Nederlands Dagblad

De Duitse theoloog en verzetstrijder Dietrich Bonhoeffer werd in 1906 geboren en groeide op in het gegoede academische milieu van Berlijn. Hij leek voorbestemd voor een succesvolle carriëre aan de universiteit. Vanaf 30 januari 1933, de dag waarop Hitler in Duitsland de macht overnam, stond Bonhoeffers leven echter totaal in het teken van het verzet tegen het naziregiem. In zijn engagement was hij onverzettelijk.
Hij werd actief in de Belijdende Kerk en nam de leiding op zich van het predikantenseminarie in Finkenwalde. Daar ontstond het boek 'Nachfolge', dat het christen zijn beschrijft als radicale gehoorzaamheid aan de ethiek van de Bergrede. Hij trad vervolgens in dienst van de Duitse contraspionag dienst, dekmantel voor het Duitse verzet. Ondertussen werkte hij aan zijn 'Ethik'.

Op 5 april 1943 werd Bonhoeffer gearresteerd en gevangengezet, op verdenking van samenzwering. Vanuit de gevangenis schreef hij brieven aan zijn vriend Eberhard Bethge, die ze na de oorlog heeft uitgebracht onder de titel 'Widerstand und Ergebung' (Verzet en Overgave). Zij vormen niet alleen een monument van moed en geestelijke spankracht, maar bieden ook een aantal visionaire gedachten over de toekomst van het christelijk geloof in de westerse wereld. Op 9 april 1945 werd Bonhoeffer in het concentratiekamp Flossenbürg opgehangen, beschuldigd van betrokkenheid bij de samenzwering tegen Hitler. Bonhoeffer werd 39 jaar.

Tijdens deze reis worden plaatsen bezocht die een rol speelden in het leven van Bonhoeffer. In de bus en op verschillende locaties zal door de hoogleraren worden stilgestaan bij de invloed van Bonhoeffer, toen en nu. Onder meer zijn boek 'Ethik' dat in maart 2012 in een vertaling uitkomt, zal als leidraad gebruikt worden. Prof. Dr. den Hertog heeft meegewerkt aan deze vertaling.

Details over de reis
Deze reis is zeer compleet. Wij overnachten in goede hotels op basis van volpension. Koffie en thee zijn ook inbegrepen. U reist per luxe touringcar. Philip Veldhuizen zal de reis technisch begeleiden.
De reissom is € 945,-per persoon op basis van een tweepersoonskamer.
De toeslag voor een eenpersoonskamer is € 150,-.

Voorbereiding
AKZ+ is een gezamenlijk project van de Theologische Universiteit Apeldoorn, de Theologische Universiteit Kampen en de Gereformeerde Hogeschool Zwolle. Via AKZ+ kunt u een cursus volgen: Bonhoeffer, profeet van de 21ste eeuw. Deze cursus kost normaal € 140,-. Als deelnemer van de reis betaalt u slechts € 100,-. www.akzplus.nl
Lezers van het Nederlands Dagblad die de cursus willen volgen krijgen € 15,- korting op de normale prijs.

Inschrijven
De reis is volgeboekt. U kunt zich niet meer inschrijven.

Programma per dag

Dag 1 Donderdag 7 juni
We vertrekken om 10.00 uur met een luxe touringcar vanuit Utrecht en reizen naar Erfurt. Onderweg krijgen we inleidingen over ons onderwerp en maken we regelmatig een stop voor lunch en koffie/thee. In Erfurt is gelegenheid voor een stadswandeling. Deze plaats herinnert aan Luther. Hij studeerde hier en trad er in het klooster.

Dag 2 Vrijdag 8 juni
We gaan verder naar Berlijn. We bezoeken eerst het nabij Erfurt gelegen concentratiekamp Buchenwald, waar Bonhoeff er enige tijd gevangen heeft gezeten. Hier zullen we met name stilstaan bij zijn houding tegenover het lijden dat hij moest ondergaan. Na dit bezoek reizen we naar Friedrichsbrunn in de Harz waar het vakantiehuis van de Bonhoeff ers stond. Hier kunnen weaandacht geven aan het familieleven van Bonhoeff er. De volgende stop die we maken is in Berlijn-Wannsee, bij het Haus der Wannseekonferenz, de plaats waar door de Nazi's in januari 1942 besloten werd tot de 'Endlösung der Judenfrage'. In Berlijn overnachten we.

