Luister naar

Voor Jurgen Toonen valt bij oplossen conflicten wereld te winnen

Nieuws
Gangbare modellen voor het omgaan met conflicten bevatten vijf tot elf stappen. Dat is te ingewikkeld voor de mensen met wie Jurgen Toonen in het crisispastoraat te maken heeft. Hij ontwikkelde een alternatieve, christelijke methode en zette deze op in drie eenvoudige stappen: Herkennen, Bezinnen, Doen – de HBD-methode. Jurgen Toonen weet veel van conflicten en de bijbehorende psychologische processen. Dat heeft onder meer met zijn eigen verleden te maken.
Gerard ter Horst
zaterdag 3 augustus 2019 om 03:00
Vanaf de jaren negentig is Jurgen Toonen druk met crisispastoraat en conflictoplossing. ‘Onbetaald, want ik heb deze gaven van God gekregen om niet.’
Vanaf de jaren negentig is Jurgen Toonen druk met crisispastoraat en conflictoplossing. ‘Onbetaald, want ik heb deze gaven van God gekregen om niet.’ Wout van Assendelft

Nijmegen

‘Vaak wordt van conflicten gedacht dat ze erg zijn, dat we ze moeten mijden. Dat is niet zo. Het is gewoon een meningsverschil tussen twee of meer mensen. En het is een natuurlijk kennismakingsproces.’

Je kunt veel van Jurgen Toonen (1965) zeggen, zwaarmoedig over conflicten is hij niet. Hij is een katholieke jongen uit Noord-Limburg die na zijn bekering ‘geestelijk opgroeide’ bij de christelijke studentenvereniging Navigators in Nijmegen. Toonen weet om nogal wat redenen veel van ruzies en conflicten, en niet minder van de psychologische processen die dan spelen. Zijn beroerde jeugd speelt een rol, zijn bekering – een verhaal op zich – en de noodzaak tot puin ruimen en assertief grenzen te stellen ook.

Vanaf de jaren negentig is hij druk met crisispastoraat en conflictoplossing – ‘onbetaald, want ik heb deze gaven van God gekregen om niet’. ‘Ik ben in de jaren negentig begonnen om mensen te bereiken met de liefde van God, en ze op die manier met Jezus kennis te laten maken, bij Hem te brengen. Nou, dan rol je vanzelf in het crisispastoraat. Mensen hebben problemen en die zijn na hun bekering niet weg. Vaak is er nog een lange weg te gaan.’

vermijden, dat is erg

‘Het grootste probleem is dat mensen zichzelf niet goed kennen, nooit hebben leren kennen’, zegt Toonen, opgeleid als docent en in het dagelijks leven ict-medewerker. ‘Je weet dan niet wat en hoe je moet communiceren. Hoe je bijvoorbeeld met emoties om moet gaan.’ Hij woont niet ver van het Nijmeegse centrum, en schrijft en produceert liederen, blijkt uit de muziekinstrumenten en opnameapparatuur in zijn huiskamer. Ook dicht en schrijft hij. ‘Gevolg hiervan is dat het verleden gewoon in het heden aanwezig is als gevoels-, gedrags- en denkpatroon, naast de opgestapelde onverwerkte emoties. Ongemerkt ga je dan vaak snel over je eigen grenzen of die van een ander heen. Bijvoorbeeld door je snel afgewezen te voelen, terwijl iemand je vriendelijk op iets wijst. Of dat je dergelijke signalen van anderen of jezelf negeert, niet ziet of serieus neemt.’

‘In veel gevallen blijft het verleden een obstakel bij het oplossen van een actueel conflict, wanneer het niet onderscheiden wordt van het heden’, legt hij uit. ‘Verder worden conflictsituaties flink onder druk gezet door onverwerkte emoties als afwijzing, angst, boosheid. Omgaan met afwijzing en rouwverwerking (teleurstelling, tegenslag) wordt dan heel moeilijk of soms zelfs onmogelijk. Vaak is dat ook niet geleerd.’

Veel conflicten gaan volgens Toonen niet over de inhoud maar om bijvoorbeeld de verdediging van eigenwaarde, geschaad door dat verleden. ‘Wie daar niet aan werkt en oncorrigeerbaar is, gaat (het belang van) de ander mijden, neemt afstand, beschadigt, verlaat de kerk of, in de meeste gevallen, maakt dat anderen de kerk verlaten’, ziet hij. ‘Vooral leidinggevenden zijn hierin voor verbetering vatbaar. Het gaat nogal vaak mis, met alle gevolgen van dien. Zij hebben de meeste invloed, zijn bepalend, fungeren als voorbeeld van Christus.’

jezelf openen

‘Conflicten oplossen en communiceren gaat gepaard met persoonlijke groei en ontwikkeling. Wie niet wil veranderen, wat natuurlijk het makkelijkst is, staat die groeiprocessen in de weg en daarmee ook de oplossing van conflicten. God hierbij betrekken is van cruciaal belang. Alleen Hij weet hoe je precies in elkaar zit. Jezelf openen naar God met alles wat in je zit, heel je hart (gevoel), ziel en verstand, met jezelf naar God gaan, is de basis van alle groei. Daarmee valt en staat dus ook de conflictoplossing.’

