Sluiten

ND.nl maakt gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.

Nederlands Dagblad

Boekomslag van Tartts Het Puttertje

Het Puttertje: een tragedie

Donna Tartt werd wereldberoemd met haar debuutroman De verborgen geschiedenis. Deze week verscheen haar derde boek, Het puttertje. Een tragedie, met lichtpuntjes.

Nederland werd in 1992 collectief verliefd op de kleine (1.54 meter) Amerikaanse schrijfster Donna Tartt. Ze was nog maar 28 jaar en had net haar debuutroman voltooid, De verborgen geschiedenis, over een elitair groepje studenten Grieks dat een geheim met zich meedraagt. De combinatie van intellectuele lading verpakt in een thrillerachtige vorm werkte goed: 800.000 exemplaren gingen ervan over de toonbank, een aantal dat in Nederland zelden wordt bereikt.

Haar fans keken daarna reikhalzend uit naar haar tweede roman. Die liet maar liefst tien jaar op zich wachten. Menig liefhebber vroeg zich bezorgd af of ze misschien last had van een writer's block, maar dat bleek niet het geval. Tartt houdt er gewoon van om rustig door te schrijven. New York Magazine had in 2002 bij de verschijning van haar tweede boek, De kleine vriend, berekend dat ze 47 woorden per dag had geschreven. 'Een boek is een kunstwerk, alles moet kloppen: elk woord, elke zin weeg ik zorgvuldig af. Passages lees ik hardop. Betekenis en klank moeten een eenheid zijn', zei Tartt destijds in een interview.

Veel recensenten waren behoorlijk positief over haar tweede boek, sommigen vonden het zelfs beter dan De verborgen geschiedenis. Stilistisch was ze erop vooruitgegaan - meervoudig vertelperspectief, beter uitgewerkte karakters -, maar het plot viel tegen. Een kassucces werd het niet.

schuld

Deze week, elf jaar nadat De kleine vriend het licht zag, verschijnt Tartts derde werk. Een monsterpil van meer dan negenhonderd pagina's met de titel Het puttertje. De schrijfster gunde Nederland de wereldprimeur, omdat ze hier zo geliefd is, en vanwege haar goede contacten met Robbert Ammerlaan, voormalig uitgever van De Bezige Bij.

Het puttertje speelt zich af in New York, Las Vegas en Amsterdam. Hoofdpersoon en verteller van het verhaal is Theo Decker, een jongen die een aanslag op een museum in New York overleeft, maar hierbij wel zijn moeder verliest. Tijdens de instorting van het gebouw neemt Theo door een misverstand een beroemd schilderij mee: 'Het puttertje', in de zeventiende eeuw gemaakt door de Delftse schilder Carel Fabritius. Normaal gesproken hangt het in het Mauritshuis in Den Haag.

Die twee gebeurtenissen - de dood van zijn moeder en de diefstal van het schilderij - stempelen de rest van Theo's leven. Het schilderij is aan de ene kant op een wonderlijke manier een houvast voor de jongen, maar aan de andere kant bezorgt het bezit ervan hem ook angst. Wat als iemand er achter komt dat hij het gestolen heeft?

Tartts nieuwste werk lijkt qua thematiek en spanning op haar debuut. Het puttertje begint met de dood van Theo's moeder; ook in haar eerste twee werken begon Tartt met een sterfgeval, hoewel in die boeken sprake is van moord. En in alle gevallen is wat volgt op het sterfgeval een tragedie. De schrijver Bret Easton Ellis, een vriend van Tartt, zei eens: 'Donna's verhalen liepen altijd tragisch af. En voor Donna was er geen tragedie voor er iemand doodging.'

De schuldvraag duikt net als in haar eerdere werken voortdurend op. 'Haar dood was mijn schuld', zegt Theo. 'Anderen zijn altijd een beetje te snel geneigd geweest me te verzekeren dat dat niet zo was, want ja: nog maar een kind, wie had het kunnen weten, vreselijk ongeluk, puur pech, het had iedereen kunnen overkomen, allemaal helemaal waar, maar ik geloof er geen woord van.'

