Luister naar

Eerste foto van zwart gat

Nieuws
De eerste afbeelding van een zwart gat is een nieuwe bevestiging dat Einsteins theorie over zwaartekracht klopt.
René Fransen
woensdag 10 april 2019 om 21:25
Eerste foto van zwart gat
Eerste foto van zwart gat eht collaboration

Brussel

Met veel superlatieven is woensdag vanuit Brussel de eerste foto van een zwart gat aan de wereld getoond. Dit exotische fenomeen werd in 1916 door Albert Einstein voorspeld op basis van zijn algemene relativiteitstheorie. Het heeft al in veel sciencefictionfilms gefigureerd en is al door tal van wetenschappers gesimuleerd, maar is nu voor het eerst op de foto gezet, een plaatje van een onscherpe oranjegele ring.

Een zwart gat is een object waarbij extreem veel massa in een heel kleine ruimte is samengeperst. De zwaartekracht wordt dan zo groot dat niets meer uit dit object kan ontsnappen, zelfs licht niet. Maar hoewel een zwart gat zelf geen straling uitzendt, doet materie rond het zwarte gat dit wel. Deeltjes die in de richting van het gat vallen, krijgen een enorme snelheid en gaan daarbij radiostraling uitzenden. Daarnaast slingert zo’n zwart gat ook superhete deeltjes (een plasma) van zich af in twee stralen. Ook die zenden radiostraling uit. Hiermee wordt het zwarte gat als het ware uitgelicht: het is een donkere schaduw in een heldere lichtkrans.

berekeningen

Op die manier is een zwart gat voor een radiotelescoop zichtbaar. Een probleem is dat uit berekeningen bleek dat zelfs de grootste zwarte gaten in bijvoorbeeld onze eigen Melkweg of in naburige sterrenstelsels alleen zijn te zien met een telescoop die zo groot is als de omtrek van de aarde. Gelukkig hebben sterrenkundigen hier al lang geleden een oplossing voor bedacht: je kunt een aantal kleine telescopen samen laten werken, waardoor ze één grote telescoop lijken.

Dit gebeurde met telescopen in onder meer Hawaii, de VS, Chili, Europa en op de Zuidpool, die samen de Event Horizon Telescope (EHT) vormen. Deze ‘waarnemingshorizon’ is de rand van het zwarte gat: wat daar voorbij gaat, komt nooit meer terug. Exact twee jaar geleden, op 4, 5, 10 en 11 april 2017, zijn die allemaal gericht op het sterrenstelsel M87, op 55 miljoen lichtjaar van de aarde. Sterrenkundigen vermoedden in het centrum van M87 een superzwaar zwart gat.

Na vele maanden analyseren hebben de meetgegevens nu dus een plaatje opgeleverd en zes wetenschappelijke artikelen die woensdag gelijktijdig in het tijdschrift Astrophysical Journal Letters zijn gepubliceerd. De korte samenvatting van de resultaten: dit zwarte gat is 6,5 miljard keer zo zwaar als onze zon en gedraagt zich precies zoals we op basis van Einsteins ideeën konden verwachten. Dat is aan de ene kant geruststellend, want het betekent dat de ideeën van natuurkundigen over het universum niet fout zijn. Maar ook teleurstellend, want wetenschappers zouden graag nieuwe natuurkunde willen zien die verder gaat dan Einstein.

Toch overheerst de opwinding: voor het eerst is een fenomeen gezien dat alleen bekend was als een wiskundige formule. Een prestatie waar ruim tweehonderd wetenschappers jaren aan hebben gewerkt. De hoop is dat verdere analyse van de data en nog betere waarnemingen toch nieuwe inzichten gaan opleveren. Er zijn plannen om de EHT daarvoor uit te breiden met een telescoop in het midden van Afrika en misschien nog eentje in de ruimte. <

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Romeinse munt met onbekende keizer blijkt toch echt te zijn

In 1713 zijn in Transsylvanië Romeinse munten opgegraven. Maar omdat op één munt een onbekende keizer was afgebeeld, werden die als vervalsingen gezien. Nu blijkt dat ze toch echt zijn.

Afbeelding

Grote trap gebruikt medicijnen

De grote trap, een kleurige vogel die vooral in Spanje en Portugal leeft, lijkt bewust planten te eten die een stof bevatten waar darmparasieten niet tegen kunnen.

Afbeelding

Coronavaccin biedt extra bescherming na doormaken infectie

Ook na doormaken van een infectie met het coronavirus is het verstandig je te laten vaccineren, blijkt uit Deens onderzoek.

Afbeelding

Drone met vleugels kan scherpe bochten maken

Drones die vliegen als een helikopter kunnen zeer goed manoeuvreren. Maar drones met een vleugel gebruiken minder energie tijdens het vliegen en kunnen dus eenvoudiger grote afstanden afleggen. Vogels combineren de efficiëntie van vleugels met een grote manoeuvreerbaarheid.

Afbeelding

Vapen is niet alleen slecht voor je longen, het veroorzaakt ook gaatjes volgens tandartsen

Dat het inhaleren van de damp van een e-sigaret, vapen, schadelijk kan zijn voor de longen, wisten we al. Maar nu stellen Amerikaanse tandartsen dat het ook de kans op gaatjes vergroot.

Afbeelding

Dieetverandering zichtbaar in tandsteen

Tijdens de jonge steentijd vond er een dieetverandering plaats. Onderzoekers tonen aan dat de jager-verzamelaars vooral veel vlees aten, maar dat landbouwers vooral zetmeel en melkproducten in het dieet hadden.