Luister naar

Veel kerkgangers zijn sinds corona weggebleven. Waarom komen ze niet terug?

Analyse
Sinds de coronatijd missen we mensen die eerder altijd in de kerk zaten, bekende onlangs een bevriende predikant. Vooral gezinnen met kinderen komen minder naar de zondagse diensten. Hoe komt dat? Zijn door het virus mensen hun geloof kwijtgeraakt? Of is er iets anders aan de hand?
Dick Schinkelshoek
zaterdag 22 oktober 2022 om 08:28 aangepast 23 oktober 2022 10:02
Waarom zou ik dingen, zoals naar de kerk gaan, moeten doen op een moment dat door anderen is bedacht?
Waarom zou ik dingen, zoals naar de kerk gaan, moeten doen op een moment dat door anderen is bedacht? beeld anp / hollandse hoogte / Richard Brocken

Echt hard onderzoek is er nog niet naar gedaan. Maar dat de kerken in twee coronajaren betrokken kerkgangers zijn kwijtgeraakt, is wel duidelijk. In de kerkdienst zelf zijn bekende gezichten na de lockdowns niet meer teruggekeerd, leert een informele rondgang langs enkele predikanten en kerken. 

Op een paar plaatsen waar vóór corona nog actief kinderwerk was, blijkt nog nauwelijks een kindernevendienst te zijn. Want: geen kinderen. Of geen leiding. Of allebei. Vooral gezinnen met kinderen laten zich op zondag minder vaak zien. Ze kijken thuis naar de dienst, klinkt het. Omdat de pubers dat na een avondje stappen liever willen. Of ze zijn uitgeweken naar een naburige (evangelische) gemeente, die in coronatijd de livestream beter op orde had. 

Uit onderzoek van deze krant bleek dat 15 procent van de kerkgangers van vóór 2020 verwachtte na de crisis minder vaak ter kerke te gaan; 4 procent wist toen al zeker dat ze niet of nauwelijks nog zouden gaan.. Het is spannend na te gaan of die voorspellingen zijn uitgekomen - of dat het nog erger blijkt te zijn. 

Je kunt zeggen dat het aan de secularisatie ligt: geloven werd al moeilijker gevonden en de kerken liepen al leeg. Heeft corona dat niet een extra zetje gegeven? Die redenering is overzichtelijk en maakt lekker duidelijk waar de schuld ligt: bij de wegblijvers. Voor een deel klopt het vast, maar als algemene verklaring voelt het toch te simpel aan. 

‘Ik ervaar op zondag God vaak sterker in de natuur dan in de kerk.’

Wat hoor je als je mensen spreekt die uit de kerk wegblijven, of overwegen dat te doen? Dat gaat zelden over een geloof dat ze zijn kwijtgeraakt tijdens twee jaar corona. Het zijn eerder andere redenen. En stuk voor stuk zijn die een signaal van een andere trend: geloven wordt steeds meer iets van mij persoonlijk, een activiteit die ik soms best met anderen wil beleven, maar waarmee die anderen in essentie niets te maken hebben.

Wat hoor je als redenen voor het wegblijven? Allereerst dat een kerkdienst veel van een keurslijf bleek te hebben. Iets wat moest. Van jezelf, van je sociale omgeving of van God. Een ingesleten gewoonte, die door het wegvallen van alle structuren tijdens de lockdowns, ineens in het bewustzijn werd getrokken: waarom doe ik dit eigenlijk? 

ervaring

Daarbij komt het gevoel van relevantieverlies. Wat maakt het uit voor mijn leven en mijn geloof als ik niet die eredienst bezoek? Ga ik er minder van geloven, minder van bidden? De dominee kan zeggen van wel, maar als het mijn ervaring niet is? En diezelfde ervaring moet voor 21e-eeuwse gelovigen wel gevoed worden. 

‘Ik ervaar op zondag God vaak sterker in de natuur dan in de kerk’, klinkt het. Tegen dat argument kunnen zeker op geloofservaring gerichte kerken maar moeilijk opboksen. En dan zijn er de prikkels. Het leven is druk en dan moet je in het weekend wéér vroeg op. Op een dag waarop je misschien wel hunkert naar rust. 

