Luister naar

Spoelt de vruchtbare bodem van de wereld weg?

Nieuws
In veertig jaar is 33 procent van de vruchtbare bodemlaag op aarde verdwenen. De toplaag, die nodig is voor de verbouw van voedselgewassen, dreigt nu te dun te worden. De Verenigde Naties riepen het jaar 2015 uit tot Internationaal Jaar van de Bodem. Dit alarm drong maar beperkt door. Gelukkig is er ook goed nieuws.
Hilbrand Rozema
donderdag 31 december 2015 om 03:00

Wageningen

Als de bodem uitgeput raakt, kan dat vervelende gevolgen hebben. Neem extreme schaarste aan luxeproducten, zoals koffie en chocolade. Maar wat nog erger is: de voedselvoorziening komt in gevaar, als de druk op de bodem verder toeneemt.

Daarvoor waarschuwen deskundigen in duurzaamheid, onder meer van het Grantham Centre for Sustainable Futures in het Britse Sheffield en van Wageningen UR. Het bodemverlies wordt versterkt door houtkap en branden. Bossen houden normaliter de bodem vast en laten die groeien. De bodem slaat bovendien kooldioxide uit de atmosfeer op.

Bij het grote publiek is bodemverlies hoogstens bekend van de stofstormen in Amerika, de ‘Dust Bowl’ uit de jaren ‘30. De dunne toplaag werd toen zo intensief bewerkt dat die wegwaaide. Stofstormen staken op, verduisterden de horizon en brachten talloze Amerikaanse boeren tot de bedelstaf.

noodklok

Met het Internationaal Jaar van de Bodem luidden de Verenigde Naties in 2015 de noodklok. Oorzaken van bodemverlies zijn verkeerd gebruik, te veel bestrijdingsmiddelen, oprukkende woestijn, verzilting, te zwaar ploegen waardoor micro-organismen het moeilijk krijgen, en grote bouwprojecten.

Voedzame grond is te zien op satellietbeelden van riviermondingen: in rode pluimen en waaiers spoelt de grond van Brazilië en Madagascar de oceanen in, landbouwgif meenemend, die weer kwetsbare habitats in zee verstoren en zorgen voor explosieve algengroei.

braak

Is er hoop? Toch wel, mits boeren akkers vaker braak laten liggen, op adem laten komen, en mits ontbossing ophoudt. In Niger en China is het gelukt, kaal gekapt en dor land in twintig jaar weer groen en vruchtbaar te laten worden.

Rond 1980 zorgden bevolkingsdruk en woestijnzand in Niger voor kale, onvruchtbare akkers. Kunstmest was voor velen te duur. En zonder bomen, struiken, takken, bladeren, humus, is een bodem niet in stand te houden. De boeren in Zuid-Niger zijn inheemse bomen gaan beschermen, op vijf miljoen hectare. Wetenschappers van de Vrije Universiteit uit Amsterdam analyseerden satellietbeelden die leerden dat het gebied in 25 jaar tijd weer vol staat met bomen. Chris Reij van het World Resource Instituut volgt het gebied al lange tijd. Doordat er nu bomen op de akkers staan, kost het vrouwen nu een halfuur per dag om brandhout te verzamelen, in plaats van 2,5 uur in 1985, zo vertelde hij op de wetenschapssite Kennislink.nl.

Op het Chinese Löss Plateau dreigde 3,5 miljoen hectare grond weg te waaien. Peking stopte de erosie en wist in twintig jaar het gebied te vergroenen. Wat helpt, is dat Chinese boeren hun geiten nu bij huis houden, ze vreten de hellingen niet meer kaal.

Met gerichte maatregelen kan een kaal gebied in vijftien jaar groen zijn, zegt Coen Ritsema, hoogleraar Bodemfysica en landbeheer bij Wageningen UR, tegen Kennislink. Ter plekke zag hij hoe China op het Löss Plateau terrassen liet aanleggen en bomen op steile hellingen liet planten. Peking heeft ervaring; sinds 1978 plantten de Chinezen aan de rand van de Gobiwoestijn 66 miljard snel groeiende populieren en pijnbomen. In 2050 moet dat een bos zijn van 4500 kilometer.

Deze massa-aanplant is wel eenzijdig en vatbaar voor ziekte. Een lappendeken van mozaïeklandschapjes werkt beter. Het World Resources Institute (WRI) schat dat twee miljard hectare geërodeerd land op aarde wel weer groen kan worden, mits goed aangepakt. <

bodems zijn traag

Met de bodem is het als met vertrouwen. Het komt langzaam, maar het vertrekt snel. Bodems moeten eerst zelf groeien, voordat er überhaupt iets op kan groeien. Het duurt eeuwen voordat er een bruikbaar humusrijk toplaagje ligt. Bomen, levende organismen en mineralen breken maar langzaam af. Om al doende te resulteren in een kruimelige donkere laag aarde, vol voeding voor planten. Maar dan ben je er nog niet. Want die goede aarde moet niet zomaar weer kunnen wegwaaien. Planten houden het vast met hun wortels, en hun bladeren geven schaduw.

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Reddingsrat met Eindhovens rugzakje moet mensen na aardbeving opsporen onder puin

Een Belgische hulporganisatie traint hamsterratten om slachtoffers op te sporen na aardbevingen. De beestjes dragen een rugzakje vol elektronica, dat is ontwikkeld door studenten van de Technische Universiteit Eindhoven.

Afbeelding

De serieuze zorg van CliniClowns. 'Wij kunnen er helemaal zijn voor de patiënt'

Een onderzoek van de universiteit van Tel Aviv beschrijft welke therapeutische doelen medical clowns hebben. 'Ik ben er voor de patiënt en sluit aan bij wat hem of haar bezighoudt.'

Afbeelding

Anderhalve graad opwarming van de aarde mogelijk volgend jaar al een feit

Klimaatwetenschappers zien de mogelijkheid dat al volgend jaar de 1,5 graad opwarming van de aarde een feit wordt. Ook al is de kans daarop klein, het zou voor het eerst zijn dat een hard klimaatdoel wordt overschreden.

Afbeelding

De computer moet nodig op dieet en kunstmatige intelligentie is wellicht de oplossing

Informatietechnologie verbruikt tussen de vijf en tien procent van de wereldwijde elektriciteitsproductie en dat verbruik blijft groeien. Hoe is de energiehonger te stillen?

Afbeelding

Wie veel vloekt, is niet zo aardig en consciëntieus. 'Onze taal weerspiegelt wie we zijn'

Mensen die veel vloeken, zijn minder gewetensvol. Dat is een van de uitkomsten van onderzoek van psycholoog Antonis Koutsoumpis, die verbonden is aan de Vrije Universiteit van Amsterdam.

Afbeelding

Ratten maken koraalvissen agressief, blijkt uit Canadees onderzoek

Ratten en koraalvissen komen elkaar nooit tegen, maar ze hebben effect op wat er onder water gebeurt, concluderen Canadese biologen na onderzoek van tien kleine eilandjes in de Indische Oceaan.