Nederlands Dagblad

OSLO - Prins Claus gaf het goede voorbeeld om vrouwen op hogere functies te krijgen. Toen hij zijn commissariaat bij DNB beëindigde, vroeg hij of zijn opvolger een vrouw kon zijn.

DEN HAAG - Prins Claus heeft koningin Beatrix in 1988 weggestuurd toen er een tv-interview met hem en hun drie zonen over haar moest worden gemaakt. Met de jonge prinsen was namelijk geen land te bezeilen zolang hun moeder in de buurt was.

DELFT - De vijfduizend kilo zware deksteen is gisteren weer op de grafkelders in de Nieuwe Kerk in Delft geplaatst.

DELFT - Onder de genodigden in de Nieuwe Kerk in Delft bevonden zich ook de Tweede-Kamerleden.

DELFT - Prinses Margarita (dochter van prinses Irene) en echtgenoot Edwin de Roy van Zuydewijn waren gisteren - naast de zieke prinses Juliana - de enige leden van de door de kwieke veteraan Bernhard (91) aangevoerde koninklijke familie die ontbraken bij de uitvaart van prins Claus.

DELFT - In acht maanden tijd is Mabel Wisse Smit (34), de vriendin van prins Johan Friso, hoog gestegen op de koninklijke ladder. Tot ieders verrassing daalde ook zij gisteren af in de koninklijke grafkelder tijdens de uitvaartdienst van prins Claus. Bij het huwelijk van kroonprins Willem-Alexander en Maxima, begin februari, werd ze nog aan de arm van Friso's neef prins Jaime het paleis op de Dam 'binnengesmokkeld'.

DEN HAAG - De kleuruitstraling van de bloemenpracht bij de bijzetting van prins Claus was sober en simpel. Dat zegt Anneke de Mik van uitvaartbloemist Momentum Florum in Den Haag. Alle bloemen waren in de kleuren groen en wit naar het wapen van de familie Von Amsberg.

DELFT - ,,We weten nu weer waarom we een koningshuis hebben.'' ,,Een indrukwekkende samenkomst.'' ,,Een gemiste kans.'' ,,Jammer.'' Vertegenwoordigers van kerken die gisteren de rouwdienst voor prins Claus bijwoonden, reageren verschillend op de vraag wat ze ervan vonden.

DELFT - Het lichaam van prins Claus is gisteren tijdens een ontroerende dienst ,,te ruste gelegd'' in de Nieuwe Kerk te Delft. De Prins der Nederlanden, Jonkheer van Amsberg werd, met de woorden van dominee Carel ter Linden, in de handen gegeven van de levende God. Zijn vrouw, gesteund door prins Johan Friso, keek intens bedroefd toe hoe de kist langzaam de grafkelder werd ingedragen.

DEN HAAG - Nederland heeft gisteren op emotionele, maar ingetogen wijze afscheid genomen van prins Claus.

Christelijk is hij gistermiddag begraven, Zijne Koninklijke Hoogheid Claus George Willem Otto Frederik Geert, Prins der Nederlanden, Jonkheer van Amsberg. En er ging - om een mooie archaïsche uitdrukking te gebruiken - sprake van uit. Want voor de miljoenen die meekeken, weerklonk het Woord van God.

Gemeentewerkers gingen de route nog eens langs voor een schoonmaakbeurt, waarbij ze meteen een aantal lantaarnpalen weghaalden. Die bleken te dicht bij elkaar te staan om de stoet goed door te kunnen laten. Ook bouwsteigers en glasbakken moesten weg, evenals de boten uit de grachten. De voorbereidingen zijn de afgelopen week vrijwel volgens plan verlopen, aldus burgemeester Van Oorschot van Delft.

DEN HAAG - Koningin Beatrix heeft zondag samen met haar gezin de kerkdienst in de hervormde Kloosterkerk in Den Haag bijgewoond. De dienst droeg een bijzonder karakter in verband met het overlijden van prins Claus.

Hieronder volgt de letterlijke tekst van het gesproken woord tijdens de uitvaartdienst van prins Claus.

Gewone mensen sterven gewoon. Hun overlijden beroert alleen de kring van vrienden en familie, de buurt en de collega's. Misschien is de doodsoorzaak tussen de regels door te lezen in het familiebericht op de advertentiepagina. Zo niet met prinsen en koningen. De laatste twintig jaar van het leven van prins Claus laten zich lezen als een gedetailleerde ziektegeschiedenis.

