Luister naar

Nederlandse kinderen hebben de laagste leesmotivatie ter wereld. Daarom moet lezen op school radicaal veranderen

Nieuws
Het leesonderwijs in Nederland moet radicaal om. Dat vinden wetenschappers van verschillende universiteiten en hogescholen, leesbevorderingsorganisaties, docenten en schrijvers.
Rien van den Berg
donderdag 29 oktober 2020 om 03:00 aangepast 14:40
Prinses Laurentien leest voor aan leerlingen van openbare basisschool Corantijn tijdens het Nationale Voorleesontbijt in 2019.
Prinses Laurentien leest voor aan leerlingen van openbare basisschool Corantijn tijdens het Nationale Voorleesontbijt in 2019. beeld anp / Royal Images Patrick van Katwijk

Den Bosch - Amsterdam

Vandaag presenteren ze ‘Het nieuwe lezen’, een nieuwe manier van leesonderwijs voor basis- en middelbare scholen. Aan de nieuwe lesaanpak ligt acht jaar studie ten grondslag, zegt Jorien Castelein van educatieve uitgeverij Blink, die acht jaar geleden het initiatief nam. Onder meer de Stichting Lezen, Stichting Leerplanontwikkeling, Hogeschool Windesheim en tientallen experts en wetenschappers van diverse universiteiten leverden bijdragen aan de ontwikkeling van de nieuwe aanpak, en meer dan vijfhonderd leraren én vijfhonderd leerlingen.

Het leesniveau van te veel Nederlandse kinderen is niet best, vertelt Castelein: ‘42 procent van de vijftienjarigen is onvoldoende taalvaardig als ze de school verlaten.’ Uit internationaal onderzoek in 77 landen blijkt dat Nederlandse kinderen de laagste leesmotivatie hebben van allemaal.

laagste leesmotivatie

‘Het nieuwe lezen’ vertrekt bij de nieuwsgierigheid van leerlingen. De vijf pijlers zijn: leerlingen moeten elke dag een half uur teksten lezen waar ze zelf benieuwd naar zijn. Daarnaast moeten ze samen bezig gaan met wat ze hebben gelezen. Er moet veel en gevarieerd materiaal voorhanden zijn, waaruit leerlingen vrij kunnen kiezen (ook films, audiobooks en YouTube). Er moet langer binnen hetzelfde thema gelezen worden, in verbinding met andere vakken. En de taalvaardigheid moet zo behandeld worden, dat het voor leerlingen duidelijk is waarom ze hun opdrachten doen.

Dat laatste is niet altijd het geval, zegt Castelein. ‘Leerlingen moeten vaak een tekst lezen en daar vragen over beantwoorden. Wat ze doen, is de vragen lezen, en dan in de tekst de antwoorden opzoeken. Van het lezen van de tekst blijft niet veel over. Het examen Nederlands zoals dat nu wordt vormgegeven, is eigenlijk een rem op de leesontwikkeling.’

snelwegen in het brein

Kan de functie van het lezen niet worden overgenomen door bijvoorbeeld films en games? ‘Nee’, zegt Jelle Jolles stellig. Jolles is hoogleraar neuropsychologie aan de Vrije Universiteit, directeur van het Centrum Brein & Leren, en is intensief betrokken bij de wetenschappelijke onderbouwing van ‘Het nieuwe lezen’. Al in een babyhoofd zijn de tweehonderd verschillende hersenstructuren aanwezig, en daartussen liggen verbindinkjes. Die kunnen uitgroeien tot snelwegen totdat je ver in de twintig bent, maar dan moeten ze wel gevoed worden. Jolles: ‘Juist de aanleg van de ‘snelwegen’ tussen de verschillende hersendelen bepaalt hoeveel een brein aan kan. Dat kan veel beter door te lezen dan door films te kijken en te gamen.’

Wat je leest, zegt Jolles, koppelt veel meer verschillende hersendelen dan wat je ziet, en zéker als je, zoals ‘Het nieuwe lezen’ bepleit, daarna weer het gesprek aangaat over wat je gelezen hebt. ‘Het hersendeel voor emoties wordt gekoppeld, het deel voor ethisch bewustzijn, het deel dat in kaart brengt wat de ander bedoelt, en het deel dat je bewust doet zijn van wat je voelt ... Dat is zó belangrijk voor persoonlijke groei, eigenlijk heb je het dan over menswording.’

De leesvaardigheid van Nederlandse kinderen is Jolles een grote zorg. ‘Bedenk goed dat het niet maar wat obscure onderzoekjes zijn die dit uitwijzen, het is echt het grote, breed gedragen wetenschappelijke inzicht. Het gaat tot nu toe mis in de dialoog tussen de wetenschap en de toepassing, zoals op scholen en in gezinnen. Ik ben heel bezorgd over de ontlezing in Nederland. Die zorgt ervoor dat de ontplooiing van onze kinderen vertraagt.’

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.