Sluiten

Nederlands Dagblad

Dossier: Aanslagen VS 11 september - Opinie

Nooit eerder is er zoveel geld uitgegeven aan slachtoffers van een ramp als na 11 september 2001 in de Verenigde Staten. Het merendeel van de nabestaanden is vijf jaar later meervoudig miljonair, maar de pijn is er nauwelijks door verzacht. ,,De harde les is dat het leven niet te compenseren is.''

Vijf jaar na de aanslagen van 11 september 2001 behoeft het (westerse) beeld van het terreurnetwerk al-Qaeda bijstelling, schrijven de onderzoekers Edwin Bakker en Leen Boer in de Internationale Spectator.

President Bush wordt vaak verweten dat hij de aanslagen op 11 september 2001 heeft uitgelokt. Erg populair is de opmerking dat deze aanslagen nooit zouden hebben plaatsgevonden als Bush geen president was geweest. Het is echter meer waarschijnlijk dat deze aanslagen nooit zouden zijn gebeurd als Clinton geen president was geworden in 1993.

Afgaand op de herdenking van 11 september hoopt Amerika zijn grip te vergroten op wat ter land, ter zee of in de lucht zijn grenzen passeert. Dwars door een rouw die voor vele New Yorkers even pijnlijk als alledaags is, klinkt vrijwel algemeen een roep om controle, om beheersing.

Een gapend gat markeert de plaats waar de grootste terreuraanslag in de geschiedenis heeft plaatsgevonden, vandaag vijf jaar geleden. Het is een symbolisch litteken. Want in de afgelopen jaren is er veel gebeurd, zijn er nieuwe dodelijke aanslagen gepleegd, oorlogen gevoerd en is de kloof tussen islamitische landen en het Westen vergroot.

Had '11 september' voorkomen kunnen worden, of hadden de gevolgen veel minder ernstig kunnen zijn als de FBI en de CIA hun werk beter haden gedaan? Die vragen komen dezer dagen aan de orde in hoorzittingen van de Senaat en het Huis van Afgevaardigden. Ook al is er bij beide diensten al veel verbeterd, de Amerikanen kunnen nog niet helemaal gerust gaan slapen.

In de weken die volgden op de terroristische aanvallen op New York en Washington, hebben we in de Verenigde Staten een opmerkelijke toename in het kerkbezoek gezien. Amerikanen die jarenlang niet in een kerk waren geweest, voelden plotseling de behoefte te gaan. Miljoenen Amerikanen keken ook op tv naar herdenkingsdiensten in de Nationale Kathedraal in Washington en St. Patrick's in New York.

Als ik dit schrijf, is het een maand nadat de Twin Towers in New York onder donderend geraas instortten. Ik ben nu aan de andere kant van de wereld, in Cambodja. Meer dan 10.000 km vanaf Nederland, nog meer kilometers vanaf New York en meer dan een mensenleven verwijderd wat betreft de belevingswereld.

Christenen over de gehele wereld hebben zich de afgelopen maand in het algemeen terughoudend betoond in het duiden van de gebeurtenissen op 11 september vanuit eschatologisch perspectief. Wij zijn daar niet rouwig om, want het boek Openbaring noch de totale Heilige Schrift vormen een spoorboekje aan de hand waarvan de aankomsttijd op het Eindstation kan worden afgelezen. Het meest bijbels is nog altijd voor ogen te houden dat einde en nieuw begin zullen komen als een dief in de nacht. Méér te weten van de verborgenheden Gods is eigenlijk niet nodig.

Israël voelt zich in toenemende mate alleen staan, nu Amerika - altijd de trouwste bondgenoot - allerlei pogingen doet om ook de Arabische wereld binnen de brede coalitie tegen Osama Bin Laden c.s. te houden. Zo hebben de VS zich dezer dagen niet verzet tegen de komst van Syrië in de VN-Veiligheidsraad.

