Luister naar

De parel van de provincie Zeeland: De Fontein in Middelburg

Nieuws
Tijdens de zomermaanden speuren we naar culturele pareltjes in de twaalf Nederlandse provincies die je gratis kunt bezoeken. Een lokale kunstkenner wijst de weg. Vandaag: De Fontein in Middelburg.
Eline Ammeraal
vrijdag 19 juli 2019 om 03:00
Detail van het kunstwerk.
Detail van het kunstwerk. nd

Wat is de parel van Zeeland?

‘De Fontein van het kunstenaarsduo Ilya en Emilia Kabakov’, zegt ­Kathrin Ginsberg, kunsthistoricus en directeur van het Centrum voor Beeldende Kunst in Zeeland. Het kunstwerk staat al negentien jaar op een centrale plek in de stad voor het stadhuis van Middelburg. De ­Fontein bestaat uit twee bronzen stoelen die tegenover elkaar staan met daartussenin een maquette van het stadhuis die op een enorme sokkel staat. In die sokkel zit aan beide kanten een gat. Daaronder staat dat mensen door het gat heen moeten kijken.

Ginsberg: ‘Omstanders worden ­hierdoor uitgenodigd om op de ­stoelen plaats te nemen en wanneer ze dat doen, begint de stoel te plassen. Ondertussen krijgen ze door het gat zicht op de riolering van Middelburg die verstopt ligt ­onder de stad.’

Op die manier is het een interactief kunstwerk dat een handeling vraagt van de beschouwer en tot verrassing en verwarring leidt. ‘Mensen gaan zich afvragen waar het water vandaan komt. Je kijkt naar de riolering en ondertussen ben je zelf onderdeel van die cyclus dankzij het plassende stoeltje. Je wordt er niet echt onderdeel van omdat je gewoon op een stoel zit, maar het kunstwerk suggereert het wel.’

Hoe is het daar gekomen?

De Fontein van Ilya en Emilia Kabakov is eind vorige eeuw speciaal voor de Grote Markt van Middelburg ontworpen. Het grote lege plein met aan de ene kant het Vlaams Gotische Stadhuis en aan de andere kant de strakke gevels van de huizen die gebouwd zijn na de grote brand in mei 1940, vroeg zeker na het autovrij maken van het plein om een toevoeging, een nieuwe functie. De toenmalige directeur van expositieruimte de Vleeshal, Lex ter Braak, schreef een prijsvraag uit en organiseerde de tentoonstelling: De droom van een fontein. De ontwerpen moesten aan vele randvoorwaarden voldoen. Zo kon er bijvoorbeeld maar op een smalle strook voor het stadhuis gebouwd worden, omdat er ook ruimte over moest blijven voor activiteiten, zoals weekmarkten, kermissen en festivals. Uiteindelijk werd het werk van het Russische kunstenaarsduo gekozen om voor het stadhuis te staan.

Waarom is dit kunstwerk zo bijzonder?

‘Het kunstwerk is een weergave van de stad onder Middelburg: het riool is een hele wereld vol geschiedenis op zich. Het werk staat op een prominente plek en de maquette laat ook de stad zelf zien. De weekmarkt is bijvoorbeeld zichtbaar die elke donderdag op het plein plaatsvindt. De interactie tussen het publiek en het kunstwerk is uniek. Iedereen loopt er langs en het kunstwerk prikkelt om er iets mee te doen. Je kunt er niet passief langslopen: het kunstwerk nodigt uit tot aanraken, zien, voelen en doorgronden. Mensen voelen zich genoodzaakt om toch even aandacht en tijd te schenken aan De Fontein.Het kunstenaarsduo haalt vaak dit soort elementen naar boven, met een lach en met oog voor het concept erachter. Mensen gaan echt op de uitnodiging in en gaan op de stoeltjes zitten. Dit komt omdat het aan de ene kant alledaagse, ouderwetse stoeltjes zijn die het werk ver­trouwelijk maken en aan de andere kant ligt de aantrekkingskracht juist bij de bizarre kant van het kunstwerk. Je ziet water, je ziet stoelen, maar je kunt geen gesprek houden met de persoon die op de andere stoel zit omdat er een maquette voor je neus staat. Mensen worden nieuwsgierig en vragen zich af wat de bedoeling is. Het kunstwerk stelt vragen maar geeft geen antwoorden. Je ziet ook de verwondering bij de mensen die langslopen: omstanders worden geroepen om iets met het kunstwerk te doen en om het zich eigen te maken. De kracht van een kunstwerk ligt in de interactie. Het creëert geen afstand, het trekt juist mensen aan om er deel van uit te maken. ¦

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.