Luister naar

Wij zijn vrouwen, wij zijn kunstenaars, niemand houdt ons tegen

Nieuws
Vanaf eind negentiende eeuw trokken veel kunstenaars naar de Noord-Veluwe om in de ongerepte natuur inspiratie te putten en te werken. Dat daar ook heel wat vrouwen bij waren, is nauwelijks bekend. Met de expositie Vrouwen, Uit de kunst! haalt het Noord-Veluws Museum hun werk onder het stof vandaan.
Felix de Fijter
donderdag 28 december 2017 om 09:10
Suze Robertson, Zelfportret, ca. 1890, olieverf op paneel.
Suze Robertson, Zelfportret, ca. 1890, olieverf op paneel. noord-veluws museum

Je kunt er bij de entree niet omheen: onbe­wogen en gedecideerd slaat Blanche Douglas Hamilton je eerste schreden gade. Over haar witte blouse valt een donker schort, ze drukt een penseel op het doek en haar rechterhand omklemt een palet. ‘Ik sta het toe dat je komt kijken, mannetje, maar maak je verder geen illusies.’ Het portret van de Britse schilderes, die eind negentiende eeuw om onduidelijke redenen in Elspeet neerstreek, is het gezicht van de expositie. En dat past als een glazen muil. Al hadden de vorsende Suze Robertson of de trotse Jo Koster ook voldaan. Van hun beeltenis spat eenzelfde onafhankelijkheid af: wij zijn vrouwen, wij zijn kunstenaars, en er is niemand die ons dat zal afpakken.

‘Het waren pioniers, ze kwamen op voor zichzelf, maar ondersteunden en stimuleerden elkaar ook onderling’, vertelt conservator Margot ­Jongedijk. En soms vochten ze een robbertje om gelijke behandeling ten opzichte van hun mannelijke collega’s af te dwingen.

Maar eigenlijk moet je al die man-vrouw­observaties een beetje vergeten als je de ex­positiezaal binnenstapt. Het is veel te beperkend om er een zoek-de-verschillenspeurtocht van te maken. Bovendien, vertelt Jongedijk, zijn die verschillen ook nauwelijks te vinden. ‘Vrouwen kozen dezelfde thema’s als mannen, trokken er evengoed op uit en beperkten zich echt niet tot het schilderen van bloemstukjes en zoete gezichtjes.’

kunstamazone

Het Noord-Veluws Museum vond in totaal zo’n 55 vrouwelijke kunstenaars die zich de voorbije anderhalve eeuw in de streek manifesteerden. Met uiteenlopende werken van zestien van hen, vooral schilderkunst, is de expositie opgebouwd. Deze volgt een chronologische lijn, van ruwweg 1880 tot 1950, met wat modernistische uitschieters van enkele nog levende kunstenaressen tot besluit. Uit de eerste ­periode is Sientje Mesdag-Van Houten (1834-1909) zonder twijfel de bekendste naam; treurig genoeg ook wel een beetje vanwege haar man, Hendrik Willem Mesdag. Zelf wilde ze juist niet bekendstaan als ‘de vrouw van’, zei ze in een interview in 1904, maar als ‘een zelfstandige kunstamazone die haar eigen weg volgt’. Dat deed ze met gebruik van een donker palet en forse streken; het levert stoer, eigenzinnig en soms een tikje grimmig werk op.

Sowieso drukt vooral het eerste deel van de tentoonstelling een beetje op je gemoed. Uit ‘Drie schuren en een kudde schapen’ van ­Blanche Douglas Hamilton spreekt een ten ­hemel schreiende droefgeestigheid. ‘Blind schaap’, een krijttekening van Ima van Eysinga (1881-1958), doet er nog een schepje bovenop. Met de soms troosteloze taferelen reflecteert de expositie ook wel het zware en armoedige leven van de landarbeiders op de Noord-Veluwe rondom het begin van de vorige eeuw. Suze Robertson (1855-1922) was er sterk op betrokken, met name waar het het lot van vrouwen betrof. Met sombere kleuren en een grove toets legt ze hun noeste arbeid aan keukentafels en spinnenwielen vast. Niet om meelij op te wekken, leert de expositie, maar om net als Vincent van Gogh respect voor hen te tonen.

Hetzelfde zou je kunnen zeggen van Jo Koster (1868-1944). Maar haar schilderij van Grietje Ilbrink laat zien dat ze in dat boerenleven ook veel schoonheid kon ontdekken. Grietje zit er afgepeigerd bij, rustend op een houten krui­wagen. Ze heeft duidelijk hard gewerkt, maar op haar bruine haren draagt ze een zondagse knipmuts, vastgeknoopt met een sierlijke strik.

Industriële Revolutie

Veel kunstenaars die naar de Noord-Veluwe trokken, werden aangetrokken door de rust en de onbevlekte natuur. De vrouwen evengoed. En dat zie je terug in de expositie. Je moet als bezoeker ook wel een beetje houden van al die schaapskuddes, hooioppers, vennen en karrensporen.

Het is overigens niet zo, zegt conservator Jongedijk, dat de kunstenaars met het schilderen van die vergeten taferelen een getrouw beeld van het mainstream platteland wilden verschaffen. ‘Het was eerder melancholie. De Industriële Revolutie was volop aan de gang, kunstmest was uitgevonden, schaapskuddes waren op hun retour en de kunstenaars wisten: dit gaat allemaal voorbij.’

Niet heel opvallend herbergt de expositie ergens halverwege ook een klein wandje met vier werken van Meta Cohen Gosschalk (1877-1913). Ze had talent en hield een tijdje atelier in Nunspeet, dat ze liet bouwen op geërfde grond. Maar Meta werd maar 36 jaar oud en stierf een jaar na haar broer Johan, ook een kunstschilder, die op 39-jarige leeftijd overleed. Met moeite wist het museum vier werken van Meta te vergaren. Naast elkaar sieren twee portretten. Een lichte tekening van een monter meisje in Oud-Zaanse dracht; ze draagt een collier van bloedkoraal. Ernaast een oude, door het leven getekende vrouw. Meta’s leven is tussen beide geknakt.

Vrouwen, Uit de kunst! bezorgt je een afwisselend uurtje Noord-Veluwe, waarin haar lief en ook zeker haar leed sprekend wordt vertolkt. ¦

Vrouwen, Uit de kunst!

T/m 4 maart 2018. Noord-Veluws Museum, Winckelweg 17a, Nunspeet.

+ veel schoonheid te zien

+ afwisselende tentoonstelling

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.