Dag 3 Zaterdag 9 juni
We bezoeken Berlijn. 's Morgens gaan we naar Berlijn-Wilmersdorf, waar Dietrich is opgegroeid. Daar staat het huis waar de familie Bonhoeff er woonde, het gymnasium dat hij heeft bezocht en de kerk waar hij 'konfi rmiert' is (=belijdenis heeft gedaan). In deze wijk vinden wij ook het station Grunewald waarvandaan tienduizenden Joden zijn gedeporteerd. Na de lunch bezoeken we de Zionskirche in de wijk Prenzlauerberg. Bonhoeff er heeft hier in de jaren dertig korte tijd als predikant gewerkt. We besluiten deze dag bij de plaats waar de gevangenis van Berlijn-Tegel heeft gestaan. Hier is een gedenksteen voor Bonhoeff er aangebracht. Hij heeft hier van 5 april 1943 tot 8 oktober 1944 gevangen gezeten. Aan het eind van de dag gaan we naar Stettin in Polen.

Dag 4 Zondag 10 juni
Deze dag zullen we ons vooral bezighouden met de theologie van Bonhoeff er. 's Morgens zijn we te gast bij de Lutherse gemeente in Stettin. De kerkdienst is voor hen de afsluiting van de 'Bonhoeff erweek'. Vlakbij is ook Finkenwalde waar Bonhoeff er in de jaren 1935 tot 1937 het seminarie leidde waar predikanten van de Belijdende Kerk werden opgeleid. In de middag trekken we ons terug naar Krosinko op het Poolse platteland. Het is het voormalige landelijke Pommeren. Bonhoeff er heeft hier tussen 1938 en 1940 onder zware omstandigheden het werk van het seminarie heeft voortgezet. Daar staat ook het huis van de familie von Kleist waar Bonhoeff er zich vaak terugtrok om te werken en waar hij ook regelmatig heeft gepreekt. Op deze locatie zullen onze reisleiders een dienst houden. We overnachten in de buurt.

Dag 5 Maandag 11 juni
We gaan deze dag genieten van het rustieke, zacht glooiende Poolse landschap. Dit is het land waar Bonhoeff er met zijn studenten rondtrok, om steeds de Gestapo vóór te blijven. Het is ook het gebied waar de landadel een belangrijke positie had. Sommigen van hen behoorden tot de Belijdende Kerk. Bonhoeff er kon op hun landgoed studenten onderbrengen als 'vicarissen', om onder die dekmantel het werk van de opleiding van predikanten voort te zetten. We bezoeken plaatsen en streken die aan Bonhoeff er herinneren en krijgen onderweg het nodige te horen over zijn tijd daar. Aan het eind van deze mooie dag komen we weer terug in Berlijn.

Dag 6 Dinsdag 12 juni
Dit wordt een dag Berlijn, waar nog veel herinnert aan Bonhoeffer. De morgen zullen we in het centrum doorbrengen en een bezoek brengen aan het beroemde Holocaustmonument. Daarnaast vraagt de Topographie des Terrors onze aandacht met herinneringen aan het Gestapo hoofdkwartier, de plaats waar Bonhoeff er gevangen heeft gezeten. Een belangrijk bezoek is ook dat aan de Staatsbibliotheek, die de schriftelijke nalatenschap van Bonhoeff er in bewaring heeft.Na de lunch bezoeken we het Bonhoeff erhaus in de wijk Charlottenburg. Het is het huis waarheen de ouders van Dietrich Bonhoeff er in de jaren dertig verhuisd zijn en waar hij in 1943 werd gearresteerd.

Dag 7 Woensdag 13 juni
Wij brengen een bezoek aan Osnabrück, een belangrijke historische stad die een rol speelde bij de Westfaalse Vrede van 1648. Hier zullen we ook met elkaar lunchen. Tijdens het vervolg van de reis is er in de bus alle gelegenheid om na te praten en vragen te stellen aan de reisleiders. Aan het begin van de avond hopen we weer in Utrecht aan te komen.