Luister naar

'Festival of Nine Lessons and Carols' biedt hoop in donkere dagen

Nieuws
Het ‘Festival of Nine Lessons and Carols’, een Engelse traditie, is ook in Nederland een geliefd evenement geworden. De ‘modelversie’ van het King’s College Choir in Cambridge bestaat honderd jaar. Nederlandse protestanten begrijpen de Engelse kerstliederen misschien niet meteen, maar ervaren daardoor juist eerder een gevoel van mysterie en heiligheid.
Maurice Hoogendoorn
dinsdag 11 december 2018 om 19:42
Het King’s College Choir in Cambridge geeft elk jaar een componist de opdracht om een nieuwe carol te componeren.
Het King’s College Choir in Cambridge geeft elk jaar een componist de opdracht om een nieuwe carol te componeren. Kevin Leighton

Amersfoort

Op de dag voor Kerst kijken wereldwijd mensen naar de BBC, voor het ‘Festival of Nine Lessons and Carols’ vanuit de King’s College Chapel in Cambridge. Zingende jongens in rood-witte koorgewaden; het beeld is bekend.

In Cambridge vindt deze speciale kerstviering sinds 1918 plaats. Het idee was toen niet nieuw, maar deze versie, die sinds 1928 wordt uitgezonden door de BBC, is wel hét model geworden voor andere landen waar het festival de laatste decennia ook is geïntroduceerd.

Het ‘Festival of Nine Lessons and Carols’ in Cambridge is zo geliefd, dat mensen ’s morgens vroeg om zeven uur al in de rij gaan staan om van een plaatsje verzekerd te kunnen zijn’, vertelt Hanna Rijken, musicus en theoloog. ‘Ik weet van mensen dat ze in die rij, op hun klapstoeltje, vrienden hebben gemaakt.’

Rijken schreef een proefschrift over hoe Nederland de afgelopen jaren de Engelse evensong omarmde. Hetzelfde ziet ze gebeuren met het ‘Festival of Nine Lessons and Carols’. Ze werkte in de afgelopen dagen al aan twee adventfestivals mee: een keer als dirigent, een keer als voorganger. Het concept is volgens haar ‘ijzersterk’.

Negen keer wordt er een (vaststaand) gedeelte uit de Bijbel gelezen, steeds gevolgd door één of twee carols. Dat begint in Genesis en gaat via de profeten naar de geboorte van Jezus. ‘Je wordt bepaald bij de rode draad door de Bijbel en werkt naar een climax toe van belofte en hoop.’

De openingscarol is traditioneel Once in Royal David’s City, en de laatste twee zijn O Come, All Ye Faithful en Hark! The Herald Angels Sing. Ertussen is variatie mogelijk.

Die combinatie van een vast stramien dat toch ruimte biedt voor variatie maakt de viering aantrekkelijk, denkt Herman Mussche, dirigent van kamerkoor Cantiago, dat op 20 december in de Utrechtse Jacobikerk een Festival verzorgt. ‘Een carol is een feestelijk lied, maar het hoeft niet per se over Kerst te gaan. Dat biedt dus veel mogelijkheden. Wij nemen de ruimte om niet alléén carols te zingen, maar ook meer motet-achtige stukken bijvoorbeeld.’ Het King’s College Choir in Cambridge geeft elk jaar een componist de opdracht om een nieuwe carol te componeren. Zo blijft de traditie zich ook vernieuwen. ‘John Rutter maakte bijvoorbeeld een aantal prachtige carols’, vindt Maarten Engeltjes, wereldwijd een van de meest gevraagde countertenoren. Hij geeft komende zaterdag acte de présence bij het Festival in de Grote Kerk in Elburg. ‘Er is in deze tijd veel Bach-geweld, en dat is fantastisch, maar als je een andere manier zoekt om Kerst te beleven, verstild en verheven, dan is een ‘Festival of Lessons and Carols’ een mooie manier.’ In Elburg zingt het Kampen Boys Choir. ‘Zo hoort het’, vindt Engeltjes, die zelf nog in het Stadsknapenkoor Elburg zong, dat inmiddels niet meer actief is.

Maar hoe komt het nu dat het Festival ook in Nederland, vooral onder protestanten geliefd is geworden? ‘Het zijn hoogstaande composities en tegelijk toegankelijke liederen’, zegt Engeltjes. ‘En er kan worden meegezongen. Dat vinden mensen heerlijk.’

evensong

Hanna Rijken denkt dat er een nauw verband is met haar onderzoek naar de opkomst van de evensong in Nederland. ‘De choral evensong is tijdens de Reformatie in Engeland ontstaan, toen liturgie vieren in de eigen volkstaal belangrijk werd. Het is opvallend dat nu juist vooral Nederlandse protestantse kerken de evensong en het festival of nine lessons and carols hebben overgenomen – en de hele viering of een deel ervan in het Engels lezen en zingen, niet in de eigen taal dus. Uit mijn onderzoek bleek dat juist het feit dat er in het Engels gezongen wordt, eraan bijdraagt dat we mysterie en heiligheid ervaren. Er heeft in de Nederlandse protestantse traditie veel nadruk gelegen op begrijpelijkheid en uitleg. Bij de carols gaat het veel meer om de schoonheid en spiritualiteit. Ze zijn wonderschoon en raken je hart.’ <

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.