Een conflict tot een goed einde te brengen – daar heeft Toonen jaren over nagedacht. ‘Het is belangrijk grenzen te leren stellen. Maar de gangbare modellen om een conflict op te lossen zijn te complex. Ik heb een systeem ontwikkeld met maar drie stappen. Het is lekker eenvoudig: herkennen, bezinnen (zowel nadenken als voelen) en doen: HBD. Dat onthoudt iedereen.’

In deze zelfstudie-methode, met praktijkgerichte opdrachten en een app, zet hij in op assertiviteit, vaardigheidstraining, persoonlijke ontwikkeling, verwerking van verleden (inclusief trauma’s), innerlijke genezing en reikt hij ‘geestelijke wapens’ aan als de wapenrusting Gods, het bloed van Christus, eerlijkheid en geloof – het is voor hem mede een geestelijke zaak.

In evangelisch-charismatische kring, waarin Toonen is opgegroeid, komt hij veel naïviteit, soms zelfs stupiditeit tegen. ‘Emoties als boosheid en pijn zijn er taboe of worden niet serieus genomen. “Leg maar bij het kruis neer”, wordt gezegd – alsof het daarmee meteen weg is. Het negeert het natuurlijke verwerkingsproces, het samen met God delen en erdoorheen gaan. Zo drukken ze alles weg. Nee, je moet het verleden juist onder ogen zien, en leren onderscheiden van een conflictsituatie in het heden. Ermee leren om te gaan, verwerken, en een plek geven, ervan groeien.’

Het idee dat God uit is op een relatie met zijn schepselen lijkt in delen van de moderne evangelische wereld verdwenen, verzucht hij. ‘Dat is kritiek die ik in liefde wil brengen. Het geloof is er “power” geworden, het is magisch-spiritueel, wat je kunt trainen, activeren, claimen, positief belijden. Liefde als term is niet meer gangbaar.’

medicijnen

Hij veert overeind: ‘Een recent maar veelvoorkomend voorbeeld: een vriend van mij slikt medicijnen om stemmen en psychoses te voorkomen. Hij kreeg in een evangelische gemeente van de vrouw van de voorganger te horen: “je moet positief denken, gooi die medicijnen weg”. Dat is een ronduit gevaarlijk advies, en geen uitzondering. Ze verwijst niet eens naar God. Dit is gewoon pure new age.’

Dat stuit hem zeer tegen de borst. ‘De boodschap is dat jij kunt bereiken wat je wilt, door positief te denken of Gods beloften te claimen, wat tegenwoordig veel voorkomt bij types als Joyce Meyer en Joel Osteen. Het gaat bij hen niet om bidden en verwachten maar om het claimen van de overwinning: God geeft jou de autoriteit, op basis van jouw geloof. Van die basis hangt je succes, genezing, welvaart, welzijn en zegening af, maar ook de groei van het Koninkrijk. Mislukken de dingen, dan is het je eigen schuld. Dit denken gaat erin als peperkoek. Maar God doet niets op basis van wat jij kunt, Hij is uit op een relatie, Hij wil dat we afgestemd raken op het liefdevolle en rechtvaardige hart en de wil van de Vader, net als Jezus deed. Dat we wezenlijk contact zoeken met Hem.’

Nijmegen

‘Ik was zwaar verwond’, zegt Jurgen Toonen over zijn jeugd. ‘Mijn moeder is vroeg gescheiden en hertrouwd. Ik werd de zondebok van dat huwelijk, met name van mijn stiefvader. Ik heb zware en diepe verwondingen opgelopen, en naderhand als tiener geëxperimenteerd met new age en magie. Ik heb veel ellende meegemaakt én heel veel puin geruimd. Mijn schuldgevoel was altijd groot. Zelfs als ik iets goeds deed, voelde ik me er schuldig over. Immers, ik was als zondebok gevormd, dan doe je het nooit goed, ook niet als je het goed doet.’ Zo liggen misverstanden op de loer. ‘Ik had allerlei ongezonde, ineffectieve verdedigingsmechanismen en moest een nieuwe manier van reageren en communiceren aanleren’, vertelt hij.

