Luister naar

Twijfelen aan beloften is niet reformatorisch

Nieuws
NIJKERK - Voor sommige bevindelijk-gereformeerde christenen staat vast dat de Bijbel de waarheid is, maar tegelijk twijfelen ze of de beloften ook voor hen zijn. ,,Dat is niet reformatorisch, maar modern'', vindt dr. H. van den Belt.
redacteurDaniël Gillissen
woensdag 4 oktober 2006 om 22:26

In deze tijd van wereldwijde groei van de charismatische beweging, moeten christenen de Bijbel als uitgangspunt blijven nemen boven allerlei nieuwe profetieën en dromen, vindt dr. Henk van den Belt. ,,Anders laten wij het criterium los om de geesten te kunnen onderscheiden.''

,,De Heilige Geest spreekt via de Bijbel. Alles wat buiten de Schrift omgaat, moeten wij met gezond wantrouwen bekijken. Niet dat God dromen of visioenen niet wil gebruiken, maar wij dienen er voorzichtig mee om te gaan.''

Deze ontwikkeling is een van de redenen waaruit volgens Van den Belt (35) blijkt dat de autopistie van de Bijbel, waarmee wordt aangeduid dat de Schrift van zichzelf overtuigend is, ook vandaag de dag actueel is. De Nijkerkse hervormde predikant promoveerde gisteren in Leiden op zijn proefschrift Autopistia. The Self-Convincing Authority of Scripture in Reformed Theology.

Zijn belangstelling voor de autopistie van de Bijbel komt voort uit de opvoeding van Van den Belt. Hij groeide op in het bevindelijk-gereformeerde milieu van de vrije christelijke gereformeerde kerk in Katwijk, waar zijn vader predikant was. De vraag of het geloof ook voor hem was, hield hem nog bezig tijdens zijn theologiestudie aan de Universiteit Leiden. ,,In die tijd trad echter een verschuiving op van persoonlijke vragen naar de vraag over de zekerheid van het christelijke geloof.''

Willekeur

Een van de pijlers van het christelijke geloof is het gezag van de Bijbel. Op de vraag waarom christenen geloven dat de Bijbel het Woord van God is, zijn verschillende antwoorden mogelijk: omdat de kerk het zegt, omdat het gezag is te bewijzen of vanwege de innerlijke overtuiging bij een gelovige dat de Bijbel waar is. Tegen deze antwoorden zijn echter bezwaren in te brengen. Zo wordt het gezag van de Schrift ondergeschikt gemaakt aan dat van de kerk, de Schrift afhankelijk gemaakt van het menselijke verstand of kan er sprake zijn van subjectivisme en willekeur: 'Ik geloof de Schrift omdat ik nu eenmaal zo opgevoed ben of omdat de Bijbel mij nu eenmaal aanspreekt'.

Om het onafhankelijke gezag van de Bijbel te verwoorden, introduceerde reformator Johannes Calvijn in zijn standaardwerk de Institutie het begrip autopistie. Het werd een kernbegrip binnen de gereformeerde theologie. De Schrift is in zichzelf (auto) geloofwaardig (pistos). Daarbij komt dat het gezag van de Bijbel niet bij lezers overkomt zonder het werk van de Heilige Geest. ,,Het is dus niet zo: lees de Bijbel maar, dan merk je vanzelf dat de Schrift waar is. De autopistie van de Schrift en het getuigenis van de Geest zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden.''

Fundamentalisme

In zijn proefschrift beschrijft Van den Belt hoe autopistie in de gereformeerde theologie heeft gefunctioneerd. Hij constateert dat er sinds Calvijn verschuivingen zijn opgetreden. Zo hield Calvijn het objectieve van de Schrift - de Bijbel is waar - nauw verbonden met subjectieve van de mens - de inwendige geloofservaring. In de loop van de tijd raakte bij sommige theologen deze twee kanten steeds verder los van elkaar.

Onder invloed van de theoloog Benjamin B. Warfield ontstond er een richting die vooral het gezag van de Bijbel benadrukte. ,,Hij stond aan de wieg van het zogenaamde fundamentalisme waarvan de aanhangers beweerden dat de Bijbel foutloos is. Als je alleen daarop de nadruk legt, word je automatisch in de verdediging gedrongen en reageer je daarop door steeds fundamentalistischer met de Bijbel om te gaan.''

Door de Verlichting, waarbij de nadruk op het menselijke verstand kwam te liggen, verschoof het accent meer en meer naar het subjectieve. Van den Belt ziet dat tegenwoordig bijvoorbeeld terug bij sommige bevindelijk-gereformeerde christenen. Vaststaat voor hen dat de Bijbel de waarheid is, maar tegelijk speelt voor hen de vraag of ook voor hen is wat in de Bijbel wordt beloofd. ,,Bij Calvijn zijn het geloof in de waarheid van het Woord en het geloof in de beloften van het evangelie onlosmakelijk aan elkaar verbonden. Wie zegt: ik geloof de hele bijbel, maar twijfelt aan Gods beloften is dus eigenlijk niet reformatorisch, maar modern.''

