Luister naar

Jaaroverzicht nepnieuws

Nieuws
Gered door leeuwen, opgegeten door krokodillen. Nepnieuws en ongefundeerde beweringen in 2017.
Willem Bouwman
zaterdag 30 december 2017 om 03:00
wetenschap
  • Elsevier, uitgever van wetenschappelijke tijdschriften, maakt op zijn site met een voorbeeld duidelijk hoe een wetenschappelijk artikel vermeld moet worden: Van der Geer, J., Hanraads, J. A. J., & Lupton, R. A. (2010). The art of writing a scientific article. Journal of Scientific Communications, 163, 51–59. Het was slechts een voorbeeld, het artikel en het tijdschrift waren nep. Elsevier liet daar ook geen twijfel over bestaan. Toch, zo ontdekte de Leidse statisticus professor P.M. Kroonenberg, werd er in bijna vierhonderd wetenschappelijke publicaties naar dit artikel verwezen, alsof het echt bestond. 
  • De Amerikaanse president Donald Trump vermoedt dat vaccinaties tegen kinderziekten autisme kunnen veroorzaken. Hij treedt in het spoor van de Britse arts Andrew Wakefield, die in 1998 een onderzoek publiceerde waarin hij een verband legde tussen inentingen tegen mazelen, bof en rode hond, en het ontstaan van autisme. Het onderzoek bleek gefraudeerd. Vele onderzoeken hebben aangetoond dat vaccinaties niet tot autisme leiden. 
  • Onderzoekers van de universiteit van Würzburg hebben de oorzaak van OCD, obsessief-compulsieve dwangstoornis, zo berichtte de pr-afdeling van de universiteit. Het was fake-nieuws, gemaakt door een persvoorlichter. In zijn drang om te scoren, had hij de onderzoeksresultaten versimpeld tot een aansprekend bericht. In werkelijkheid hadden de onderzoekers ontdekt dat muizen die een bepaald eiwit kregen toegediend, gedrag gingen vertonen dat leek op OCD.
buitenland
  • Na de inauguratie van president Donald Trump interviewt CNN-verslaggever Anderson Cooper een belangrijke adviseur van de president, Kellyanne Conway. Het interview gaat over de betrouwbaarheid van de berichtgeving van het Witte Huis. Conway betoogt dat het Witte Huis over ‘alternatieve feiten’ beschikt die anders zijn dan waarover de media berichten. ‘Alternatieve feiten’ worden een begrip, de vaste ingrediënten van elk nepbericht.
  • Altijd goed voor nepberichten: Adolf Hitler. Uit CIA-documenten die dit jaar werden vrijgegeven, zou blijken dat Hitler na de oorlog naar Colombia vluchtte en vandaar naar Argentinië ging. Een CIA-informant had het gehoord van een vriend, die het had gehoord van een voormalige Waffen-SS’er uit Nederland, Philip Citroen, die weleens in Colombia kwam en Hitler zou hebben gezien. De CIA vond het in 1955 al zo ongeloofwaardig, dat die er geen onderzoek naar deed. Niettemin werd het 72 jaar later als nieuws gebracht door de nieuwssite ninefornews.nl, die zich presenteert als ‘vrij en onafhankelijk’.
  • Fake news is het woord van het jaar, volgens een Britse uitgever van woordenboeken, Collins. Het woord fake news is 365 procent meer gebruikt in de periode november 2016 tot november 2017, dan in de twaalf voorgaande maanden. Collins heeft het woord daarom opgenomen in het woordenboek. De opkomst van het woord fake news hangt volgens Collins nauw samen met de opkomst van Donald Trump, die het woord vaak en graag gebruikt om kritiek te leveren op de media. In het persbericht van Collins over fake news als woord van het jaar werd benadrukt dat het niet om fake news gaat.
binnenland
  • In maart begon de site Nieuwscheckers.nl met zijn werk: het toetsen van beweringen en nieuwsberichten op hun waarheidsgehalte. Een van de eerste berichten ging over premier Rutte, die had gezegd dat de aardbevingen in Groningen ‘een aantal jaren geleden’ waren begonnen. De aardbevingen begonnen dertig jaar geleden.
  • Nieuwscheckers.nl ontmaskert ook het bericht dat Famke uit Amsterdam door lichtgetinte jongens met vuurwerk in brand gestoken is. Het bericht werd op 12 oktober verspreid door de site Niet100.tv en bijbehorende Facebook­pagina, samen goed voor 566.000 volgers. Het filmpje was gemaakt in de Ierse hoofdstad Dublin, waar baldadige jongens vuurwerk naar voorbijgangers gooiden.
politiek
  • Geert Wilders twitterde in februari een foto van D66-leider Alexander Pechtold die meedoet aan een demonstratie voor de invoering van islamitische wetgeving (sharia) in Nederland. De foto was bewerkt. Pechtold had niet deelgenomen aan de demonstratie, die niet in Nederland, maar in Engeland gehouden was, tegen een bezoek van Geert Wilders. Het nepnieuws werd niet door iedereen doorzien en Wilders trok er veel aandacht mee, midden in de verkiezingscampagne.
  • In een interview met WNL zei Geert Wilders dat op scholen ‘vaak nog alleen halalvoedsel wordt geserveerd’. Nieuws­checkers.nl zocht het uit en ontdekte dat er één school is waar alleen halalvoedsel wordt geserveerd.
  • Op 2 februari debatteerde de Tweede Kamer over migratie. Er werden krasse uitspraken gedaan, waarvan er zes door nieuwscheckers.nl werden gecheckt. Harry van Bommel (SP) zei dat 90 procent van de migranten die via de Middellandse Zee Italië bereiken, uit Libië komt. De migranten komen overal vandaan. De grootste groep (23%) komt uit Syrië.
kerk
  • Het Christelijk Informatie Platform CIP bericht in mei dat op paaszondag een christelijke prediker in India, Paul Ciniraj, door moslimextremisten werd aagevallen. Op dat moment kwamen er drie leeuwen uit het bos die de moslimextremisten verjoegen. Amerikaanse factcheckers ontdekten dat de prediker bekendstaat als fantast en dat er in zijn omgeving, en in heel India, geen leeuwen in het wild leven.
  • Een voorganger uit Zimbabwe wilde net als Jezus over het water lopen, maar werd gegrepen door drie krokodillen. Hij overleefde het niet. Het bericht werd de wereld ingezonden door de site Zimbabwe-today.com en overgenomen door vele andere nieuwssites, waaronder Metro. De Leidse wetenschapper Peter Burger, die op zijn Twitteraccount @JPeterBurger nepnieuws ontmaskert, bewees dat het om een nepbericht ging.
  • Paus Franciscus zou in maart tijdens zijn bezoek aan de Verenigde Staten hebben gezegd dat de Bijbel en de Koran in wezen voor hetzelfde staan. Tussen God en Allah zou geen verschil bestaan. Andere berichten brengen hetzelfde nieuws, alleen met een andere plaats en een ander tijdstip. In alle gevallen blijkt het nepnieuws te zijn. Franciscus heeft nooit gezegd dat God en Allah dezelfde zijn en dat Bijbel en Koran in wezen hetzelfde zijn. ?
Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Aftocht uit Afghanistan

