Luister naar

Briefschrijver luidt noodklok over ambtsgeheim in vrijgemaakt-gereformeerde kerken

Nieuws
Kerkenraden binnen de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt hebben in conflictsituaties te veel macht tegenover een individueel gemeentelid, en daarbij maakt het ambtsgeheim machtsmisbruik mogelijk. Die klokkenluidersboodschap klinkt in een brief die is verstuurd naar alle kerkenraden binnen het kerkverband.
Eline Kuijper
vrijdag 9 augustus 2019 om 03:00
Het Gerechtshof in Den Haag beslist volgende maand of de kerkenraad van de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt in Dordrecht documenten moet vrijgeven waarin staat hoe er over een gemeentelid geschreven is.
Het Gerechtshof in Den Haag beslist volgende maand of de kerkenraad van de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt in Dordrecht documenten moet vrijgeven waarin staat hoe er over een gemeentelid geschreven is. anp / jerry lampen

Dordrecht

Het verspreiden van de brief is een opvallende stap in een langlopend conflict tussen een gemeentelid en de kerkenraad van de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt in Dordrecht. De brief is weliswaar geanonimiseerd, maar heeft betrekking op het conflict in Dordrecht. Zowel de verzender, voormalig ambtsdrager Louis Meijer, als de kerkenraad bevestigt dat desgevraagd. Meijer: ‘Ik heb de anonimiteit willen waarborgen uit zorgvuldigheid naar de betrokkenen, en omdat ik niet wil dat de discussie gaat over de lokale kwestie.’

Vorig jaar stonden een gemeentelid en de kerkenraad van die gemeente tegenover elkaar voor de rechter. Het gemeentelid wilde weten wat de kerkenraad over haar geschreven heeft, op basis waarvan er besluiten over haar zijn genomen. De kerkenraad wil zijn werk in vertrouwelijkheid kunnen doen en wil de stukken daarom geheim houden.

De rechter besliste dat de kerkenraad een deel van de documenten moest vrijgeven. De kerkenraad is tegen die uitspraak in hoger beroep gegaan. Het Gerechtshof in Den Haag doet daar in september uitspraak over.

In de tussentijd heeft de voormalig ambtsdrager, die de zaak van binnenuit heeft meegemaakt en het gemeentelid bijstaat, afgelopen weekend anoniem een brief gestuurd naar alle vrijgemaakt-gereformeerde kerkenraden in het land. Daarin zegt hij te handelen uit gewetensnood en luidt hij de noodklok. Zijn doel: een landelijke discussie op gang brengen over de toepassing van het ambtsgeheim, en aanpassing van de (nieuwe) kerkorde. ‘Ik wil dat mensen binnen de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt zich bewust worden dat wat er op papier misschien goed geregeld lijkt, in de praktijk heel anders kan uitwerken’, verklaart Meijer zijn actie.

gelijkwaardig

‘Het gaat mij om twee zaken. Ten eerste: als je als gemeentelid met de kerkenraad in conflict komt, kan de kerkenraad, die zelf partij is, de regie blijven voeren en besluiten nemen over dat conflict. Daardoor is het gemeentelid per definitie niet gelijkwaardig aan de kerkenraad. Ten tweede: als er een conflict is over niet-pastorale zaken, kun je daar alleen goed over praten als beide partijen over dezelfde informatie beschikken. Zolang je als kerklid geen inzage krijgt in de documenten die nota bene over jou gaan, sta je op achterstand. Het ambtsgeheim, dat juist bedoeld is om het gemeentelid te beschermen, wordt dan misbruikt.’

Meijer wil dat in de nieuwe kerkorde de gelijkwaardige positie van het gemeentelid ten opzichte van de kerkenraad wordt gewaarborgd. De Interkerkelijke Commissie voor Geschiloplossing (ICG), opgericht in 2017, is destijds bij het conflict in Dordrecht ingeschakeld. Meijer: ‘Die commissie wilde niet dat eerst alle feiten, die documenten dus, op tafel kwamen. Dan verliest die commissie zijn toegevoegde waarde als onafhankelijke partij.’

In de nieuwe kerkorde, die ingaat als de vrijgemaakten fuseren met de Nederlands Gereformeerde Kerken, staat dat er een Commissie van Beroep komt. Meijer: ‘Dat klinkt mooi, maar de opstellers van de kerkorde zeiden in een interview dat het document beschrijft hoe het kan, niet hoe het moet. Zolang de kerkorde slechts een adviesdocument is, kan een kerkenraad het naast zich neerleggen. Juist in conflictsituaties moeten er goede regels zijn waaraan elke kerk gebonden is. In een kerkorde moet je zaken als opzicht en tucht goed regelen. Bij conflicten bestaat er civiel recht. De vraag is of je dat in de kerkorde nog moet willen regelen.’