AMSTERDAM - Prins Claus is een voorbeeld voor de moslims in Nederland door de manier waarop hij respect heeft weten af te dwingen bij de aanvankelijk vijandige Nederlandse bevolking. Dat staat in een tekst die gistermiddag in het Turks werd voorgelezen in de 22 moskeeën van de islamitische beweging Milli Görüs Noord-Nederland.

HILVERSUM - De NOS zet morgen tijdens de begrafenis van prins Claus zeven commentatoren en verslaggevers in. Maar die zullen zo weinig mogelijk zeggen. De beelden op Nederland 2 moeten voor zichzelf spreken, vindt Lars Andersson, hoofd NOS Actueel.

DEN HAAG - Dr. Otto von der Gablentz (bijna 72) leerde in 1983, als Duitse ambassadeur in Nederland, prins Claus kennen. De twee hadden een gemeenschappelijke bodem, de Tweede Wereldoorlog en de verschrikkingen van de moeizame wederopbouw van hun vaderland. Het vormde de basis voor een lange reeks van gesprekken in de kleine werkkamer van Claus in paleis Huis ten Bosch.

Voor de kennismaking met Claus in 1965 hadden Juliana en Bernard op Soestdijk al ervaring met de deining die aspirant schoonzoons in huiselijke kring kunnen aanrichten.

DEN HAAG - De Duitse bondspresident Johannes Rau woont dinsdag de uitvaart van prins Claus bij. De Duitse ambassade heeft dat gistermiddag bevestigd.

DEN HAAG - De prinsen Willem-Alexander, Johan Friso en Constantijn begeleiden aanstaande dinsdag het lichaam van hun zondag overleden vader, prins Claus, naar de Nieuwe Kerk in Delft. De drie zonen volgen de lijkkoets vanaf paleis Noordeinde in het Gala berline rijtuig.

In 1984 vroeg de Rijksvoorlichtingsdienst de journaliste Renate Rubinstein een portret te schrijven van Willem-Alexander. De kroonprins werd achttien in 1985 en was dus volwassen en rijp voor de troon. Rubinstein maakte er een prachtig boekje van, niet het minst door de inkijkjes in het familieleven van de prins.

DELFT - De bijzetting van prins Claus in de Nieuwe Kerk in Delft leidt tot een massale inzet van de hulpdiensten in deze stad. Op de dag van de plechtigheid, dinsdag, zijn ongeveer 2700 agenten op de been. Het aantal brandweermensen dat paraat staat is meer dan verdubbeld.

DELFT - In Delft moeten dinsdag tussen 11.30 en 12.15 uur alle ramen en deuren van panden langs de uitvaartroute worden dichtgehouden. Dat betekent dat belangstellenden niet op balkons mogen staan of uit ramen mogen hangen, zo maakte burgemeester H. van Oorschot van Delft gisteren bekend.

BRUSSEL - Namens het Belgisch koningshuis wonen koning Albert en koningin Paola de uitvaart van prins Claus dinsdag bij. Dat heeft een woordvoerder van het Koninklijk Paleis in België gisteren gezegd.

DELFT - ,,Je raakt er nooit aan gewend'', puft Koos Kouwenhoven, na een meter of twintig. En het ergste, zo blaast hij, moet nog komen. De toren van de Oude Kerk in Delft telt zo'n zeventig meter. Of anders gezegd: ruim driehonderd treden scheidt de Delftenaar op de begane grond van het punt waarop de kerk de hemel raakt.

DEN HAAG - Het begint al in de trein richting Den Haag. Een vrouw met een bosje bloemen op schoot buigt naar voren en vraagt een medepassagier, die eveneens bloemen bij zich heeft, of hij 'ook gaat'. Het antwoord is instemmend. Even later schuifelen ze samen door de drukke stationshal in de richting van de speciale pendelbussen. De bussen worden vooral gevuld door oudere mensen, vaak in tweetallen, maar ook groepjes dames op leeftijd stappen in.

AMSTERDAM - 'Hij is niet katholiek, niet luthers en niet hervormd'. Zo wordt de Amsterdamse dichter en ex-priester Huub Oosterhuis (68) wel getypeerd. Dat maakt hem volgens sommigen een logische deelnemer aan de uitvaartplechtigheid voor prins Claus. Hem is ,,wegens de lange vriendschapsrelatie'' gevraagd de overdenking te doen in de dienst die wordt geleid door ds. Carel ter Linden.

