt. ,,Eind jaren tachtig gingen Duitse theologiestudenten vooral naar Amsterdam vanwege de 'Amsterdamse School' (een richting in de theologie, red.). Ik had meer interesse in godsdienstwetenschap en oecumene en koos daarom voor Groningen. Voor de toelating moest ik een toets afleggen om te kijken of ik de Nederlandse taal genoeg beheerste om de studie te volgen.'' Na het jaar in Groningen vervolgde Freytag haar opleiding nog 2,5 jaar in Hamburg.

,,Tijdens mijn studie in Groningen leerde ik mijn huidige man kennen. Toen kwam dus ook het moment waarop wij moesten besluiten of we voor Nederland of Duitsland zouden kiezen. Voor mijn man was het natuurlijk veel moeilijker. Hij had geen speciale belangstelling voor Duitsland, terwijl ik ervoor had gekozen in Nederland te studeren. Om te weten of het Nederlandse predikantenbestaan mij lag, heb ik in de hervormde gemeente van Zuidwolde stage gelopen. Ik kreeg goede begeleiding en heb veel geleerd.'' Freytag en haar man besloten in Nederland te blijven.

Het was nodig om de Nederlandse kerkelijke situatie te leren kennen, vertelt Freytag, sinds kort lid van het synodebestuur van de Protestantse Kerk. ,,In Duitsland heb je behalve wat kleine kerkverbanden twee grote kerken: de Rooms-Katholieke Kerk en de Evangelische Kirche in Deutschland waarin zowel calvinisten als lutheranen vertegenwoordigd zijn. Ik kom uit de lutherse traditie. De kerk heeft in Duitsland een totaal andere positie dan in Nederland. Alhoewel ook volkskerk, zijn gemeenten - anders dan in de vroegere Nederlandse Hervormde Kerk en nu de Protestantse Kerk in Nederland - plaatselijk zelfstandig. Ze moeten zelf hun financiering rond krijgen.''

In Duitsland werkt dat heel anders, aldus Freytag. ,,De kerk is in Duitsland een veel groter instituut in de samenleving. Bijna elke gemeente heeft een kleuterschool, jeugdwerk en een wijkverpleegkundige, alles betaald door de staat. De dominee heeft een andere positie dan in Nederland. Hij is een manager met soms dertig of veertig mensen onder zich. Dit systeem is ontstaan na de ervaringen met Hitlers Derde Rijk. Duitsers willen liever niet alle macht in de handen van de overheid geven, omdat ze ooit door de eigen overheid zijn bedrogen.''

Volgens Freytag zijn veel Duitse kerkleden lid, zonder actief te zijn. ,,Het is een soort vanzelfsprekendheid.'' Dat is in de Protestantse Kerk ook wel het geval, erkent ze, maar ,,in Nederland is de betrokkenheid groter en nemen kerkleden meer verantwoordelijkheid''.

Tijdens het volgen van de hervormde kerkelijke opleiding in Groningen, werd Freytag zich meer bewust van haar evangelisch-lutherse traditie. In die tijd concludeerde ze dat de actieve instelling van Nederlanders een keerzijde heeft. ,,Ik vind dat je in de eerste plaats in de kerk komt om iets te halen. Je komt de genade van God ontvangen.'' Ze verwijst naar een uitspraak van Luther die een christen met een bedelaar vergeleek. Nederlanders willen ,,bijdragen aan het koninkrijk dat komt'', merkte Freytag tijdens haar studie. Zelf legt ze meer nadruk op zonde en vergeving ,,Als je als zondaar tekortschiet, weet je tegelijk van een genadig God. Leven vanuit genade betekent dat je elke dag weer bevrijdt opnieuw mag beginnen.''

Hoewel Freytag van plan was predikant te worden in de Nederlandse Hervormde Kerk, liep het anders. Lutheranen uit Groningen 'ontdekten' haar en zo werd ze in 1996 predikant in de evangelisch-lutherse gemeente van de stad. ,,Ik wist wel dat er lutheranen in Nederland waren, maar had mij er nooit in verdiept. Het is natuurlijk een kleine minderheid, en ik wist niet of het verstandig was om daarin op te gaan. De Hervormde Kerk als volkskerk leek natuurlijk veel meer op de situatie in Duitsland en had daarom toen mijn voorkeur.''