De vorming van een wereldwijde alliantie tegen internationaal terrorisme is bittere noodzaak. Maar op lange termijn niet minder belangrijk is het winnen van de harten van de honderden miljoenen medemensen, die 'Amerika' nu alleen kennen als het land van luxe, Big Macs, Mickey Mouse en Coke of Pepsi. Nodig is dat tot de verwaarloosde massa's doordringt dat Amerika ook staat voor sociale gerechtigheid, mensenrechten en politieke democratie.

In een complexe situatie zoals die ontstaan is na de aanslagen in de VS, is het de roeping van christenen om afstand te houden tussen God en wat er gebeurt. We moeten ervoor waken God partij te maken in onze menselijk-politieke dilemma's, meent ds. W. van der Schee, predikant in Loenen aan de Vecht.

Osama Bin Laden en de zijnen propageren een gewelddadige vorm van heilige oorlog (jihad) door middel van zelfopoffering en martelaarsdood. Het doel is tweeledig: het vestigen van een islamitische wereldheerschappij en het bevechten van tegenkrachten. Dit extremisme moet echter worden onderscheiden van de hoofdstroom van de islam.

Het heeft gekletterd, de afgelopen twee weken op onze opiniepagina. We hebben het over de reacties en tegenreacties op het (veronderstelde) antwoord vanuit de Verenigde Staten op de terreuraanslagen van 11 september. We zullen daarover vandaag het laatste woord zeker niet spreken, maar het is wel goed bij wijze van tussenbalans ervoor te waarschuwen geen tegenstellingen te zoeken dan wel te creëren waar die niet zijn.

Alles is economie, maar economie is niet alles. Dat is een leus die de afgelopen weken steeds meer op de VS van toepassing lijkt.

Een militaire actie in Afghanistan is kennelijk aanstaande. Daarmee wordt de vraag actueel wat het precieze doel van zo'n actie zal zijn. Wat streven de Amerikanen en hun bondgenoten na? Wie uitspraken daarover vanuit Washington leest, zou wat onenigheid kunnen vermoeden. President Bush zelf suggereerde dat ,,de burgers van Afghanistan wellicht moe zijn van het regime van de Taliban''. Zijn veiligheidsadviseur Condoleezza Rice zei dat de Afghanen ,,beter af'' zouden zijn zonder de Taliban.

De ramp van 11 september heeft het vertrouwen in de economie grondig verstoord. De benedenwaartse aanpassingen van economische verwachtingen buitelen over elkaar heen. Komt er een recessie of zal het nogal meevallen? Het is wel zeker dat er weinig economische groei zal zijn en dat de inflatie in ons land hoog blijft. Feitelijkheden die van belang zullen zijn bij de komende loononderhandelingen.

Het Taliban-regime in Afghanistan is sterk geïsoleerd geraakt en een Amerikaanse aanval lijkt een kwestie van dagen. Tegelijkertijd zijn er tekenen die wijzen op een minder soepel verloop van een eventuele actie: een brede Afghaanse coalitie tegen de Taliban komt niet tot stand en de Arabische landen willen niet dat Amerikaanse toestellen vanuit bases op hun grondgebied aanvliegen. En nog altijd is het bewijs tegen Osama bin Laden niet hard en niet openbaar.

De hele wereld vraagt: In hoeverre is Amerika sinds 11 september veranderd? Ja, de beurs is in elkaar gezakt, de skyline van New York voorgoed aangetast, het Pentagon beschadigd en de enorme vraag naar vlaggen heeft de prijs verdubbeld. Maar voor de gemiddelde Amerikaan zal het toch allemaal nog wel wat meevallen? Jeremy Lott, evangelicaal en columnist, voelt de pols van zijn land.

