Sluiten

Als u doorsurft op deze website, gaat u akkoord met de plaatsing van cookies. Voor meer informatie, klik hier. [sluiten]

Nederlands Dagblad

Ruard Ganzevoort: ‘De discussie over de weigerambtenaar moet je niet alleen juridisch benaderen, maar ook theologisch. Dan komt er misschien meer begrip.’ |Beeld Dick Vos

‘Samenleving heeft theologische tolken nodig’

AMSTERDAM -Theoloog en senator Ruard Ganzevoort schreef een pamflet voor de Nacht van de Theologie die komende week plaatsvindt.'

Willen theologen een functie behouden in de samenleving, dan zullen ze hun claim op de waarheid moeten opgeven.' De hedendaagse theologie is verdwenen naar de marge van de samenleving, terwijl belangrijke vragen en ideeën voor het oprapen liggen. Dat schrijft Ruard Ganzevoort, praktisch theoloog aan de Vrije Universiteit en Eerste Kamerlid voor GroenLinks, in het pamflet Spelen met heilig vuur. Hij schreef het op uitnodiging van de organisatie van de Nacht van de Theologie, die volgende week in Rotterdam plaatsvindt. Dan gaan diverse theologen in debat over zijn pamflet.

U schrijft dat theologen last hebben van een taalprobleem. Is dat de oorzaak van het feit dat de theologie naar de marge is gedreven?
'Dat is inderdaad deels een oorzaak. Het klopt dat woorden als 'zonde' en 'genade' ons niets meer zeggen. Ze behoren tot wat de Duitse socioloog Ulrich Beck 'zombie-categorieën' noemt: begrippen die ooit verwezen naar een levende werkelijkheid maar dat nu niet langer doen. Ze zijn alleen vergeten te sterven.

De taal is echter niet het enige probleem. Ik vind dat de theologie zich te veel verbindt aan een kerkelijke traditie of stroming, terwijl de samenleving pluraal is geworden. Natuurlijk, christelijke theologen kunnen we niet missen, maar we hebben ook interreligieuze theologen nodig.

Er is enorme aandacht in de samenleving voor fundamentele levensvragen; daarin is behoefte aan theologische deskundigheid. Maar daar maakt niemand gebruik van omdat de seculiere mens denkt: de theoloog is bevooroordeeld, van hem krijg ik het christelijke verhaal ingepeperd. Daarom hebben we theologen nodig die de brug kunnen slaan tussen religieuze tradities en de taal die in een seculiere context wordt verstaan. Helaas moet ik constateren dat weinig theologen deze taak van het vertolken oppakken.'

Heeft u een actueel voorbeeld waarin dat goed had gekund?
'De discussie over de weigerambtenaar bijvoorbeeld. Die heeft alles met religie te maken. Waarom committeert een religieuze groep zich aan bepaalde waarden die de rest van de samenleving als discriminerend ziet? Zoiets moet je niet alleen juridisch benaderen - wat nu gebeurt - maar ook theologisch. Dan komt er misschien meer begrip van seculiere zijde, en wie weet ontdek je in dat gesprek een creatieve uitweg. Misschien hebben christelijke ambtenaren bijvoorbeeld minder moeite met een homohuwelijk als je de huwelijkssluiting ontritualiseert.'

U beschrijft in het pamflet wat populaire liedjes zeggen over zaken als geloof, hoop en liefde. Wat hebben seculieren aan theologische duiding van een popliedje?
'In dit geval heeft de kerk er meer aan: zij ontdekt wat er leeft in de samenleving aan religieuze gedachten. In het voorbeeld over de weigerambtenaar hebben seculieren wellicht weer meer aan theologische duiding.'

Kun je de theologie die u voorstaat nog wel theologie noemen?
'Ja. Het is geen confessionele theologie, maar het gaat over het spreken over God. En dat gebeurt ook in films, in liedjes. Een theoloog kan helpen het heilige daarin op het spoor te komen, zodat mensen zich kunnen verhouden tot het heilige.'

U heeft het in uw pamflet veel over 'het heilige'. Is dat niet ook een zombiewoord omdat het zo breed en vaag is?
'Net als het begrip God. Als een hersteld-hervormde het over God heeft, bedoelt hij waarschijnlijk iets anders dan een vrijzinnige protestant. Maar goed, ik gebruik het woord 'heilig', omdat een boeddhist de ervaringen en processen waarover ik het heb, herkent maar die geen 'God' noemt.'

Wat is het heilige dan volgens u?
'Een dimensie van het leven. Niet per se iets of iemand.'

Gelooft u zelf in een concrete God?
'Mijn wortels liggen in de protestantse traditie en daarin vind ik nog steeds veel inspiratie. Het heilige komt voor mij het meest dichtbij in de persoon van Jezus. Maar ik claim niet dat hij de enige toegang tot het heilige is.'

Hoe vat u dan Jezus' woorden 'Ik ben de weg, de waarheid en het leven' op?
'Het begrip waarheid is volgens mij niet objectief en exclusief bedoeld, maar relationeel. Het betekent iets als 'betrouwbaar'. Het gaat niet om wetenschappelijke waarheid.'

Laat ik de vraag dan zo stellen: is Jezus voor u ook God?
'Wat bedoel je met "is"? Ik vind de vraag over Gods bestaan heel lastig. Hij is transcedent. Je kunt zeggen wat Hij niet is, maar de taal schiet tekort om te beschrijven wat Hij wel is. Je komt in de problemen als je over God gaat spreken als over een wetenschappelijke waarheid. Alsof Hij een tafel is. Dan verzand je in quasi-religieuze taal. We kunnen daarentegen wel iets zinnigs zeggen over zaken als geloof, hoop en liefde.'

Gelooft u net als de "atheïstische predikant" Klaas Hendrikse dat God "gebeurt"?
'Dat gaat me weer te ver. Ik denk alleen dat het weinig zin heeft om zo precies mogelijk over God te spreken, zoals in de catechismus of in dogmatieken gebeurt. Dat is een incrowdgesprek, waarmee de theologie in een isolement raakt en niet in gesprek kan met de samenleving.
Natuurlijk, er zijn theologen die vinden dat je juist de waarheid van het christelijk geloof voor het voetlicht moet brengen. Maar dat heeft een blokkerend effect. Niemand buiten de kerk is geïnteresseerd in de waarheid. Er is wel interesse in de wijsheid die religieuze tradities bevatten.'

U noemt als geslaagd voorbeeld de theologe Karen Armstrong, die beweert dat de kern van religieuze tradities compassie is. Maar als de theologie het daarvan moet hebben en haar waarheidsclaim laat vallen, wordt ze dan niet inwisselbaar en vervangbaar?
'Natuurlijk, voor compassie hoef je niet per se in de kerk te zijn. Het is er misschien wel niet eens de beste plek voor. Maar het mooie aan dit voorbeeld vind ik dat ze verstaanbare taal spreekt. Compassie, dat zegt mensen buiten de kerk ook iets. En het is niet vlak, want compassie gaat veel dieper dan: wees eens aardig tegen elkaar.' <

  • 12-06-2013 - 20.18

waardeer:

  • Waardeer dit artikel met 1 ster
  • Waardeer dit artikel met 2 sterren
  • Waardeer dit artikel met 3 sterren
  • Waardeer dit artikel met 4 sterren
  • Waardeer dit artikel met 5 sterren


Indien u geregistreerd bent, kunt u hieronder reageren op het artikel. Hiertoe dient u in te loggen.

Reacties (0)