Op het moment van haar toetreden, bestond de Protestantse Kerk in Nederland nog lang niet en moest ze daarom opnieuw enkele colleges volgen, examen doen en stagelopen. ,,Het was mijn vierde stage in een gemeente.''

Nu heeft ze het erg naar haar zin in de kleine evangelisch-lutherse gemeenschap. ,,Het was een beetje thuiskomen. Ik had dat niet verwacht, maar het bleek heel herkenbaar. De geloofsbeleving komt in veel overeen met mijn traditie. Er is onderling respect. Elke christen gelooft op zijn eigen manier en die verschillende geloofsbelevingen hebben naast elkaar een plek in de gemeente.'' Ook dat onderbouwt Freytag met een citaat van Luther waarin hij zegt dat niemand tussen de gelovige en God in mag staan. ,,Daardoor is er een vanzelfsprekend respect voor de geloofsbeleving van een ander.''

Behalve de vrijheid in de gemeente spreekt de liturgie in de evangelisch-lutherse gemeente haar sterk aan. ,,Door de vaste liturgie konden mijn dochters, voordat ze konden lezen, al meedoen in de kerk.'' Over de liturgie in de evangelisch-lutherse gemeenten is nagedacht en alle lutherse gemeenten volgen op enkele variaties na dezelfde liturgie, aldus Freytag. Daarmee vergeleken ervaart ze de liturgie in gereformeerde en hervormde gemeenten soms als een ,,knutselwerk'' dat sterk van de plaatselijke dominee en liturgiecommissie afhangt.

Een ander voordeel is dat een derde van de leden uit het 'lutherse' buitenland komt waarvan het merendeel uit Duitsland. ,,Mijn accent speelde daar geen rol meer.''

Ze heeft geen plannen ooit in Duitsland te gaan werken. ,,Ik heb zelf nog nooit een kerkdienst in het Duits geleid.'' In september zal dat voor de eerste keer gebeuren, als ze haar broer in Duitsland trouwt.

Als ze in haar geboorteland aan de slag zou gaan, komt ze waarschijnlijk in een grotere gemeente terecht. Freytag: ,,Ik zou dan de persoonlijke aanpak missen. Er is hier meer tijd voor persoonlijk pastoraat, om een tijd met iemand op te trekken.''

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Evangelische leiders uit Europa ontmoeten elkaar op congres. ‘Het wordt spannend als het gaat over homoseksualiteit’

Hoe gaan evangelicale christenen in Europa om met vluchtelingen, klimaat, de oorlog in Oekraïne en polarisatie? Rondom die vraag ontmoeten 280 evangelische leiders elkaar deze week in Sarajevo.

Afbeelding

Youp van ‘t Hek wordt soms bloednerveus van christenen. ‘Het is een gok om wel of niet in de hemel te geloven’

‘Waartoe zijn we op aarde? Wij zijn op aarde om God te dienen en om hier en in het hiernamaals gelukkig te zijn. Goed geschreven hoor, maar of er echt een hiernamaals is, weet je pas als je dood bent.’

Afbeelding

Hulpfonds voor mensen met geldnood: ‘Ouderlingen gevraagd alert te zijn op armoede’

Kerken in Ede proberen mensen met financiële zorgen te helpen, onder meer door een ‘energiefonds’ op te richten. Intussen wordt ook nagedacht over klusteams die minima helpen hun huis te isoleren.

Afbeelding

Dierendag: als er paarden langskomen in de Bijbel, is er eigenlijk altijd ellende

De Bijbel praat ‘ontzettend negatief’ over paarden. Maar waarom eigenlijk? Voor Dierendag zocht theoloog en ND-redacteur Dick Schinkelshoek dit uit. ‘Een paard is macht, een paard is: denken dat je wat bent.’

Afbeelding

Evangelisch Nederland over InSalvation-ophef: ‘Er zijn alleen maar verliezers’

De ophef rondom de christelijke band InSalvation maakt veel los. Toch benadrukken kopstukken uit evangelische kringen tegen het Nederlands Dagblad dat er in de kerk verschillend gedacht mag worden over seksualiteit.

Afbeelding

Johan Graafland over dieren en de kerk. ‘In Genesis 1 stond vlees niet op het menu van de mens’

In de samenleving is volop aandacht voor dierenwelzijn, de milieuproblematiek en duurzaamheid. Daarom zou het er in de kerk ook over moeten gaan, vindt econoom, ethicus en theoloog Johan Graafland.