Silvio Berlusconi, de controversiële rechtse premier van Italië, heeft excuses aangeboden. Althans, hij zegt dat zijn opmerking dat de westerse cultuur superieur is aan de islamitische, uit z'n verband is gerukt. Hij heeft in elk geval zijn ,,Arabische en moslim-vrienden niet willen kwetsen''. Furieus waren zijn Europese collega's, juist nu zij hun best doen de moslim-minderheden in hun landen niet in enig harnas te jagen en zoveel mogelijk islamitische landen bij de coalitie tegen het terrorisme te betrekken.

In verband met de terreur en massale moord van de 11e september zijn de meeste mensen het over enkele belangrijke zaken wel eens. Met het oog op gerechtigheid en bestrijding van het kwaad is militaire actie nodig. Maar die actie zal dan wel doelgericht moeten zijn en zo min mogelijk onschuldige burgers mogen treffen.

Eerst een algemene opmerking. Wat is de taak van een christelijke politicus die zich bezighoudt met buitenlandse politiek? Naar onze mening moet hij in de eerste plaats een hoog en ambitieus einddoel kiezen: 'Daar en daar zou ik met mijn land en de wereld naartoe willen.

Linkse kunstenaars en intellectuelen in Duitsland liggen onder vuur wegens hun, naar men meent, anti-Amerikaanse reacties op de terreuraanslagen in Washington en New York. Net als in Nederland bevolkte de afgelopen weken een ontelbaar aantal (pseudo-)deskundigen de opiniepagina's van de kranten en de tv-talkshows. Wat daar te berde werd gebracht, was, volgens Reinhard Mohr, redacteur van weekblad Der Spiegel, 'onvoorstelbaar, nauwelijks doordacht, buitengewoon pijnlijk en ronduit ongelooflijk: een agressief-onkundige variant van geestelijke hulpeloosheid'.

De Tweede Kamerfractie van de ChristenUnie heeft steun gegeven aan de Nederlandse regering, die zich naast de Amerikaanse overheid opstelt in de bestrijding van het kwaad van het terrorisme. Niet alle geluiden uit de Amerikaanse samenleving getuigen van verantwoordelijkheidsbesef. De roep om wraak is begrijpelijk, maar mag tegenactie niet leiden. En soms klinken uitingen van zelfvertrouwen schril. Maar het optreden van de Amerikaanse overheid getuigt tot nu toe wel degelijk van verantwoordelijkheidsbesef, menen Eimert van Middelkoop, buitenlandwoordvoerder van de ChristenUnie in de Tweede Kamer, en Kars Veling, Eerste Kamerlid en lijsttrekker van de ChristenUnie.

Nederland is opgeschrikt door enkele (valse) bommeldingen. Loze bommeldingen zijn geen nieuw verschijnsel, maar na de aanslagen in de Verenigde Staten worden ze wel anders ervaren. Dat geldt ook voor de autoriteiten, die geen risico namen en zo een bijna historische verkeerschaos veroorzaakten in de randstad.

Ayman Zawahiri. Sinds de jaren zeventig wordt de naam van deze nu 50-jarige chirurg uit Egypte verbonden aan vrijwel elke aanslag door extremistische moslims. Waar Osama bin Laden vooral charisma en financiën inbrengt, moeten de kwaliteiten van de Egyptenaar, zijn vermeende rechterhand, worden gezocht in zijn rijke ervaring. Volgens sommige veiligheidsdiensten zal Zawahari de leiding overnemen, mocht Bin Laden worden gedood of gevangen genomen.

De pogingen van de Verenigde Staten een internationale anti-terreur-coalitie te vormen hebben in Teheran indirecte goedkeuring gekregen. Weliswaar voelt men daar weerstand tegen militaire actie in Afghanistan. Maar tijdens een bezoek van de Britse minister van buitenlandse zaken, Jack Straw, legde Teheran er de nadruk op, dat het wil meepraten over de beste manier van optreden.

Mijn eerste reactie was: God, hoe ver kunnen we gaan voordat U er genoeg van hebt en uw handen van ons aftrekt, omdat U niet langer kunt aanzien wat wij elkaar aandoen?

