Luister naar

Het Vers: Radna Fabias - Habitus

Nieuws
Jogchum Zijlstra
vrijdag 7 september 2018 om 03:00
Het Vers: Radna Fabias - Habitus
Het Vers: Radna Fabias - Habitus

velgen

de onberispelijk opgepoetste in de zon ­glimmende velgen

te groot en te duur voor de auto’s waaronder ze draaien

de geblindeerde ruiten van de auto’s met de glimmende velgen

de ver naar achteren leunende bestuurders van de auto’s met de geblindeerde ruiten en de

glimmende velgen

de explosieve bassen uit de in de kofferbak geïnstalleerde subwoofers

het stof van de dorre velden

en haarvet: groen / of de zwarte versie

.......

vrouwen

met kinderen op de arm

de geur van hun verbrande huid

in de zon

de gouden zon

de gouden tanden

vrouwen

in wier haar de geur van chemische ­ontkroezer dagen later nog hangt

.......

de dorstige aarde

de apocalyptische regenbuien

de wind

de orkanen

de spaanstalige soaps

de siliconen borsten van de vrouwen in de spaanstalige soaps

het bloederige nieuws uit de nabijgelegen landen

de missverkiezingen

.......

Waar en bij wie voel je je thuis? Bij je familie? In de omgeving waar je bent opgegroeid? Bij je land- of geloofsgenoten? Het is een relevante vraag in een globaliserende wereld met miljoenen ontheemden, migranten en vluchtelingen. Waar en bij wie voel je je thuis?

‘Alleen in mijn gedichten kan ik wonen’, schreef de vrijwel vergeten dichter J.J. Slauerhoff (1898-1936). Zijn habitat was zijn poëzie. Je thuis voelen kan in dat geval overal. Voor verreweg de meeste mensen zal dat echter niet het geval zijn. Ik moest aan deze regel van Slauerhoff denken bij het lezen van de debuutbundel, Habitus van Radna Fabias (Curaçao, 1983). Zij heeft de eerste zeventien jaar van haar leven doorgebracht op de Nederlandse Antillen en de volgende zeventien in Nederland. In twee nogal verschillende culturen dus. Radna Fabius is een nieuwe naam in de Nederlands poëzie. Ze won dit jaar met Habitus de C. Buddingh’-prijs voor het beste debuut. Ze verscheen in verschillende programma’s op radio en televisie en werd geïnterviewd in kranten en literaire bladen. Ze studeerde aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. De aandacht voor haar debuut zou je bovengemiddeld kunnen noemen. Ik geloof niet dat debutanten, ook niet de prijswinnende, over het algemeen zoveel aandacht krijgen. Kennelijk is er iets bijzonders aan de hand. En wat mij betreft is dat ook zo.

Wat direct opvalt, is dat de regels van het eerste gedicht van de bundel niet telkens links op de pagina beginnen zoals gebruikelijk, maar soms midden op de bladzijde of verder naar rechts. Verder zien we nergens hoofdletters, ook niet in de titels van de gedichten, en nauwelijks interpunctie. Nu komen we dergelijke keuzes ook wel tegen bij andere dichters. Maar wie gaat lezen zal ervaren dat er sprake is van wat je beslist een eigen geluid kunt noemen. De taal is lyrisch en beeldend, vitaal en vertellend, ruimte creërend en ritmisch, vertragend en versnellend. Het is poëzie die uitnodigt om hardop te worden gelezen omdat het dan nog meer aan kracht wint. Fabias maakt veel gebruik van opsommingen en parallellismen. Dat heeft vaak een bezwerend effect en werkt een enkele keer op de lachspieren vanwege de uitvergroting.

Voor Fabias is – zoals ze het zelf zegt – elk gedicht een overwinning op de chaos. En er is veel chaos te bedwingen. In lange gedichten met uitdijende regels schildert ze in beklijvende beelden de Curaçaose wereld van haar jeugd (zie de fragmenten hiernaast). In andere gedichten merken we dat op het eiland (de pijnlijke uitwassen van) geloof en bijgeloof nauw met elkaar zijn verbonden. Zo lezen we in ‘handoplegging’: ‘in de wachtkamer van de hemel houden we onze benen stevig tegen elkaar aan gedrukt / (ik ook, Vader, ik ook)’ en in ‘reisgids III’ krijgen we het volgende advies mee: ‘u kunt de kerken bezoeken die feitelijk dezelfde zijn als kerken die u al kende / maar dan bontgekleurd / om af te leiden / van de schaamte en het bloed / op de muren’. In ‘bruid’ schuiven beelden uit een kerkelijke traditie, bijgeloof en dagelijkse realiteit ineen:

de zegening vond plaats in een kerk waar een geloof beleden werd dat ik niet aanhing

de priester droeg net als alle ­aanwezige vrouwen een sluier / wit

zijn preek eindigde met de vraag wie de politie zou bellen

op het altaar lagen voorwerpen die ik uit mijn jeugd kende

een cactus, gloeiende kolen, een bijl om onkruid mee te wieden en een dood dier / vermoedelijk een zwerfhond

De Caribische wereld is meer dan een tijdelijke habitat, ze bepaalt Fabias’ habitus. Dat begrip betekent zoveel als de manier waarop je als mens waarneemt, denkt en handelt, je ontwikkelt en je handhaaft in een bepaalde sociale omgeving. Het eiland Curaçao zit in Fabius’ DNA. Je kunt veranderen van woonplaats en zelfs van werelddeel, je kunt je habitat achterlaten en je elders prima thuis voelen, maar je habitus neem je mee, want dat is wie je geworden bent. In een van de gedichten formuleert Fabius het zo: ‘de waarzegster vraagt mij wat mij bij haar brengt ik zeg / de winter heimwee fictieve uitzichtloosheid en het onvermogen om mijn culturele / achtergrond uit mijn identiteit te amputeren’. In ee van de laatste gedichten uit de bundel, ‘aantoonbaar geleverde inspanning’, refereert ze aan haar eigen daadwerkelijke verandering van habitat, haar komst als migrant in Nederland. Bladzijden lang confronteert ze de lezer vol humor en venijn met datgene waar de migrant, zoal aan moet voldoen. Ze gebruikt overigens niet het woord migrant maar in plaats daarvan de term ballotant. Het verband met ballotage is snel gelegd.

 

de ballotant is beter verklaard – of op z’n minst zo goed als het worden zal –

maakt nauwelijks nog taalfouten

klinkt als een nieuwslezeres

beheerst, voor zover dat ­mogelijk is de eigen gedachten

beheerst, voor een aanvaardbaar percentage, de eigen emoties

……

Habitus is een boeiende zoektocht in sprankelende taal naar het verband tussen je thuis voelen en je identiteit, naar je eigen maatschappelijke, geografische en emotionele plek.

naar aanleiding van

Habitus

Radna Fabias. Uitg. De Arbeiderspers, Amsterdam/Antwerpen 2018, 107 blz. € 19,99

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Blijf in je eigen blikveld

Plotseling ging op een stille zondag de bel. Terwijl ik naar de deur liep, zag ik een politieagent op de stoep staan. Er verliep misschien maar anderhalve seconde tussen die waarneming en het moment waarop hij zei: ‘Schrik niet meneer, we zijn bezig met een buurtonderzoek in ve..

Afbeelding

Beeldend kunstenaar Marc de Klijn woont en werkt in Israël, samen met zijn vrouw die gedichten schrijft. Wekelijks volgt hij het leesrooster van de synagoge waar een gedeelte uit de Thora, de eerste vijf boeken van Mozes, wordt gelezen.

Afbeelding

Abraham had twee zonen, Izak en Ismaël. Izak is de vader van Jakob, Israël. Ismaël is de vader van … de islamieten. Althans, zo wordt het beweerd, en volgens de schrijver van dit cahier, voorheen gemeentepredikant en studentenpastor in de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt, zo wo..

Afbeelding

De naam van Rochus Zuurmond (1930-2020) zal bij de wat oudere theologen en predikanten herinneren aan een hoogleraar bijbelse theologie van de Universiteit van Amsterdam.

Afbeelding

Schrijver John Irving is vader van een trans dochter: ‘Juist voor outsiders voel ik empathie’

John Irving (80) schreef al over transgender personen toen die term nog niet eens bestond in De wereld volgens Garp (1978). Toen wist hij ook nog niet dat hij vader zou worden van een trans dochter.

Afbeelding

Kan het moderne humanisme zonder zijn christelijke wortels?

Een notie als erfzonde maakt ons volgens de Nederlands-gereformeerde predikant Jan van Helden alert op het gegeven dat het kwaad altijd weer de kop zal opsteken.