Het is riskant om in te trouwen in het Oranjehuis. De kinderen van Juliana en Bernhard beleefden scheiding in meervoud en de meeste verlovingen gingen met rumoer gepaard. Pieter van Vollenhoven moest zich vechtend een plaats verwerven, Carlos Hugo schiep een politiek probleem, maar Claus? Claus was voorbeeldig.

,,Wat voor gevoel hebt u hierbij?'', vraagt de verslaggever bij het hek van paleis Huis ten Bosch. Er worden bloemen gelegd... De media zijn uit op emotie. Dat je geen woorden hebt voor je verdriet, schijnt niet te kunnen.

UTRECHT - De overheid vraagt kerken die de klok willen luiden vanwege het overlijden van prins Claus, dit uitsluitend op dinsdag tussen 12.00 en 12.15 uur te doen. Dinsdag is de dag van de uitvaart.

RIJSWIJK - De buitenlandse media staan dezer dagen uitvoerig stil bij de dood van prins Claus. Zowel de Belgische als Duitse media hebben correspondenten naar Nederland gestuurd. De Vlaamse publieke omroep VRT en de commerciële zender VTM zenden de bijzetting dinsdag met rechtstreekse beelden uit.

DEN HAAG - Aan buitenlandse hoven wordt koortsachtig gewerkt om de agenda's vrij te maken voor de uitvaart van prins Claus, volgende week dinsdag. Bij de plechtigheid voor koningin Wilhelmina in 1962 was slechts een handvol vorstelijke personen aanwezig, maar nu de banden tussen de koningshuizen hechter zijn geworden, is in Delft een hogere opkomst te verwachten.

DEN HAAG - Of de Rijksvoorlichtingsdienst niet iets kan ondernemen tegen dat irritante geklap van toeschouwers bij het passeren van de lijkwagen met het lichaam van prins Claus. Verschillende bellers hebben deze dienst, de spreekbuis van het hof, dit verzoek voorgelegd. Het antwoord luidt simpelweg nee.

Minister-president Balkenende herdacht gisteren prins Claus in een verenigde vergadering van Eerste en Tweede Kamer. Hieronder fragmenten uit zijn toespraak.

Dominee Carel ter Linden, die dinsdag de rouwdienst van prins Claus zal leiden, komt in de media steevast naar voren als twijfelaar, als iemand die balanceert tussen geloof en ongeloof. Ter Linden, vijftien jaar predikant geweest in de Haagse Kloosterkerk, heeft zich zelf ook zo geprofileerd.

DEN HAAG - In een gezamenlijke vergadering herdachten gisteren de beide Kamers der Staten Generaal de zondag overleden prins Claus. ,,Een klein land heeft een Prins van formaat verloren'', zei senaatsvoorzitter Braks.

Koningin Beatrix heeft geregeld gezegd dat ze veel steun kreeg van haar man, de prins-gemaal, de man naast de troon. Eenmaal zei ze dat haar werk onmogelijk was zonder de bijstand van haar man. Het waren woorden, uitingen van genegenheid. Maar waren ze waar?

DELFT - Het is veertig jaar geleden dat er iemand van het Koninklijk Huis overleed. Hoe ziet het draaiboek voor de bijzetting van prins Claus eruit? Wat 'hoort' wel en wat niet? Tien vragen en antwoorden over het protocol.

DEN HAAG - Voor het eerst in de geschiedenis komen de Eerste en Tweede Kamer vandaag gezamenlijk bijeen ter nagedachtenis van een overleden lid van het koninklijk huis. Tijdens de herdenking van prins Claus zullen senaatsvoorzitter Braks, Tweede-Kamervoorzitter Weisglas en premier Balkenende het woord voeren. De toespraken worden omlijst door muziek.

DEN HAAG - Vergeleken met kerkelijke ceremonies rond het Britse vorstenhuis, zal de rouwdienst van prins Claus sober zijn. De Anglicaanse Kerk is immers een staatskerk met koningin Elizabeth als het officiële hoofd. In Nederland is er 'slechts' sprake van een stevige band tussen de Oranjes en de Hervormde Kerk.

DEN HAAG - Het lichaam van prins Claus is gistermiddag overgebracht van paleis Huis ten Bosch naar paleis Noordeinde. Hier kunnen genodigden en andere belangstellenden de komende dagen de laatste eer betonen aan de overledene. Volgende week, dinsdagmorgen rond negen uur, begint de tocht vanuit het paleis naar de Nieuwe Kerk in Delft.