In de krant van zaterdag 22 september stonden drie beschouwende artikelen over de aanslag in Amerika. Het commentaar kwam van een dominee, een professor en een docent aan een Theologische Universiteit in Kampen. Bij zoveel geleerdheid mag je een evenwichtig verhaal verwachten.

Het past me niet om te twijfelen aan de goede intenties van de heren Haak, Hoogland en Van der Schee, maar het ontgaat me wat ze beogen.

Zaterdag heb ik met verbazing kennis genomen van twee artikelen in onze krant die niet thuishoren in het Nederlands Dagblad. Ik heb nog nooit in het ND iets van anti-Amerikanisme ontdekt en ik hoop van harte dat ook nooit meer te zien.

ROME - In 1955 weigerde de Amerikaanse president Eisenhower een verzoek om militaire hulp bij de opbouw van het Afghaanse leger. Voor Eisenhower was Afghanistan verweggistan, onbelangrijk. De regering in Kabul benaderde vervolgens Moskou. In korte tijd was de aanvoer van moderne wapens en training voor het Afghaanse leger geregeld. Washington heeft dat jaren later berouwd. Zo ook de nu 86-jarige Mohammed Zahir Shah, op wie de Verenigde Staten en de Verenigde Naties hun oog hebben laten vallen als een mogelijk alternatief voor het huidige Talibanbewind in Afghanistan.

Een democratische rechtsstaat moet terroristen uitschakelen. Dat is een paradox. Noodzakelijke geheimhouding botst met de plicht tot informeren van parlement en burgers. Veiligheidsmaatregelen botsen met privacy en openbaarheid van bestuur.

,,De laatste jaren was een verborgen boodschap in veel berichtgeving over Amerika en Amerikaanse christenen, dat we eigenlijk jaloers konden zijn op de manier waarop het geloof daar nog een plaats heeft in de openbare samenleving.'' (Ds. W. van der Schee in de krant van afgelopen zaterdag).

Ongetwijfeld zullen de emoties vanavond weer hoog oplaaien. Het landelijk bestuur van GroenLinks belegt een openbare vergadering met de achterban over de aanslagen op de VS. Twee jaar geleden boog de partij zich over de vraag of ze de NAVO-aanval op Kosovo kon steunen. De club van Rosenmöller ging bijna aan dit in alle hevigheid gevoerde debat ten onder.

Het artikel onder de kop 'Laat God voor zichzelf spreken' van ds. Van der Schee in de krant van afgelopen zaterdag heeft me geraakt. Het is heel bijzonder dat aan sommigen gegeven is om te weten hoe het met een bepaalde zaak in elkaar zit en wat God bedoelt. Helaas kan ik dat niet altijd zeggen. Gelukkig word je dan ook wel weer bewaard om te snel te oordelen over bv. in dit geval Amerika.De ellende die dat volk ten deel is gevallen, is niet te bevatten.

Vrije westerse waarden zijn nog altijd in belangrijke mate christelijke waarden. En welvaart wordt in de Psalmen als een zegen bezongen. Het feit dat we op een aantal punten zijn doorgeslagen (bijvoorbeeld in materialisme) maakt de verdediging van onze waarden niet minder belangrijk, meent Kor Mollema, werkzaam in het internationale bedrijfsleven en parttime hoogleraar.

De artikelen van de predikanten C.J. Haak en W. van der Schee, evenals dat van prof. dr. J. Hoogland in het Nederlands Dagblad van afgelopen zaterdag, roepen tegenspraak op, tenminste bij mij. Zij schrijven over de ramp van 11 september in New York en over de gevolgen daarvan. Ik heb met het ene artikel meer moeite dan met het andere, maar ik begrijp uit alle drie artikelen dat christenen zich in elk geval niet moeten scharen achter de 'oorlogstaal' die de Verenigde Staten en de rest van de westerse wereld gebruiken.

