Luister naar

Bob Dylan wil niet samenvallen met een generatie, een beweging of het christendom

Nieuws
Hoe is het om als liefhebber een onnavolgbare muzieklegende als Bob Dylan te volgen? Harm Peter Smilde vroeg het 26 ‘lotgenoten’ en analyseert het mysterie.
donderdag 5 december 2019 om 20:43
Bob Dylan wil niet samenvallen met een generatie, een beweging of het christendom
Bob Dylan wil niet samenvallen met een generatie, een beweging of het christendom getty images

Een boek schrijven over ‘leven met Bob Dylan’ is als een theologisch werk: mooie woorden en gedachten scheren langs het mysterie, grijpen erop in zonder alles te verklaren, en laten noodgedwongen veel open, omdat niet alles te weten is.

Zo valt de speurtocht How does it feel. Leven met Bob Dylan te lezen, een dappere poging van de tekstschrijver en muzikant Harm Peter Smilde, die eerder de geschiedenis beschreef van de Nederlandse rockband The Tielman Brothers. Smilde, geboren in 1966, toen Dylan al even op de planken stond, is al sinds z’n dertiende een aandachtig Dylanvolger.

De nu 78-jarige Bob Dylan is een levende muzieklegende die geschiedenis schreef met indrukwekkende songs als ‘Blowin In The Wind’, ‘The Times They Are A-Changin’ en ‘Like A Rolling Stone’. Wélke geschiedenis, dat is grappig genoeg nog steeds de vraag, blijkt uit Smildes zoektocht. Iedere liefhebber koestert z’n eigen Dylan, de eigen interpretatie van de meester en zijn songs.

Dat die ruimte tot interpreteren er is, hebben ze aan Dylan zelf te danken, de Amerikaanse singer-songwriter die er telkens voor koos zich van elk opgeplakt etiket te ontdoen, soms op radicale wijze. Vaarwel akoestische folkmuziek, vaarwel de wedergeboren christen, de man liet zich nooit lang inkapselen.

Smilde haalt een frappant voorbeeld aan: eind jaren tachtig, toen Dylan besefte dat in zijn concerten het roer om moest, schreef hij zijn eigen publiek af. ‘In veel opzichten was dit publiek over zijn hoogtepunt heen, met versleten reflexen’, stelde Dylan zelf in zijn biografie Kronieken over die eerste generatie fans. ‘Ze kwamen om te staren en niet om te participeren. Dat was oké, maar het soort menigte dat mij zou moeten vinden, zou het soort menigte zijn dat niet wist wat gisteren was.’

uitgebreide beschouwingen

Het ongrijpbare van Dylan zit ook in Smildes beschreven zoektocht. Hij interviewde 26 half bekende Nederlanders over hun leven met Dylan. Onder hen zijn de nodige christenen. Zo sprak hij met zanger-dichter Rikkert Zuiderveld, de benedictijnse monnik Thomas Quartier, de Bossche hulpbisschop Rob Mutsaerts en ‘onze’ eigen dylanoloog van het Nederlands Dagblad, Herman Veenhof. Smilde voegt aan die verhalen zijn eigen ervaringen en analyses toe.

Het levert een zoektocht op naar de betekenis van Dylan, die Smilde goed maar niet eenvoudig beschrijft, met soms lastige filosofische en semi-theologische verkenningen, en met moeilijke begrippen als ‘caleidoscopisch’ en ‘queeste’. Bovendien neemt hij de tijd ervoor, door de nodige omtrekkende bewegingen te maken. Dat leidt tot uitgebreide beschouwingen over de persoon Dylan, z’n vroege en latere werk, en verder z’n concerten, interviews en gedaanteveranderingen – dit alles opgetekend in hoofdstukken als ‘Tijdloze traditionalist’ en ‘Zwerfzuchtige zonderling’. Zo dringt hij langzaamaan door tot iets als een kern – het boek wint naarmate het vordert aan kracht.

