Luister naar

Indiaanse tragedie bij Wounded Knee haalt nog steeds de Top 2000

Nieuws
De massaslachting onder Noord-Amerikaanse indianen, op 29 december 1890 bij Wounded Knee, is een veelbezongen en -beschreven historisch ijkpunt. Het bekendst bij ons: een oude nummer-één-hit, We were all wounded at Wounded Knee, volgende week op nummer 1850 te beluisteren in de Top 2000.
Imco Lanting
vrijdag 18 december 2015 om 03:00
Het massagraf van de slachtoffers op 29 december 1890 is tegenwoordig een National Historic Landmark.
Het massagraf van de slachtoffers op 29 december 1890 is tegenwoordig een National Historic Landmark. Imco Lanting

Het is zo’n typisch liedje uit de categorie als-je-’m-hoort-dan-weet-je-het-weer. ‘We were all ... wounded … at Wounded Knee … you and me … ’ Met dit staccato gezongen mantra zetten de drie halfbloed indiaanse zangers van Redbone in, de drummer begeleidt. Binnen het oeuvre van de groep, bekend van latin- en cajun-achtige liefdesliedjes, was het nummer een buitenbeentje, een echt protestlied. In Nederland stond ‘Wounded Knee’ in 1973 vijf weken op de eerste plaats van de Top 40, dankzij de persoonlijke lobby van bandleider Pat Vegas. Met een stapel singles was hij naar Nederland gekomen om het plaatje bij radiostations aan te bieden. Dat deed hij uit noodzaak, want in de Verenigde Staten wilde niemand het nummer draaien. Zelfs de studio-opname hadden de bandleden uit eigen zak moeten betalen.

tumult

De boycot in Amerika had alles te maken met de hoog oplopende spanningen tussen indiaanse activisten en de overheid, die in de jaren zestig waren begonnen en jaren aanhielden. In 1969 werd het gevangeniseiland Alcatraz bij San Francisco door indiaanse actievoerders bezet, en die sit-in zou, onder een gigantische mediabelangstelling, anderhalf jaar aanhouden. In februari 1973 gebeurde hetzelfde met het dorpje Wounded Knee in het Pine Ridge reservaat in Zuid-Dakota. Leden van de American Indian Movement (AIM) en een groep lokale Oglala-Lakota indianen eisten met hun bezetting minder overheidsbemoeienis, betere leefomstandigheden en inwilliging van gemaakte afspraken over landclaims. Er hing een grimmige oorlogssfeer rond Wounded Knee.

De bezetting domineerde, naast de Vietnamoorlog, maandenlang het nieuws. Televisiekijkers zagen op tv legerhelikopters boven het reservaat vliegen; op de grond werd Wounded Knee belegerd door U.S. Marshalls en zwaar geschut. De dood van een activist door de kogel van een sluipschutter maakte na 71 dagen een einde aan de bezetting. Twee weken later stond Redbone in de Nederlandse Top 40: ‘Ze (de Amerikanen) deden ons (indianen) vele beloften, maar verbraken ze altijd. Ze sloten ons in als bizons, en dreven ons op als een kudde. Ten slotte in het reservaat, toen we slechts bezig waren met overleven, werden we vernietigd door de Zevende Cavalerie.’ Compacter kon de indiaanse aanklacht niet worden samengevat, maar ook al was die verpakt in een pakkende melodie, de boodschap was voor Amerikaanse radioluisteraars onacceptabel.

schaamte

Anders dan het protestlied van Redbone, kon het boek Bury my heart at Wounded Knee in de Verenigde Staten niet worden tegengehouden. En het in 1970 gepubliceerde werk van de (niet-indiaanse) auteur Dee Brown, waarin hij op grond van getuigenissen en authentieke documenten minutieus verslag doet van de ondergang van de indianen in de periode 1860-1890, sloeg dan ook in als een bom. Wat Brown had opgeschreven, was dan ook niet zomaar wat. Hier werd voor het eerst de geschiedenis verteld, helemaal vanuit het oogpunt van de indianen, ongecensureerd door (historici van) de blanke overwinnaars. En dat was uniek. Miljoenen exemplaren gingen over de toonbank en recensenten bombardeerden het vijfhonderd pagina’s tellende boek meteen tot standaardwerk. Bury my heart at Wounded Knee keerde het zelfvoldane beeld van de American Dream en Manifest Destiny, vol dappere pioniers en stoere cowboys, rücksichtslos om. Veel Amerikanen namen de inhoud van het boek met buikpijn en plaatsvervangende schaamte tot zich. Voor de indianen daarentegen was Dee Browns magnum opus een openbaring, die een enorme boost gaf aan de strijd voor hun zaak.

De schrijver, die in 2002 overleed, vertelde ooit: ‘Wat mij het meest heeft verbaasd is hoe de indianen de blanken keer op keer weer het vertrouwen gaven. Hun vertrouwen in autoriteit was ongelooflijk sterk. Het leek wel of ze niet in staat waren te geloven dat iemand tegen hen kon liegen.’

Ook in Nederland, waar in 1972 de vertaling verscheen onder de titel Begraaf mijn hart bij de bocht van de rivier, werd het boek positief ontvangen. Het is ‘duizendmaal spannender en dramatischer dan welk wildwestverhaal dan ook, of alle zeventig boeken van Karl May. Een huiveringwekkende tragedie’, schreef een recensent. Elsevier concludeerde dat het boek ‘… de mythe heeft doen wijken voor de historische waarheid’. Volgens de huidige Nederlandse uitgever, Franc Knipscheer, zijn van Browns werk tienduizenden exemplaren verkocht. Hij geeft aan dat het boek nog steeds een belangwekkende klassieker is. De volgende druk, over een paar maanden, komt daarom uit in een luxe uitvoering.