Enkele citaten uit onze krant van de afgelopen dagen:,,Geen machtsvertoon, geen oorlogsverklaring, maar: zwijgen, hand op de mond, stilte..., berouw ... Waar zijn we hier mee bezig geweest dat uitgerekend dit (World Trade Center) het doelwit werd voor een duivelse aanslag?'' (C.J. Haak, voorpagina ZoZ).

De aanslagen op de Verenigde Staten hebben hun doorwerking in de Nederlandse samenleving. Een samenleving die vaak als multicultureel wordt aangeduid. Die twee woordjes 'multiculturele samenleving' zijn meer een politiek geformuleerd ideaal dan een beschrijving van de alledaagse werkelijkheid.

Een dominee, een filosoof en een docent van de Theologische Universiteit gaven in de krant van afgelopen zaterdag hun commentaar op de terroristische aanslagen in Amerika. Ik heb behoefte om daarbij vier kanttekeningen te plaatsen.

In het licht van de terroristische aanslagen in New York wil ik nog iets zeggen over de betekenis van profetisch spreken over deze nationale ramp. Christenen zijn geroepen tot de wereld te profeteren, met een oproep tot bekering. Maar helaas waren er evangelicalen, die reageerden door de schuld te geven aan organisaties die hebben bijgedragen aan de secularisatie van de Amerikaanse samenleving.

De aanval op New York en op Washington is verschrikkelijk. Het is terrorisme, maar het is ook meer dan terrorisme. Er wordt niets verklaard wanneer alleen de term 'terrorisme' gebruikt wordt. Achter deze aanval gaat immers een religieuze denkwereld schuil die blootgelegd en gepeild moet worden. Volgens mij wortelt deze aanval ten diepste in moslims eindtijddenken.

Daar staat het dan toch: ,,De Europese Unie roept voorts op tot een zo groot mogelijke wereldomspannende coalitie tegen het terrorisme, onder auspiciën van de Verenigde Naties.'' Zou dat wel goed vallen bij de leiders van onze grootste vriend en bondgenoot, die zo zwaar is getroffen?

De reactie op de terroristische aanslagen in de Verenigde Staten moet niet in de eerste plaats worden gezocht in miljardenverslindende technische maatregelen of in militaire vergeldingsoperaties, vindt Jan Hoogland, hoogleraar reformatorische wijsbegeerte in Enschede. Belangrijker lijkt hem dat het westen probeert de gevoelens van haat en ressentiment tegen de hegemonie van de 'beschaafde wereld' beter te begrijpen.

De ramp in New York tart elke beschrijving. We rouwen mee met de ontelbare verslagenen. Met hen vragen we terecht om reactie, recht en straf. Inclusief internationale medewerking, van vriend en vijand. En dan..? Is dan alles gezegd? Kunnen we dan nu, na de eerste rouw, de rug rechten? Gezamenlijk sterk zijn en 'het' kwaad met alle middelen uitroeien? Of misschien toch nog één moment langer wachten, dieper nadenken, echt stil zijn... voor God, voor elkaar.

In de top tien van uitdrukkingen van de laatste weken verwacht ik ergens bovenaan twee uitspraken die me samen tegen de haren instrijken. De eerste: Amerika is in oorlog. De tweede: God zegene Amerika. In het spoor van de eerste uitspraak volgt een enorm propaganda-offensief, dat probeert de hele wereld in een simplisme van goed tegen kwaad op te delen. De weg wordt vrijgemaakt voor hard optreden. In het spoor van de tweede zien we een vanzelfsprekend ervan uitgaan dat bij dat alles God zelf aan de kant van de Verenigde Staten staat.

Petje af voor de Britse premier Blair. Tot nu toe lijkt hij er uitstekend in te slagen solidariteit met de Verenigde Staten te combineren met het vervullen van een brugfunctie naar zijn ploeggenoten in de Europese Unie. Als geen andere West-Europese leider geniet Blair het vertrouwen van president Bush. Maar tegelijk is de regeringsleider van het Verenigd Koninkrijk volop actief in het proces van besluitvorming van de Europese Unie.