De meest bevredigende verklaring voor die soms onverklaarbare liefde voor Dylan komt van de eigenzinnige singer-songwriter Lucky Fonz III, die in het slothoofdstuk uitlegt waarom er genoeg mensen met een uitstekende muzieksmaak zijn die niets met de troubadour hebben. Hij vergelijkt Dylan met Picasso en Mondriaan, abstracte kunstenaars die in hun werk veel ruimte laten voor interpretatie. ‘Als je voor een groot abstract doek staat, zijn de lege vakken er om er zelf iets in te leggen of mee te doen. Dat maakt het, vind ik zelf, uit­eindelijk heel persoonlijk en bezield materiaal. Het zorgt er namelijk voor dat je over jezelf denkt, door te denken over Dylan. Dat herkent elke Dylan-fan, denk ik. Als je tien mensen hun beeld van Dylan laat schetsen, krijg je in zekere zin tien zelfportretten.’

Die waarneming spoort met Smildes interviews en analyses. De monnik Quartier herkent in Dylan kenmerken van een monnik, de communistische hippie Gijs Schreuders ziet in Dylan een medestander binnen de burgerrechtenbeweging. Dylan zelf heeft die vorm van projectie al vroeg onderkend, het verklaard mede zijn radicale breuken: hij wil niet samenvallen met een generatie, een politieke beweging of het christendom.

Uiteindelijk is dit boek vooral voer voor Dylan-liefhebbers, en voor wie dat niet is, op zijn best een uitnodiging dat omvangrijke oeuvre eens in te duiken. Na lezing resteert een aardige lijst meesterwerken, van The Freewheelin’ Bob Dylan (1963) via Blonde on Blonde (1966) tot het Time Out of Mind (1997). ¦

How does it feel. ­Leven met Bob Dylan

Harm Peter Smilde. Uitg. Lannoo, Tielt 2019, 247 blz. € 22,99

+ fascinerende liefde voor ­ongrijpbare muzikant

- onmatig en moeilijk, in selectie en taal

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Gekmakende spanning en hemeltergende feesten

Dertien jaar heeft Bret Easton Ellis zijn lezers laten wachten op een nieuwe roman. In Scherven keert de Amerikaanse schrijver, net als in zijn debuut Less Than Zero, terug naar zijn highschool in Los Angeles.

Afbeelding

Nederland is klaar voor een nieuwe taal, gelooft Mounir Samuel

Taal is niet neutraal, maar een spiegel van de samenleving. Schrijver Mounir Samuel denkt dat Nederland klaar is voor een grondige herziening van de Nederlandse taal. ‘Dit boek gaat een sociale revolutie ontketenen'

Afbeelding

De Slag om Stalingrad geldt als een keerpunt in de Tweede Wereldoorlog

Toen het Duitse leger na maanden de strijd om Stalingrad opgaf, op 2 februari 1943, stond vrijwel niets meer overeind. Behalve één gebouw: Pavlovs huis. Maar dat bleek een legende, concludeert de Britse historicus Iain MacGregor in zijn nieuwe boek.

Afbeelding

Na de watersnoodramp zag de koningin het 'beginpunt van de verbroedering der mensheid'

Misschien betaalden de slachtoffers van de watersnoodramp van 1953 met hun levens voor een snellere eenwording van Europa. Dacht een Deense hulpverlener.

Afbeelding

Romanrecensies Rozen in de nacht

In 1943 neemt de Amerikaanse Grace elf kinderen mee op een barre tocht door de Pyreneeën. De kinderen, onder wie broer Élias en zus Marguerite, zijn ontsnapt uit een nazikamp in Vichy-Frankrijk.

Afbeelding

Pleidooi voor een zelfbewuste democratie

Binnenkort is het een jaar geleden dat Rusland Oekraïne binnenviel. Al snel ging deze oorlog voor Nederland niet meer om 'Rusland tegen Oekraïne', maar om 'wij tegen zij': het democratische Europa, tegen het autocratische Rusland van Poetin.