Luister naar

Sons of Korah-zanger Matthew Jacoby: Gebroken aan Psalmen beginnen

Nieuws
De Australische voorganger en zanger Matt Jacoby van Sons of Korah wijdt zijn leven aan het opnieuw interpreteren van de Psalmen. In november spreekt hij op een liturgisch congres.
Wim Houtman
vrijdag 30 september 2016 om 18:57
Matt Jacoby: ‘Onze huidige aanbiddingsmuziek is prachtig, maar vaak iets te idealistisch.’
Matt Jacoby: ‘Onze huidige aanbiddingsmuziek is prachtig, maar vaak iets te idealistisch.’ barrabool hills church

Huissen

De Bijbelse psalmen hebben het moeilijk in Nederland. De berijmde psalmen uit Genève spreken lang niet alle kerkgangers meer aan. Waar eruit gezongen wordt, zijn het vaak een paar bekende en geliefde verzen.

Tegelijk zijn er gemeenten waar nooit psalmen worden gezongen, maar waar ze toch – door sommigen – opnieuw worden ontdekt. In hun diepte en levensechtheid. Met psalmen kun je niet alleen danken, aanbidden en lofprijzen, maar ook klagen en radeloos of boos zijn. Er zijn nieuwe initiatieven om de Psalmen opnieuw ‘tot leven te brengen’, zoals Psalmen voor Nu en De Nieuwe Psalmberijming.

Matt Jacoby (1971) is voorganger van een baptistengemeente in Geelong (Australië). Als theologiestudent ontdekte hij de spiritualiteit van de psalmen. Met twee medestudenten richtte hij in 1994 de band Sons of Korah op, die cd’s opneemt en concerten geeft met alleen maar psalmen.

Jacoby en Rod Gear zetten ze opnieuw op muziek, in een veelkleurige stijl – pop, folk, wereldmuziek, jazzy.

Waarom de psalmen?

‘De Psalmen zijn het meest praktische Bijbelboek. Ze zijn niet bedoeld om te lezen, maar om te gebruiken. De Psalmen zijn ons gegeven als model voor de manier waarop we tot God naderen en op Hem antwoorden. Die betekenis beleef je het beste wanneer je ze je eigen maakt, als ze een plek vinden in je geheugen. In de vorm van liederen kan dat. Componisten doen dat al duizenden jaren. Wij zetten die traditie voort, op onze eigen manier.’

Hoe relevant zijn deze drieduizend jaar oude lofzangen en gebeden vandaag nog voor de kerk?

‘Meer dan ooit, zou ik zeggen. Kijk naar de klaagpsalmen: daar gaat het over depressie en angst, boosheid over onrecht, schuld en schaamte, bezorgdheid en twijfel, gevoelens van verlatenheid, een verlangen om God iets te zien doen in de wereld. De lofpsalmen prijzen een God die boven al die dingen uit gaat en ze overwint.

Wij zijn gebroken mensen die leven in een gebroken wereld. Dat zien we vandaag meer dan ooit om ons heen. Hoe kom je van daaruit bij God? Dat zie je in de Psalmen.

Onze huidige aanbiddingsmuziek is prachtig, maar vaak iets te idealistisch. Het is alsof we met onze aanbidding willen aansluiten bij de lofprijzing van de engelen in de hemel. Dat is goed, maar het is te eenzijdig, want wij zijn niet in de hemel. De Psalmen kunnen helpen om onze lofprijzing en onze gebeden meer breedte, diepte en echtheid te geven.

De wereld wordt steeds meer gepolariseerd; er gebeuren geweldige, maar ook vreselijke dingen. We hebben een voorbeeld nodig om het ene te vieren en over het andere te klagen. Dat vind je in de Psalmen.’

In Nederland hebben we moeite met de Psalmen. De berijmde Geneefse psalmen spreken lang niet iedereen meer aan.

‘De Psalmen moeten in elke tijd opnieuw geïnterpreteerd worden. De Geneefse en de Schotse melodieën zijn prachtig, maar heel eenvoudig, omdat ze zijn geschreven voor onbegeleide gemeentezang. Ze missen daardoor het brede scala aan emoties dat in de psalmen zelf zit. Voor dat scala hebben we tegenwoordig een overvloed aan muzikale mogelijkheden. Maar dan moeten we mensen wel weer in contact brengen met de spiritualiteit van de psalmen. Daarover wil ik het onder andere hebben op het symposium’ (zie kader).’

Zijn er elementen in de psalmen die speciaal voor die tijd zijn, die we vandaag niet meer kunnen gebruiken, of die we misschien op een nieuwe manier zouden moeten verwoorden?

‘Natuurlijk hebben de psalmen een historische context. Maar dat maakt ze juist zo waardevol. Ze zijn geschreven door echte mensen die in echte problemen zaten. En de geschiedenis van het Oude Testament is ook ons geestelijk erfgoed; wij hebben een plek in dat verhaal. Als we zingen: “Aan de rivieren van Babel, daar zaten wij treurend en dachten aan Sion”, dan zingen we over een heel belangrijke ervaring in onze geestelijke geschiedenis. De Bijbel drukt ons altijd op het hart om lessen te trekken uit het verleden en de psalmen helpen daarbij. Sommige symboliek en beeldspraak moet je dan misschien even uitleggen.’

U hebt eerder een element uit de Psalmen genoemd dat in onze diensten vrijwel afwezig is: de klacht.

‘Ja, helaas. Psalm 126 zegt: ‘‘Wie in tranen op weg gaat, zal thuiskomen met gejuich’’. We moeten de harde werkelijkheid onder ogen zien om een idee te krijgen wat God daarin doet en heeft gedaan. Als we geen woorden geven aan onze noden, kunnen we ook niet van God ontvangen.