Bush heeft dus gesproken. En hoewel er weinigen zullen zijn die hem donderdagnacht echt iets nieuws hebben horen, waren vriend en vijand onder de indruk van de wijze waarop hij de oorlogsverklaring van de VS aan het internationale terrorisme presenteerde. De president heeft de afgelopen anderhalve week getoond dat hij meer in huis heeft dan de geringe feitenkennis die hem - naar verluidt - ooit de pijnlijke vergissing deed begaan de Taliban voor een of andere popgroep aan te zien.

Een militaire operatie tegen het heersende regime in Afghanistan is een hachelijk avontuur. Dat leert de geschiedenis. Globaal zijn er zes militaire opties te onderscheiden, waarbij geldt dat de minst risicovolle tactieken ook de minst effectieve zijn.

De Verenigde Staten werken stelselmatig verder aan de opbouw van strijdkrachten, zowel in de regio van Afghanistan als die van Irak. Dat doet op het eerste gezicht vrezen dat het binnenkort tot massale militaire actie zal komen, niet alleen tegen centra van terreur, maar ook tegen de regimes van de Taliban en Saddam Husayn. Doemscenario's dreigen dan alsnog werkelijkheid te worden. Er zullen veel onschuldige slachtoffers vallen, als gevolg waarvan de crisis zal escaleren.

Een meerderheid van de Nederlandse kinderen tussen 9 en 14 jaar is bang dat binnenkort de derde wereldoorlog zal uitbreken, zo is uit onderzoek gebleken. Maar ook hun ouders hebben angst. En die openbaart zich soms op bedenkelijk primitieve wijze. Bijvoorbeeld door de run op ramsjpartijen 'voorspellingen' van Nostradamus, een zogenaamde ziener uit de zestiende eeuw.

Toen ik in New York kwam, nadat ik dertien jaar voor aartsbisschop Desmond Tutu en de Zuid-Afrikaanse Waarheidscommissie had gewerkt, moest ik veel nieuwe dingen leren. Ik verwachtte niet dat ik zou worden teruggeworpen op crisismanagement. En ik verwachtte al helemaal niet dat ik in de Verenigde Staten zou proberen een chaotische gemeenschap te helpen die niet weet of hun leden nog in leven zijn.

11 september 9.00 uur. Terugrijdend van de tandarts hoor ik over de autoradio dat een vliegtuig in botsing is gekomen met het World Trade Center in New York City. Ik hou toch al niet van vliegen, en dit nieuws geeft me de rillingen. Waarom is - van alle gebouwen in New York - nu precies dit belangrijke gebouw geraakt? Gegeven de ligging van het vliegveld in New York lijkt het tamelijk vreemd dat vliegtuigen laag zouden komen overvliegen.

Kort na 9.00 uur gaat de telefoon. Dochter Sarah Faith is aan de lijn. ,,Pa, hebt u al gehoord van het World Trade Center?'' Nee, ik weet nog van niets. ,,Een vliegtuig is er tegenaan gevlogen.'' Sarah werkt in de buurt van het Rockefeller Center, een kilometer of vijf ten noorden van het WTC.

Harry: Het is dinsdagochtend 11 september: een stralende en zonnige dag. Tegen 9.30 uur kom ik op mijn kantoor waar ik tot mijn verbazing veel mensen buiten zie staan. Ik vraag wat er aan de hand is en op datzelfde moment zie ik de twee torens van het World Trade Center in brand staan en veel rook in de lucht. Twee vliegtuigen zijn tegen de twee torens aangevlogen. Ongelooflijk. De sfeer is er een van afschuw en ongeloof.

Fransen plegen geen Engels te spreken en vooral tegenover de Verenigde Staten willen zij graag onafhankelijk zijn. Maar Le Monde - toch bekend om haar internationaal nogal 'neutrale' positiekeuzes - opende woensdag de voorpagina toch met de vette kop: 'We are all Americans.'