Leon van den Broeke, universitair hoofddocent kerkrecht aan de Theologische Universiteit Kampen, vindt ook dat de kerkorde bindend moet zijn. ‘Juist omdat de burgerlijke rechter bij een kerkelijk conflict uitgaat van de kerkorde. Dat is in het burgerlijk wetboek geregeld. Als het slechts een adviesdocument zou zijn, wordt dat een ander verhaal.’ Een bindende kerkorde kan conflictsituaties als in Dordrecht echter niet altijd voorkomen, zegt Van den Broeke. ‘De vraag is vooral: hoe kom je eruit? Wat maakt dat het op deze manier moet? Dit soort conflicten zijn vaak erg complex, het is ergens begonnen en vaak komt er gaandeweg vreselijk veel bij. Dan wordt het een principekwestie en draait het om iemands rechtsgevoel.’

hoger beroep

Het conflict in Dordrecht is inderdaad een principekwestie geworden, ook voor de kerkenraad. Daarom is de raad in hoger beroep gegaan. Aaike Kamsteeg, scriba van de kerkenraad: ‘Het gaat ons om het principe dat we ons werk vertrouwelijk moeten kunnen doen.’ Het verwijt in de brief dat de kerkenraad het ambtsgeheim zou misbruiken, wijst hij van de hand. ‘Als je in zo’n kwestie spreekt over personen, doe je dat in vertrouwelijkheid.’

Over het punt dat een gemeentelid machteloos kan staan tegenover een kerkenraad, zegt hij: ‘Een kerkenraad heeft bepaalde bevoegdheden, dat klopt. Zo is het in onze kerken geregeld. Wanneer een gemeentelid zich verongelijkt voelt, kun je terecht bij de ICG. In dat traject ben je gelijkwaardig, beide partijen kunnen voorwaarden stellen waaronder je het traject in gaat.’

Behalve het schrijven van de brief heeft de voormalig ambtsdrager een website gemaakt waarop hij het conflict geanonimiseerd uit de doeken doet, bij wijze van casus. Daarop zijn ook de gewraakte documenten in te zien. Hij heeft daarmee zijn ambtsgeheim doorbroken. ‘Ik handel uit gewetensnood, met instemming van het betrokken gemeentelid’, zegt hij. ‘Ik heb de zaak aangemeld bij het Huis voor klokkenluiders.’ Het ambtsgeheim is volgens hem niet bedoeld om een doofpot gesloten te houden. ‘Er is sprake van smaad en laster in de documenten.’

In zijn brief schrijft Meijer dat de kerkenraad hem onder druk heeft gezet om de gewraakte documenten te verwijderen. Kamsteeg: ‘Sinds de invoering van de nieuwe privacywet passen we de regels strenger toe. Vorig jaar heb ik alle voormalige ambtsdragers verzocht alle stukken te verwijderen die ze in hun rol als ambtsdrager hebben ontvangen. Meijer heeft er een aantal bewaard, dat is tegen de regels.’

zwaarwegend belang

Van den Broeke zegt dat ambtsdragers de geheimhoudingsplicht mogen doorbreken ‘als er een zwaarwegend belang is, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van een aankomend misdrijf, van huiselijk geweld of misbruik. Het is de vraag of in deze zaak sprake is van een zwaarwegend belang. Ik durf daar geen oordeel aan te verbinden.’

Hij vindt niet dat kerkenraden in conflictsituaties te allen tijde inzage moeten geven in wat er over een gemeentelid is gezegd of geschreven. ‘Dan kun je de kerkenraad net zo goed afschaffen. Wat je intern bespreekt gooi je niet in de openbaarheid. Het zou goed zijn als mensen het ambt niet lichtvaardig op zich nemen, maar bewust zijn van wat daarbij komt kijken. Geheimhoudingsplicht hoort daar bij. Al is het ambtsgeheim niet absoluut.’ <

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

'Homokwestie' lijkt niet uit te draaien op schisma bij methodisten in Verenigde Staten

Het is nog maar de vraag of uiteenlopende standpunten over homoseksuele relaties leiden tot een schisma binnen de United Methodist Church in de Verenigde Staten.

Afbeelding

Religieuze wanen komen vaker voor op de Biblebelt. 'Bevindelijk-gereformeerden behandelen is lastiger'

Denken dat je engelenvleugels hebt en kunt vliegen. Of doodsbang zijn dat de duivel je meeneemt. Bevindelijk gereformeerden hebben meer last van religieuze wanen. Maar professionele hulp zullen ze niet gauw inroepen.

Afbeelding

Evelyn Noltus is predikant van de Protestantse Johanneskerk in Leersum en speelt toneel

Evelyn Noltus (61) is predikant van de Protestantse Johanneskerk in Leersum en speelt toneel. ‘Het helpt mij in mijn rol als predikant om dingen te doen die spannend zijn.’

Afbeelding

Machtspositie Zweedse premier is geen bezwaar voor het pastorsambt van zijn vrouw

Zondag werd Birgitta Ed, echtgenote van de Zweedse premier Ulf Kristersson, bevestigd als predikant in de lutherse kerk. Het was emotioneel, maar niet vanwege de functie van haar man.

Afbeelding

Sally Azar (26) is de eerste Palestijnse vrouwelijke predikant: 'Stimulans voor jongeren en vrouwen'

Het was niet haar doel, maar ze wil best een rolmodel zijn voor jongeren en vrouwen in christelijke gemeenten. Sally Azar (26) is de eerste vrouwelijke Palestijnse predikant. ‘Ik verwacht geen gemakkelijke weg.’

Afbeelding

Waarom theologen Dorina Nauta en Dolf te Velde niet zonder de kerk kunnen. 'Je zit in een ritme, dat helpt mij'

Kerkverlating? Geloven buiten de kerk? Minder diensten? Dolf te Velde en Dorina Nauta doen er niet aan mee. Zij vertellen waarom zij met plezier naar de kerk gaan. Zelfs als ze druk zijn, of liever zouden gaan sporten.