Op zaterdag 1 mei 1965 's morgens om negen uur maakte fotograaf John de Rooy een foto van kroonprinses Beatrix met aan haar hand een onbekende man. De foto, genomen in de tuin van kasteel Drakensteyn, werd zes dagen later gepubliceerd in De Telegraaf. De krant had zo lang gewacht, omdat niet duidelijk was om welke man het ging. Aanvankelijk had hoofdredacteur Stokvis publicatie zelfs geweigerd: ,,Het kan wel een getrouwde man zijn, of erger nog: een chauffeur of een tuinman.'' Het bleek n&243;g erger: de man bleek een Duitser.

AMSTERDAM - De dodenwake, een zeer oud christelijk gebruik dat ook uit antieke culturen bekend is, wordt tegenwoordig vooral bij prominente overledenen gehouden. Die heeft daarbij geen specifiek religieuze functie, maar is vooral een ,,extra eerbetoon''.

HILVERSUM - De NOS wist eerder van het overlijden van prins Claus dan andere media. Dat blijkt uit uitlatingen van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) en de NOS. De Holland Media Groep (HMG) dient daarover een klacht in bij de RVD.

SOEST/AMSTERDAM - Luitenant-kolonel Alida Bosshardt van het Leger des Heils, in de volksmond nog altijd bekend als 'majoor' Bosshardt, werd in augustus misbruikt door mensen die prins Claus wilden bezoeken in het AMC. Bosshardt lag in die tijd zelf in het Amsterdamse ziekenhuis vanwege een herseninfarct.

Geliefd, maar in zekere zin meelijwekkend. Die twee woorden beheersten gisteren de enorme stroom aan reacties uit binnen- en buitenland op het overlijden van prins Claus.

WIJCHEN - De enorme media-aandacht voor het overlijden van prins Claus kan pijnlijk zijn voor koningin Beatrix. De zucht naar nieuws ontspoort, vindt historicus en vorstenhuiskenner drs. Arnout van Cruyningen. ,,Ik heb soms de televisie maar uitgezet, want de hoeveelheid herhalingen en stereotyperingen over prins Claus vind ik te veel van het goede.''

De laatste keer dat Claus van Amsberg in het Duitse dorpje Hitzacker werd gezien, was in de zomer van 2001, samen met Willem-Alexander en diens verloofde Máxima. Ze voeren op de Elbe en wandelden door het dorp, een rustig plaatsje in Nedersaksen. De prins kwam vaker in Hitzacker.

HITZACKER - Voor het gemeentehuis van Hitzacker hangen de vlaggen halfstok. Het idyllische stadje aan de Elbe in het West-Duitse deelstaat Nedersaksen eert de man die in 1926 in deze plaats werd geboren.

SPAKENBURG - ,,Prins Claus was een heel innemende, gelovige prins'', zegt de 78-jarige Corrie Koelewijn uit Bunschoten-Spakenburg. ,,Ik weet het zeker, want dat bleek uit zijn woorden.'' Het overlijden van de prins heeft haar geschokt. ,,Zondagavond heb ik tot diep in de nacht naar de televisie zitten kijken. We wisten dat hij erg ziek was, maar je schrikt toch van zo'n bericht.''

DEN HAAG - Auto's rijden stapvoets over de Haagse Bezuidenhoutseweg langs de ingang van Huis ten Bosch. Steevast gaan de blikken bij het passeren richting ingang, er is echter niets te zien behalve een groep journalisten, extra politie en een gestaag groeiende bloemenhulde voor de overleden prins.

WOERDEN - Koninklijk Concertgebouworkest, Nederlandse Bachvereniging, Tamboerkorps van het Korps Adelborsten, Nederlands-Duitse Conferentie, Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen. Het zijn enkele van de zeventien organisaties waarvan prins Claus beschermheer was.

DEN HAAG - Het overlijden van prins Claus heeft geen gevolgen voor de monarchie. Ook zonder de steun van haar man, haar belangrijkste raadgever, zal koningin Beatrix aanblijven als staatshoofd en niet voortijdig aftreden.

BARNEVELD - De Prins Clausscholen die Nederland rijk is, hebben hun naamgever verloren. ,,Daar worden we telkens mee geconfronteerd'', zegt Aad van der Schenk van de Prins Clausschool in Zoetermeer. ,,Zijn naam staat op het briefpapier, en elke keer als ik de telefoon opneem, noem ik zijn naam.''