De rookwolken zijn opgetrokken. Het tellen van doden en gewonden is begonnen. De Amerikanen en wereldwijd allen die nog enige eerbied voor menselijk leven hebben, verkeren als het ware in een shocktoestand. De psychologische effecten van de massamoord op het leven van de Amerikaan zijn onmogelijk te overzien. Billy Graham vraagt zich af of het besef van eigen ontoereikendheid is toegenomen. Is er sprake van berouw en een roep om genade tot God? Of keert na verloop van tijd de zelfverzekerdheid gewoon weer terug? De crisis heeft inderdaad diepe geestelijke dimensies.

Waartoe aardbevingen en ander natuurgeweld menselijkerwijs gesproken niet in staat waren, gelukte op 11 september 2001 ménsen wel: binnen een uur tijd werden de centra van de Amerikaanse militaire en van de financiële suprematie in de wereld - het Pentagon in Washington en de tweelingtorens van het World Trade Centre in New York - in puin gelegd. De wereld zal na gisteren nooit meer dezelfde zijn.

BEIRUT - Palestijnen in de vluchtelingenkampen in Zuid-Libanon hebben de reeks van aanslagen in de VS dinsdag met vreugde begroet. Ze vuurden vreugdeschoten af in de lucht en riepen 'Allah is groot'.

NEW YORK - De Amerikaanse president Bush heeft dinsdag gezegd dat de ramp in het WTC in New York waarschijnlijk geen ongeluk was, maar alles weg heeft van een terroristische daad. Hij sprak van een nationale ramp.

PARIJS - President Chirac van Frankrijk is halsoverkop teruggekeerd naar het Elysée in Parijs. Hij was op tweedaags bezoek in Bretagne. ,,U heeft allemaal gezien wat er zojuist is gebeurd in de Verenigde Staten. Ik verontschuldig me, maar ik moet meteen terug naar Parijs'', aldus de president. ,,Het Franse volk staat als één man achter de Amerikanen en veroordeelt zonder enige reserve terrorisme waar in de wereld dan ook.''

GAZA - De Palestijnse president Arafat heeft de aanslagen in de Verenigde Staten in felle bewoordingen veroordeeld. Hij toonde zich zeer geschrokken, nadat hij van het nieuws op de hoogte was gebracht. ,,Het is ongelooflijk, ongelooflijk, ongelooflijk'', aldus de Palestijnse president.

BRUSSEL - De Europese Unie is ,,geschokt en verslagen'' door de aanslagen die dinsdag zijn gepleegd in de Verenigde Staten. Premier Verhofstadt en minister van Buitenlandse Zaken Michel van fungerend EU-voorzitter België hebben dat laten weten vanuit Oekraïne, waar ze op werkbezoek zijn.

BRUSSEL - Secretaris-generaal Robertson van de NAVO heeft in de ,,sterkst mogelijke bewoordingen de zinloze aanslagen'' in de Verenigde Staten veroordeeld. Robertson spreekt in een verklaring van ,,barbaarse activiteiten die een onaanvaardbare agressie zijn tegen de democratie''.

LONDEN - Over de hele wereld is vol afschuw gereageerd op de aanslagen in de Verenigde Staten. De Russische president Poetin sprak van een tragedie. De Israëlische minister van Defensie Ben-Eliezer toonde zijn medeleven met het Amerikaanse volk.

BRUSSEL - Als reactie op de reeks aanslagen op Amerikaanse bodem zijn alle commissievergaderingen van het Europees Parlement dinsdagmiddag geschorst. Dit heeft een woordvoerster van het europarlement meegedeeld.

DEN HAAG - Premier Kok is ,,diep geschokt door de onbeschrijflijke catastrofe'' die zich dinsdag in New York en Washington voltrekt. ,,Dit gaat ieder voorstellingsvermogen te boven'', aldus de premier in een eerste reactie.