Black Coyote

De tragedie bij Wounded Knee op 29 december 1890 maakte een einde aan het laatste restje vrijheid en onafhankelijkheid van indianen. Het drama voltrok zich tijdens de ontwapening van een paar honderd indianen onder leiding van chief Spotted Elk, die net in het reservaat waren gearriveerd. De indianen werden streng bewaakt, kanonnen stonden rondom op hen gericht. De ontwapening verliep rustig tot één indiaan, Black Coyote, zijn geweer niet af wilde geven.

Volgens Amerikaanse bronnen stond de indiaan vervaarlijk met het wapen te zwaaien terwijl hij riep geld te willen zien voordat hij het af zou geven. Een indiaan die zijn ouders, vrouw en kind was verloren bij de moordpartij en zelf gewond raakte, vertelde dat Black Coyote doof was en de order zijn geweer in te leveren dus niet hoorde. Wat het ook was, op een gegeven moment ging zijn geweer onbedoeld af, waarna de vijfhonderd soldaten massaal het vuur openden op de indianen, met het bloedbad tot gevolg. De tussen de twee- en driehonderd slachtoffers, merendeels vrouwen en kinderen, werden in een massagraf begraven.

meer over Wounded Knee
Muziek

De Amerikaanse blues-/country-folkzanger Charlie Parr nam in 2010 over Wounded Knee het nummer 1890 op.

Films

In 2007 werd Browns boek verfilmd voor televisie, met in de hoofdrollen Anna Paquin, Adam Beach en Aidan Quinn. Thunderheart (1992) gaat over een FBI-agent, deels indiaans, die naar een reservaat wordt gestuurd om een moordzaak te onderzoeken. De film refereert aan de onrust in het Pine Ridge reservaat in de jaren zeventig.

Into the West (2005) is een miniserie, waarin de kolonisatie van Noord-Amerika vanuit zowel het indiaanse als het blanke perspectief wordt belicht. De laatste aflevering gaat voor een deel over Wounded Knee.

Boek

Eyewitness at Wounded Knee (Engelstalig) is een rijk geïllustreerd boek, dat de tragedie in 1890 in de context van die tijd zet. Met veel originele foto’s van het slagveld. Door Richard E. Jensen, R. Eli Paul, uitgever University of Nebraska Press, 2011.

The Inconvenient Indian (Engelstalig) door de Canadese/Cherokee intellectueel Thomas King gaat verder waar Bury my heart at Wounded Knee stopt. Het met ironie en humor doordrenkte boek is een eyeopener. Indianen ervaren nog steeds ongelijkheid binnen het dominante (blanke) rechtssysteem. Een toegankelijke must-read voor wie hedendaagse indianen beter wil begrijpen. Uitgever Anchor Canada, 2013.

Internet

Hoe indianen vanaf 1776 in hoog tempo van hun grondgebieden werden verdreven en later in reservaten werden gedreven, wordt inzichtelijk op deze interactieve kaart: invasionofamerica.ehistory.org

Begraaf mijn hart bij de bocht van de rivier

Dee Brown. Uitg. In de Knipscheer, Haarlem 2016, 506 blz., € 28,50

+ zelden was een opsomming van gebeurtenissen zo hartverscheurend

+ inderdaad een standaardwerk

- door veel namen, jaartallen en details moet je soms je best doen door de bomen het bos te blijven zien

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Pleidooi voor een zelfbewuste democratie

Binnenkort is het een jaar geleden dat Rusland Oekraïne binnenviel. Al snel ging deze oorlog voor Nederland niet meer om 'Rusland tegen Oekraïne', maar om 'wij tegen zij': het democratische Europa, tegen het autocratische Rusland van Poetin.

Afbeelding

Niets zo onvoorspelbaar als geschiedenis

Geschiedenis is lenig en buigbaar. En zeker als er over feiten geen eensgezindheid bestaat, ligt de weg naar de meest bizarre interpretaties van het verleden open. Regimes en dictators maken er handig gebruik van. Maar het komt ook voor in democratieën. 'Niemand is immuun.'

Afbeelding

Drie levens verbonden door migratiecrisis

In Het gouden uur volgen we het verhaal door de ogen van drie verschillende personages. Deze personages zijn met elkaar verbonden, maar juist daarom ontzettend alleen.

Afbeelding

Sterke mannen houden vooral van elkaar

Ook in een democratie kan er ruimte ontstaan voor 'de sterke man'. Die kan zichzelf doordrukken of worden gewenst door het volk dat hij zegt te vertegenwoordigen. Maar zijn macht is niet onbeperkt en het 'tijdperk van' lijkt alweer voorbij.

Afbeelding

Over Bach en het verlangen naar verlossing

Deze vrijdag valt in een bijzondere week. Van 26 januari tot 1 februari is het de week van de poëzie. Deze keer met als thema 'vriendschap' en een geschenk onder de veelbelovende titel Er staat te gebeuren.

Afbeelding

Een landkaart van het verdwijnen. Terug naar Srebrenica

Emit Suljagic is directeur van het Srebrenica Memorial Center bij de plaats waar hij ook woonde tijdens de oorlog in ex-Joegoslavië. Hij schreef in 2006 Briefkaarten uit het graf, een eerste ooggetuigenverslag, een getuigenis en herdenking van al zijn omgekomen familielede..