Het doel van de psalmen is blijdschap, maar daarvoor moet je eerst ergens doorheen. Heel eerlijk zijn voor God. Erkennen wat wij missen en hoezeer we Hem nodig hebben.

De meeste mensen komen op zondag in de kerk met allerlei schuldgevoel, ze zijn teleurgesteld in God, ze zitten met conflicten, rouw, angst enzovoort. God knipt niet even met zijn vingers en dan is het weg. Hij wil dat die ervaringen ons bij Hem brengen. Zolang er christenen zijn, bijna tweeduizend jaar, hebben ze hun nood bij God geklaagd. Pas de laatste tijd doen wij daar niet meer aan. Maar we leven nog steeds in dezelfde gebrokenheid en onze wereld ook. Er is veel om dankbaar en blij mee te zijn, maar als we de realiteit niet onder ogen zien, is het niet de waarheid waar we blij mee zijn.’

Het gaat in de Psalmen vaak over vijanden, die vernietigd moeten worden. Wat moeten we vandaag daarmee?

‘Ja, veel christenen vinden dat niet passend. Woede en bidden om wraak is niet goed, vinden we. Ook dat is weer te idealistisch. Boosheid kennen we allemaal. En daarmee kun je op een gezonde of een ongezonde manier omgaan. Een ongezonde manier is persoonlijk wraak nemen. Dat wordt in het Oude en het Nieuwe Testament verboden. Wraak nemen is alleen aan God en de psalmisten bidden daarom, dat Hij zal oordelen over het kwaad. Dat is heel legitiem. Een andere ongezonde reactie is te denken dat christenen niet boos mogen worden. Maar natuurlijk worden we boos! Dat is een natuurlijke reactie op onrecht.

De enige gezonde manier om met boosheid om te gaan, is die in al zijn hevigheid bij God neerleggen. Dat deden de psalmdichters. Je kunt het niet afdekken met een laagje van lief zijn en vriendelijk blijven. Je moet je boosheid uiten en zó kun je de rust en het vertrouwen krijgen om de dingen aan God over te laten, en zelf te blijven proberen de wereld beter en rechtvaardiger te maken, door daden van liefde en vriendelijkheid. We kunnen van de wraakpsalmen nog heel wat leren.’

U bent al zo lang met de Psalmen bezig; denkt u niet eens: het is mooi geweest, tijd voor iets anders?

‘Soms wel. Maar dan heb ik na een concert weer een gesprek, of ik krijg een e-mail, waaruit blijkt wat onze psalmzettingen met mensen doen. Ze voelen zich erdoor bemoedigd en ervaren de kracht van Gods Woord. Dat houdt mij aan de gang. Ik houd ook nog steeds van het proces om te componeren en de psalmen tot leven te horen komen. We zijn nu weer een cd aan het opnemen. Dat geeft enorm veel ­voldoening en het raakt me erg.’ <

Jacoby spreekt op symposium Psalm Bijt Mens

Op 18 en 19 november is Matt Jacoby hoofdspreker op het tweedaagse symposium ‘Psalm Bijt Mens’, over het gebruik van psalmen in de kerkdienst. Het wordt georganiseerd door de werkgroep EredienstCreatief; het Nederlands Dagblad en de Protestantse Kerk in Nederland (via het Protestants Centrum voor Educatie en Toerusting) zijn partners.

Naast de inbreng van Jacoby zijn er workshops van onder meer Roel Bosch, Kees van Setten, Hanna Rijken en Sergej Visser. Locatie is het dominanenklooster in Huissen.

Info: www.eredienstcreatief.nl

Aanmelden (met korting en een gratis boek): www.nd.nl/colleges.

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

'Homokwestie' lijkt niet uit te draaien op schisma bij methodisten in Verenigde Staten

Het is nog maar de vraag of uiteenlopende standpunten over homoseksuele relaties leiden tot een schisma binnen de United Methodist Church in de Verenigde Staten.

Afbeelding

Religieuze wanen komen vaker voor op de Biblebelt. 'Bevindelijk-gereformeerden behandelen is lastiger'

Denken dat je engelenvleugels hebt en kunt vliegen. Of doodsbang zijn dat de duivel je meeneemt. Bevindelijk gereformeerden hebben meer last van religieuze wanen. Maar professionele hulp zullen ze niet gauw inroepen.

Afbeelding

Evelyn Noltus is predikant van de Protestantse Johanneskerk in Leersum en speelt toneel

Evelyn Noltus (61) is predikant van de Protestantse Johanneskerk in Leersum en speelt toneel. ‘Het helpt mij in mijn rol als predikant om dingen te doen die spannend zijn.’

Afbeelding

Machtspositie Zweedse premier is geen bezwaar voor het pastorsambt van zijn vrouw

Zondag werd Birgitta Ed, echtgenote van de Zweedse premier Ulf Kristersson, bevestigd als predikant in de lutherse kerk. Het was emotioneel, maar niet vanwege de functie van haar man.

Afbeelding

Sally Azar (26) is de eerste Palestijnse vrouwelijke predikant: 'Stimulans voor jongeren en vrouwen'

Het was niet haar doel, maar ze wil best een rolmodel zijn voor jongeren en vrouwen in christelijke gemeenten. Sally Azar (26) is de eerste vrouwelijke Palestijnse predikant. ‘Ik verwacht geen gemakkelijke weg.’

Afbeelding

Waarom theologen Dorina Nauta en Dolf te Velde niet zonder de kerk kunnen. 'Je zit in een ritme, dat helpt mij'

Kerkverlating? Geloven buiten de kerk? Minder diensten? Dolf te Velde en Dorina Nauta doen er niet aan mee. Zij vertellen waarom zij met plezier naar de kerk gaan. Zelfs als ze druk zijn, of liever zouden gaan sporten.