In de jaren na zijn moeders dood blijkt dat de traumatische gebeurtenissen uit zijn jeugd Theo hebben ontworteld. Hij leidt een zwervend bestaan; nu eens woont hij bij de ouders van een vriendje, dan weer een tijdje bij zijn gokkende en drinkende vader in Las Vegas. Uiterlijk lijkt Theo zich aardig te redden, maar in werkelijkheid is hij destructief en belandt hij in een vicieuze cirkel. De liefde van zijn leven, Pippa, een meisje dat tegelijk met hem in het museum was toen de ramp zich voltrok, is een onbeantwoorde liefde, waar hij tegen beter weten in obsessief op blijft hopen. Je wilt als lezer graag dat het weer de goede kant op gaat met Theo, maar Tartt lijkt lange tijd in een noodlot te geloven. 'We hebben geen keus in wat we willen of niet willen, en zo meedogenloos, zo eenzaam is het gewoon. Soms willen we wat we willen, ook als we weten dat het tot de dood leidt. We ontsnappen niet aan wie we zijn', laat ze Theo in een somber delirium zeggen.

de idioot

In het nieuwste boek van Donna Tartt staat niets zomaar op papier. Alles is op een subtiele manier met elkaar verweven, details doen ertoe. Soms maakt ze lange uitweidingen waardoor je niet meer goed weet waar het naartoe gaat (het boek is niet voor niets zo dik geworden), maar die passages zijn nodig om rust en ontspanning in het verhaal te brengen. Het is een vertragingstruc in een dreigend verhaal. Je bent even niet op je hoede en dan gebeurt er ineens weer iets verschrikkelijks dat daardoor des te harder binnenkomt.

Zelfs de boeken die Tartt haar personages laat lezen, heeft ze bewust gekozen. Een vriend van Theo, Boris, is in de ban van De idioot, een roman van Dostojevski, een van de literaire helden aan wie Tartt duidelijk schatplichtig is. Boris begrijpt maar niet waarom de hoofdpersoon in deze roman, prins Mysjkin, alleen maar ellende op zijn bordje krijgt terwijl hij de goedheid zelve is. Waarom zou je dan nog goed zijn? 'Maar... wat als het ingewikkelder ligt? Wat als het tegengestelde ook waar is? Want als het slechte soms uit goede daden voortkomt... dan is soms de verkeerde manier de goeie, toch?' Het zijn vragen die het hele boek door aan Theo's leven worden verbonden. Kan er iets goeds voortkomen uit het kwade, uit het sterfgeval van zijn moeder, de diefstal van het schilderij? Of staat alles van tevoren vast en is het noodlot onontkoombaar?

hoop

Het puttertje is een verhaal over de lelijke werkelijkheid achter schone schijn, over fatale karakterfouten, over misdaad die op misdaad wordt gestapeld om ontmaskering te voorkomen. Maar inktzwart is het verhaal niet. Humoristische dialogen en enkele markante karakters maken de zwaardere kost goed verteerbaar. En er gloort een lichtpuntje aan het einde van de tunnel, hoe miniem ook.

'Geen mens zal me er ooit van kunnen overtuigen dat het leven een cadeautje is dat respect verdient en voldoening geeft', zegt een volwassen geworden Theo. 'Het zit namelijk zo: het leven is rampzalig.' Maar daar voegt hij aan toe: 'Ook al zijn we er niet altijd zo blij mee dat we er zijn, toch is het onze taak om ons in het leven onder te dompelen, om dwars door die zinkput naar de overkant te waden, met onze ogen en ons hart open. (...) En als we bezig zijn te sterven, als we uit het organische verrijzen en er smadelijk in terugzinken, is het een glorieus voorrecht dat lief te hebben waar de dood niet aankomt.'

Vreemd genoeg is het een verademing dat Tartt erkent dat het leven vaak rampzalig is. Die erkenning zorgt ervoor dat we niet krampachtig een façade hoeven op te houden en maakt de momentjes van vriendelijkheid en genade die we in onze levens tegenkomen kostbaarder. Als je goed kijkt, zíé je die blijken van genade, zelfs in een rampzalig bestaan. Ook in deze - prachtig geschreven - tragedie. ■

 

Het puttertje

Donna Tartt. Uitg. De Bezige Bij, Amsteram 2013.
925 blz. € 24,90

  • 23-09-2013 - 18.12
  • 27-09-2013 - 10.03

waardeer:

  • Waardeer dit artikel met 1 ster
  • Waardeer dit artikel met 2 sterren
  • Waardeer dit artikel met 3 sterren
  • Waardeer dit artikel met 4 sterren
  • Waardeer dit artikel met 5 sterren


Indien u geregistreerd bent, kunt u hieronder reageren op het artikel. Hiertoe dient u in te loggen.

Reacties (0)