Dat ging niet vanzelf, hij kreeg er jarenlang professionele hulp bij. ‘Ik leerde dat ik informatie moest checken, dat ik vragen moest leren stellen: hoe bedoel je dit, wijs je me hierin af, klopt mijn gevoel of wat ik denk? Er is zo snel sprake van projectie of overdracht op de ander, of een vals schuldgevoel’, het gevolg van de psychische wonden.

‘De tegenstander’, hij doelt op de duivel, ‘zet druk op dat wat niet verwerkt is en maakt gebruik van de schadelijke patronen en projecties. Hoe houd je de vijand buiten de poorten, buiten de communicatie? Je moet dingen in jezelf niet gaan wegdrukken of ontkennen, maar samen met God hiermee aan het werk. Gebruik van de geestelijke wapens ter bescherming hierbij is van cruciaal belang.’

nooit problemen met Jezus

De crux van zijn christelijke methode is dat ‘je met jezelf naar God gaat, Hij wil een relatie’. Het heeft hemzelf tien tot twintig jaar gekost voordat hij dat ging inzien. ‘Met Jezus had ik nooit problemen, maar God als Vader, dat beeld was door mijn jeugd compleet kapot.’

‘Ik kwam op mijn 24e tot geloof, en ben gewoon begonnen om met Christus te praten zoals ik was, en mijn moeiten te delen. Pas op mijn 38e ontstond een vertrouwensrelatie met God de Vader. Zo lang heeft het geduurd eer ik de Vader ging vertrouwen. Daar moest onder andere eerst een ptss-verwerking van de mishandelingen aan te pas komen. Ik voelde me bij Hem een tweederangsburger en zondebok. Ik was niet in tel. Ik denk dat ik de meest koppige volgeling was die Hij had kunnen hebben, uiteraard door de diepe beschadiging. Maar als God je moet hebben, dan heeft Hij je.

Een voorbeeld: Ik ben in één week zes keer bij dezelfde tekst uit Jeremia 29 vers 11 bepaald vanuit drie onafhankelijke kanalen. In die tekst staat dat God ons geluk op het oog heeft, niet ons ongeluk. Toen geloofde ik het nog niet, tot ik ontdekte dat ik mijn kapotte zelfbeeld van tweederangs op God projecteerde. Hij wist dat het een verkeerd beeld betrof én dat het eruit moest. Wat er pas uit ging na verwerking van het gebroken vaderbeeld uit het verleden. Dat was nog een lange, moeilijke weg. Maar Hij laat niet los.’ <

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Anouk heeft diabetes type 1: ‘Als mijn bloedsuikerwaardes te laag zijn, kan ik niet meer staan’

Anouk van de Worp (32) heeft al negen jaar diabetes type 1, een ongeneeslijke auto-immuunziekte, waardoor haar lichaam geen insuline aanmaakt. ‘Je krijgt het zomaar; ik had niets kunnen doen om de ziekte te voorkomen’.

Afbeelding

Drie mensen over hun doopritueel: ‘Ik vond het een groot wonder’

Kinderdoop, geloofsdoop of doopvernieuwing. Nederlandse christenen gaan op verschillende manieren om met de doop. Janno, Ben en Hester vertellen over hun doopritueel. ‘Ik had me ook kunnen laten dopen in een andere gemeente.’

Afbeelding

Hoge kardinalen vrezen Duitse ‘twijfel en verwarring’. Maar de oosterburen bepalen de Vaticaanse agenda

Twee curiekardinalen publiceren stevige kritiek op de hervormingsgretige Duitse bisschoppen. Het is een teken van angst in Rome dat wat ten noorden van de Alpen wordt aangestoken, zich als een veenbrand zal verspreiden.

Afbeelding

Drukte op studiedag over homoseksualiteit. ‘Zaten we hier ook als het onderwerp armoede was?’

Driehonderdzestig mensen hebben zich in de Utrechtse Jacobikerk verzameld om het boek van hoogleraar Ad de Bruijne over homoseksualiteit te bespreken. ‘Gereformeerden mogen wel eens wat meer queer zijn’.

Afbeelding

The Passion 2023 wordt uitgezonden vanuit Harlingen, met publiek

De dertiende editie van het KRO-NCRV-programma The Passion vindt plaats op 6 april, Witte Donderdag, in de Friese havenstad Harlingen. Volgens directievoorzitter Peter Kuipers van KRO-NCRV ‘is het belangrijk dat we het eeuwenoude paasverhaal blijven vertellen’.

Afbeelding

Wat als de energierekening van de kerk explodeert? Er is een oplossing, maar die doet wel pijn

Wat doe je als kerk als de energierekening explosief stijgt? In de regio Drechtsteden en Barneveld hebben ze een oplossing bedacht, al doet die een beetje pijn na de coronacrisis.