Logisch dus dat dan de vraag opkomt: kan ik de kerkdienst, en dan vooral de preek, niet op mijn eigen moment terugkijken? Livestreams van kerken bestonden al voor corona, maar sindsdien zijn we massaal eraan gewend geraakt. 

Netflix

Ik regel mijn bankzaken ook thuis op de bank, ik bestel boodschappen en pakketjes, mijn eten wordt thuisbezorgd, ik luister onderweg een podcast en ‘s avonds staat via Netflix een wereld aan films tot mijn beschikking. Waarom zou ik dingen moeten doen op een moment dat door anderen is bedacht? Waarom kan ik mijn geestelijke voeding niet zelf inplannen, zoals de pizzabezorger op mijn moment het voedsel voor mijn lichaam komt brengen?

Zijn dat goede redenen? Daar kun je over discussiëren. Je kunt tegenwerpen dat geloven een teamsport is. Dat je niet alleen voor jezelf naar de kerk gaat, maar ook voor anderen en voor de lofprijzing. Dat het lichaam van Christus niet compleet is als jij er niet bij bent. 

Je kunt daarnaast constateren - wat in veel kerken gebeurt - dat er ook nieuwe gezichten bij zijn gekomen. De 21e-eeuwse gelovige is uiterst mobiel. Maar dat voorkomt niet dat de individualisering en de ‘podcastisering’ van het geloof in coronatijd zijn versneld. Zowel megakerken - al is in Nederland dat woord relatief - met hun erediensten waarin alles klopt, als huiskamergemeenten met hun hechte onderlinge band, lijken tegen die trend redelijk bestand. Het is vooral de klassieke kerkelijke gemeente die eronder lijdt. Tot nu toe dan. 

Jezus zegt: waar twee of drie mensen in mijn naam bij elkaar zijn, daar ben Ik. Mede daarom is altijd gezegd dat christelijk geloven zonder de kerk niet gaat. 

De moderne christen die moe en overprikkeld is op zondagmorgen, die aan een kerkdienst niets beleeft (maar dat wel graag wil) en die het liefst lopend door het bos met oortjes in zijn geloof wil bouwen, kan door de trouwe kerkganger gemakkelijk worden veroordeeld. Maar interessanter is de vraag hoe deze twee toch samen bij de gemeenschap der heiligen blijven horen. 

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Veel kerkgangers zijn sinds corona weggebleven. Waarom komen ze niet terug?

Sinds de coronatijd missen we mensen die eerder altijd in de kerk zaten, bekende onlangs een bevriende predikant. Vooral gezinnen met kinderen komen minder naar de zondagse diensten. Hoe komt dat?

Afbeelding

Komen dieren ook in de hemel? ‘Ieder grassprietje wordt getransformeerd’

Is er eeuwig leven voor de dieren? Nee, hebben christelijke theologen altijd gezegd. De overtuiging is de laatste jaren nogal omgeslagen. Fijn voor de baasjes, maar moeten de honden nu voor eeuwig aan de leiband lopen?

Afbeelding

In de woke beweging wordt een held zomaar gedumpt. Ook in de kerk

Megan Rohrer was nog geen jaar geleden wereldnieuws als de eerste transgender bisschop. Maar Rohrer zou racistisch zijn geweest. Genade en vergeving blijven lastige begrippen in de woke church, schrijft Dick Schinkelshoek.

Afbeelding

Mannen, abortus moet echt véél meer ons probleem worden

Kinderen beginnen niet zomaar spontaan in volwassen vrouwen te groeien. Waarom doen veel mannen toch in het debat over abortus alsof dat wel zo is, vraagt Dick Schinkelshoek zich af.

Afbeelding

Een robot-dominee die beter preekt dan een mens ooit kan. Dat is de toekomst. Maar willen we dat?

Robots zullen steeds meer op een menselijke - dus ook emotionele - manier naar de wereld gaan kijken, schrijft Dick Schinkelshoek. Zien we ze straks ook in de kerk? En kunnen ze ons iets leren over geloven in God?

Afbeelding

The Passion 2022 maakt geloven eventjes normaal. ‘Klinkt best aantrekkelijk toch?’

De twaalfde editie van The Passion werd donderdag stevig maatschappijkritisch ingestoken. Sterker dan voorheen draaide het tv-spektakel om oorlog, corona en labbekakkerige politici.