DEN HAAG - Jorge Zorreguieta, de vader van prinses Maxima, komt niet naar de begrafenis van prins Claus. Dat heeft de Rijksvoorlichtingsdienst gisteren meegedeeld.

RIJSWIJK - De route van de uitvaartstoet voor prins Claus leidt van paleis Noordeinde naar de Nieuwe Kerk in Delft. Dinsdag 15 oktober rijden de rijtuigen van Den Haag via Rijswijk naar Delft. Volgens de Rijksvoorlichtingsdienst ligt de route in beginsel vast, maar kunnen er tot op het laatst wijzigingen in worden aangebracht.

HILVERSUM - De begrafenis van prins Claus volgende week dinsdag in Delft wordt door de NOS live in beeld gebracht. Ook vandaag en morgen is de NOS rechtstreeks aanwezig bij plechtigheden rond het overlijden van de prins.

DEN HAAG - Provincie- en gemeentebesturen zijn niet goed op de hoogte van de procedures die volgen na het overlijden van prins Claus. Gisteravond verspreidde het ministerie van binnenlandse zaken een brief onder de lokale overheden over zaken als condoleanceregisters en vlagvertoon.

DEN HAAG - 'Mensen worden niet ontwikkeld, ze ontwikkelen zichzelf'. Onder dit motto werkte prins Claus aan het bestrijden van armoede. Volgens verschillende christelijke ontwikkelingsorganisaties heeft hij veel bijgedragen aan de hulp in derde wereldlanden. ,,prins Claus was de stem van de arme'', zegt Marleen van der Hoeve van TEAR fund.

DEN HAAG - Prins Claus, die zondagavond overleed, beschouwde zijn geloofsleven als een privézaak. Van hem is bekend dat hij regelmatig ter kerke ging. Hoeveel het christelijk geloof voor hem persoonlijk betekende, daarover is weinig bekend in bredere kring.

DEN HAAG - Prins Claus wordt volgende week dinsdag 15 oktober begraven. Op die dag wordt zijn lichaam na een dienst bijgezet in de Koninklijke Grafkelder in de Nieuwe Kerk in Delft. Zowel in Delft, als in Den Haag worden naarstig voorbereidingen getroffen voor de route van de uitvaartstoet.

DEN HAAG - Het overlijden van prins Claus is geen aanleiding voor een 'dag van nationale rouw'. De Nederlandse wetgeving kent dat begrip niet. De officiële afkondiging van een dag van nationale rouw, waarbij de maatschappij als het ware stil komt te liggen, is ook niet mogelijk omdat de staat dan overladen zou kunnen worden met schadeclaims.

AMSTERDAM - Het lichaam van prins Claus is onderweg naar paleis Huis ten Bosch. De auto rijdt onder politiebegeleiding van het AMC in Amsterdam naar het woonpaleis in Den Haag.

DELFT - Werklieden van de gemeente Delft zijn maandagmorgen begonnen met het verwijderen van de tientallen paaltjes, verkeersborden en bankjes op de Markt in Delft. Aan de Markt ligt de Nieuwe Kerk, de plaats waar de Oranjes in de koninklijke grafkelder worden bijgezet.

Hij was Prins der Nederlanden en werd Zijne Koninklijke Hoogheid genoemd, maar monarchaal was Claus van Amsberg niet. Het verschil tussen koninkrijk en republiek vond hij gering; zijn eigen plaats als prins-gemaal benauwde hem. ,,Als het Nederlandse volk een einde aan de monarchie zou willen maken, dan zult u geen leden van het koninklijk huis op de barricaden vinden om het instituut van de monarchie te verdedigen'', zei hij vier jaar na zijn intree in het koningshuis. In die geest bleef hij spreken.

Met het overlijden van Zijn Koninklijke Hoogheid Prins Claus der Nederlanden is een wijs man heengegaan. Claus von Amsberg, de intellectuele, charmante en ambitieuze Duitse diplomaat die in 1966 trouwde met prinses Beatrix, heeft na zijn komst in ons land veel tegenslag te verduren gehad. Eerst was er het koele onthaal rond zijn huwelijk.

DEN HAAG - Prins Claus is gisteravond om 19.00 uur in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam aan de gevolgen van de ziekte van Parkinson en longontsteking overleden.

Zijn levensloop.

Prins Claus was minder afkerig van de pers dan zijn echtgenote, vooral in zijn jongere jaren. Hieronder een willekeurige greep uit gesprekken met kranten en televisie.