De VPRO zendt in twee delen de nieuwe docu Leaving Afghanistan uit. Een sterke titel met een dubbele betekenis. Gaat het om het vertrek van de geallieerden uit het land? Of lieten de geallieerden Afghanistan in de steek?

Afbeelding

Bloemist Jay geeft volgers inkijkje in zijn werk

Wat trekt de aandacht op sociale media? Vandaag: filmpjes van Jay waarin hij zijn online volgers meeneemt in zijn werk als bloemist.

Afbeelding

Kinderen nemen kijkje in mortuarium: rondhuppelen op een plek waar veel volwassenen van gruwelen

Wat trekt de aandacht op sociale media? Vandaag: kinderen krijgen een rondleiding in het mortuarium van het Radboudumc in Nijmegen. ‘Wat heb ik genoten’, schrijft Floortje.

Afbeelding

Monster of schepsel?

De film The Shape of Water is weinig hoopvol over de mens. Als de liefde wint, is dat slechts na een bittere strijd tegen het kwaad.

Afbeelding

zes seizoenen en een film

Al sinds de slotaflevering van de komische serie Community in 2015 wordt er door de makers en fans gesproken over een speelfilm. Nu, zeven jaar later, is de film eindelijk in de maak. Community volgt de egocentrische advocaat Jeff Winger (Joel McHale).

Afbeelding

Waarom Andrea Arnold vier jaar lang een koe filmde: ‘Wat is er mis met oud worden en sterven?’

Waarom besluit een gelauwerde Britse regisseur Hollywood te verruilen voor een boerderij in het Engelse Kent om vier jaar lang een koe te filmen? Vanaf vandaag draait Cow in de bioscoop. De eerste documentaire van Andrea Arnold (61).