In het extra benadrukken van het subjectieve, zoals theoloog Herman Bavinck onder anderen deed, schuilt volgens Van den Belt het gevaar om door te slaan naar de vrijzinnigheid. ,,De autopistie houdt de balans in evenwicht. Valt het objectieve, het gezag van de Bijbel, weg, dan is de conclusie dat het geloof subjectief is. Dan kunnen we niets over God weten en komt alles wat we zeggen over 'boven' van 'beneden', zoals de vrijzinnig theoloog Harry Kuitert beweert.''

Van den Belt ziet die ontwikkelingen als een spiegel voor de huidige generatie christenen. ,,Als we het gezag van de Bijbel loslaten of het objectieve van de Schrift overaccentueren, kan ons geloof snel ontsporen. De beste remedie hiertegen is om de Bijbel spontaan en ontspannen zijn werk te laten doen. Dat is genoeg.''

Topambtenaren

In deze tijd vinden velen het prima als een ander gelooft, als ze zelf maar mogen bepalen of ze dat ook doen, constateert Van den Belt. ,,De autopistie honoreert de persoonlijke kant van het geloof. De Bijbel is overtuigend van zichzelf. Ik kan de ander niet overtuigen, maar ik kan wel een getuigenis geven van wat de Bijbel voor mij betekent. Tegelijk moeten we natuurlijk zeggen: 'Of jij het gelooft of niet, het is toch waar.'. Je trapt dan natuurlijk op tenen van postmoderne mensen'', weet Van den Belt. Hij merkte dat onlangs toen hij sprak voor topambtenaren, onder wie directeuren van ministeries, over religieus leiderschap. ,,Toen ik aan het begin prikkelend vertelde dat ik alleen maar aan anderen geestelijk leiding kan geven, omdat ik geloof in de waarheid, werd daar meteen op gereageerd. Want wat is waarheid?''

Na zijn studie is Van den Belt meer overtuigd van het belang van de kerk. ,,Calvijn verzette zich natuurlijk erg tegen de Rooms-Katholieke Kerk. Hij wilde voorkomen dat de Bijbel afhankelijk wordt van het gezag van de kerk. In deze tijd past het te benadrukken dat je de betrouwbaarheid van de Bijbel niet van jezelf hebt, maar dat je in een wereldwijde kerk met een lange traditie staat. We zijn niet de eersten die de Bijbel lezen. Neem bijvoorbeeld gebedsgenezing. Dat wij dat nu weer moeten invoeren, ondersteunen voorstanders met het argument dat het in de Bijbel staat. Maar misschien zijn er goede redenen geweest om voorzichtig om te gaan met tekenen en wonderen. Ik wil dus in de lijn van Calvijn meer nadruk leggen op de kerk als moeder die ons leert bijbellezen.''

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Evangelische leiders uit Europa ontmoeten elkaar op congres. ‘Het wordt spannend als het gaat over homoseksualiteit’

Hoe gaan evangelicale christenen in Europa om met vluchtelingen, klimaat, de oorlog in Oekraïne en polarisatie? Rondom die vraag ontmoeten 280 evangelische leiders elkaar deze week in Sarajevo.

Afbeelding

Youp van ‘t Hek wordt soms bloednerveus van christenen. ‘Het is een gok om wel of niet in de hemel te geloven’

‘Waartoe zijn we op aarde? Wij zijn op aarde om God te dienen en om hier en in het hiernamaals gelukkig te zijn. Goed geschreven hoor, maar of er echt een hiernamaals is, weet je pas als je dood bent.’

Afbeelding

Hulpfonds voor mensen met geldnood: ‘Ouderlingen gevraagd alert te zijn op armoede’

Kerken in Ede proberen mensen met financiële zorgen te helpen, onder meer door een ‘energiefonds’ op te richten. Intussen wordt ook nagedacht over klusteams die minima helpen hun huis te isoleren.

Afbeelding

Dierendag: als er paarden langskomen in de Bijbel, is er eigenlijk altijd ellende

De Bijbel praat ‘ontzettend negatief’ over paarden. Maar waarom eigenlijk? Voor Dierendag zocht theoloog en ND-redacteur Dick Schinkelshoek dit uit. ‘Een paard is macht, een paard is: denken dat je wat bent.’

Afbeelding

Evangelisch Nederland over InSalvation-ophef: ‘Er zijn alleen maar verliezers’

De ophef rondom de christelijke band InSalvation maakt veel los. Toch benadrukken kopstukken uit evangelische kringen tegen het Nederlands Dagblad dat er in de kerk verschillend gedacht mag worden over seksualiteit.

Afbeelding

Johan Graafland over dieren en de kerk. ‘In Genesis 1 stond vlees niet op het menu van de mens’

In de samenleving is volop aandacht voor dierenwelzijn, de milieuproblematiek en duurzaamheid. Daarom zou het er in de kerk ook over moeten gaan, vindt econoom, ethicus en theoloog Johan Graafland.