Luister naar

Berthe Spoelstra slaagt er in haar debuutroman Schemerland de binnenwereld weer te geven van iemand bij wie het denken uit elkaar spat

Nieuws
Jogchum Zijlstra
vrijdag 12 juli 2019 om 03:00
Berthe Spoelstra slaagt er in haar debuutroman Schemerland de binnenwereld weer te geven van iemand bij wie het denken uit elkaar spat
Berthe Spoelstra slaagt er in haar debuutroman Schemerland de binnenwereld weer te geven van iemand bij wie het denken uit elkaar spat
Schemerland

Berthe Spoelstra. Uitg. Van Oorschot, Amsterdam 2019. 276 blz. € 20

De vijfentachtigjarige Jeanne kan niet langer op zichzelf wonen. Ze gaat verhuizen en haar kinderen pakken in, ruimen op, wat kan weg, wat moet mee. Ze hechten af. Jeanne zwijgt. Dat doet ze al jaren. Al die jaren hebben haar kinderen vragen gesteld, gesmeekt en geluisterd naar haar zwijgen. Nu komen ze ‘spullen halen in plaats van woorden’.

De roman speelt zich gedurende zeven dagen en nachten af in het hoofd van Jeanne waar de herinneringen aan haar eigen kinderjaren, aan haar ouders, aan haar zus op wie ze jaloers was, aan haar huwelijk en aan de jeugdjaren van haar eigen kinderen door elkaar heen lopen. Ook verzint ze een verhaal over een zeven­jarig meisje, Lila, dat ze de stem geeft van haar liefste kleindochter en dat dient als ‘een schild tegen alles wat gaat komen’. Daarmee wil ze ‘de wachttijd inkorten’. Ze is niet van plan het achter haar liggende leven te duiden. ‘Ik hoef geen balans op te maken.’ Ondertussen doet ze dat natuurlijk toch wel.

Aanvankelijk komen haar associaties op gang door wat op de televisie is te zien of wat haar kinderen tegen haar of tegen elkaar zeggen. En hoewel haar wereld klein is, zijn haar gedachten voor de lezer nog lang goed te volgen. Maar de herinneringen en het verzonnen verhaal lopen steeds meer door elkaar heen. De echte wereld en de verzonnen wereld zijn niet altijd meer goed van elkaar te onderscheiden en het verdwijnen van haar spullen betekent voor Jeanne het verder verliezen van haar houvast. Haar wereld fragmenteert meer en meer, wat van de lezer de nodige inspanning vraagt om het verhaal te blijven volgen. Wat daarbij goed helpt, is het feit dat Berthe Spoelstra schrijft in mooie, korte, treffende zinnen (‘Dat het denken zo uiteen moet spatten alvorens af te sterven’) en overzichtelijke alinea’s. Met fraaie beelden en humoristische formuleringen weet ze de aandacht vast te houden. Wat ook helpt, is dat er af en toe wel degelijk een heldere, reflecterende gedachte opduikt in het hoofd van Jeanne. (‘Ik wil mezelf vrij het luchtruim in torpederen, de banden doorsnijden van mijn vlees en bloed. Ik moet weg van het geërfde leed van mijn ouders, los van de last van mijn kinderen.’)

Spoelstra heeft in haar debuutroman Schemerland op invoelbare en geslaagde wijze getracht de binnen­wereld weer te geven van iemand bij wie het denken uit elkaar spat en het houvast verdwijnt. Dat vraagt van de lezer om door te zetten en zich te laten meenemen in de warrige gedachtestroom. Maar het is de moeite waard.

+ boeiende thematiek

+ prachtige taal

- vraagt doorzettingsvermogen

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Romanrecensies Rozen in de nacht

In 1943 neemt de Amerikaanse Grace elf kinderen mee op een barre tocht door de Pyreneeën. De kinderen, onder wie broer Élias en zus Marguerite, zijn ontsnapt uit een nazikamp in Vichy-Frankrijk.

Afbeelding

Pleidooi voor een zelfbewuste democratie

Binnenkort is het een jaar geleden dat Rusland Oekraïne binnenviel. Al snel ging deze oorlog voor Nederland niet meer om 'Rusland tegen Oekraïne', maar om 'wij tegen zij': het democratische Europa, tegen het autocratische Rusland van Poetin.

Afbeelding

Niets zo onvoorspelbaar als geschiedenis

Geschiedenis is lenig en buigbaar. En zeker als er over feiten geen eensgezindheid bestaat, ligt de weg naar de meest bizarre interpretaties van het verleden open. Regimes en dictators maken er handig gebruik van. Maar het komt ook voor in democratieën. 'Niemand is immuun.'

Afbeelding

Drie levens verbonden door migratiecrisis

In Het gouden uur volgen we het verhaal door de ogen van drie verschillende personages. Deze personages zijn met elkaar verbonden, maar juist daarom ontzettend alleen.

Afbeelding

Sterke mannen houden vooral van elkaar

Ook in een democratie kan er ruimte ontstaan voor 'de sterke man'. Die kan zichzelf doordrukken of worden gewenst door het volk dat hij zegt te vertegenwoordigen. Maar zijn macht is niet onbeperkt en het 'tijdperk van' lijkt alweer voorbij.

Afbeelding

Over Bach en het verlangen naar verlossing

Deze vrijdag valt in een bijzondere week. Van 26 januari tot 1 februari is het de week van de poëzie. Deze keer met als thema 'vriendschap' en een geschenk onder de veelbelovende titel Er staat te gebeuren.