Sluiten

Als u doorsurft op deze website, gaat u akkoord met de plaatsing van cookies. Voor meer informatie, klik hier. [sluiten]

Nederlands Dagblad

Henk van den Belt. |beeld Omke Oudeman

Henk van den Belt: theoloog als linkerspits

Henk van den Belt pleit voor openheid naar de huidige cultuur. Misschien krijgt hij reformatorische christenen daarin wel mee.

Brave Hendrik van den Belt, dat kreeg hij wel eens te horen in zijn leven. Wat heeft hij nu eigenlijk meegemaakt aan beproevingen? Bekeerling op z'n zestiende, snelle theologiestudent, Nederlands jongste dominee toen hij in 1995 begon in Oud Alblas, jong gepromoveerd, docent aan de Universiteit van Utrecht en nu hoogleraar in Groningen. 'Een flitsende carrière in de kerk', zegt hij, naar waarheid en met een beetje zelfspot. 'Ons leven is zo van buiten gezien succesvol en zonder al te veel zorgen verlopen.' Hij en zijn vrouw Anne-Marie zijn beiden gezond en het gezin, vijf zoons en een dochter, leeft in een ruim huis in Woudenberg. Op zaterdagen rijdt hij de jongens naar korfbal. In mei gaat hij met de middelste twee kinderen naar de Verenigde Staten, om hun de plekken van zijn jeugd te laten zien, net zoals hij dat eerder met de oudste twee deed.

Hij heeft een opgeruimd karakter en een open mind. Zijn zelfvertrouwen is als een zetel van waaruit hij kennis en inzicht deelt. Opvallend onbekommerd. Op dit punt tekent zich een eerste worsteling af: van vertrouwen naar zelfvertrouwen, van zelfvertrouwen naar trots - het zijn korte afstanden op de wegen van het hart. Eerst zegt hij: 'Die persoonlijke worsteling is vooral iets tussen God en mijn hart; daar heb jij niets mee te maken.' Dan vertelt hij van de Bijbelse koning Hizkia, zijn voorbeeld als het gaat om verootmoediging voor God. 'Die innerlijke strijd om echt afhankelijk van God te blijven en mezelf niet te overschatten, stempelt mijn geestelijk leven.'

Een ander strijdpunt ligt buiten hemzelf. 'De wereld vol nood, dood en verderf is toch ook Gods wereld? Ik ken de zuigkracht van het negatieve denken. God moet me vasthouden, omdat ik het anders te zwaar vind om in deze wereld te leven. Word wakker, Here! Die vraag van het lijden heb ik in preken en pastoraat altijd een plek gegeven. Ik geloof dat God aan het einde wel een keer een boekje zal openen en ons zal doen inzien wat we nu nog niet aankunnen.'

vrouw in de SGP

Hij zit in zijn bureaustoel in de pijpenla-studeerkamer, die eens garage was. Zijn werkplek biedt uitzicht op een oudere Renault Espace op de oprit van hun huis. Een zoon doet iets digitaals op de bank, zijn vrouw gaat straks stofzuigen, voordat de mannen van een installatiebedrijf zich melden voor een klus. Het kabaal (vlekken in de jas, kapotte kleren) volgt later, als twee kinderen tussen de middag thuiskomen om te eten.

Henk en Anne-Marie van den Belt, hervormd-gereformeerd, zijn licht stemmig gekleed, aanschurkend tegen het 'uniform' van reformatorisch Nederland, waaruit al te felle kleuren weggefilterd zijn. Hij wordt vertrouwd in die kringen, al maakt hij deel uit van de Protestantse Kerk in Nederland. Hij is lid van het hoofdbestuur van de SGP en wordt in het Reformatorisch Dagblad geregeld als klankbord opgevoerd.

'Ik ben niet de theoloog van de reformatorische zuil. Ik doe mijn ding en ga me niet in bochten wringen.' Desondanks wordt hij gezien als 'een van ons' die tegelijk midden in de wereld functioneert. 'Er is een ondertoon in mijn spreken waarin mensen zich herkennen. Ik wil mensen meenemen zonder dat hun vertrouwen op God hoeft te gaan wankelen.'

linkerspits

Al zou je het niet meteen aan hem afzien, als SGP-bestuurder voelt hij zich de linkerspits van het elftal. 'Ik ben ook gevraagd voor andere besturen, maar dan zou ik de rechtsback zijn en dat wil ik niet.'

Nog niet zo lang geleden onderschreef het SGP-hoofdbestuur een zogenoemd dubbelbesluit. De formeel-juridische belemmeringen voor vrouwen op de kieslijst worden weggenomen, maar de partij handhaaft in het beginselprogramma de formulering dat het regeerambt de vrouw niet toekomt. Heeft Van den Belt als linksbuiten nog gescoord in die discussie?

'Je moet mijn rol daar niet overschatten. Ik denk dat ik meehelp om al te grote bekommernis over zo'n besluit te relativeren. De vragen rondom de positie van de vrouw zijn nu niet de meest wezenlijke van dit moment. We hebben ook een koningin en verabsoluteren die zaak van het regeerambt dus niet. Dan moet je het niet zo gaan vastzetten als een Bijbels principe met eeuwigheidswaarde. Er is in de gereformeerde gezindte een gebrek aan hermeneutiek, aan het vertalen van Bijbelse uitgangspunten naar onze praktijk. Daardoor gaan mensen zich vastpinnen op onderwerpen. Dan worden ze ingehaald door de realiteit en voelt iets toegeven alsof ze slappe knieën hebben en mensen meer gehoorzaam zijn dan God. Maak er dan geen breekpunt van!'

kortsluiting

De SGP heeft er volgens hem 'last van, dat degenen die actief zijn in de kiesverenigingen mensen zijn die zich inzetten, zonder meer, maar ze zijn niet representatief voor de kiezers en zelfs niet voor de leden van de partij'. 'De kiesverenigingen worden beheerst door de rechterflank.'

Hij voelt zich voluit SGP'er als het gaat om het 'theocratisch verlangen', een maatschappij die is geordend naar Gods geboden. 'Maar theocratie is geen regeringsvorm. Je kunt niet de democratie afschaffen en de theocratie invoeren. Als je letterlijk wilt toepassen wat Guido de Brès in de Nederlandse Geloofsbelijdenis allemaal heeft verwoord, krijg je gauw kortsluiting. Ik interpreteer artikel 36, over het ambt van de overheid, vanuit artikel 37, over het laatste oordeel. De Brès vroeg niet om een getto, hij herinnerde de overheid aan haar positie onder de koning der koningen.'

Wat betekent die insteek voor bijvoorbeeld de bejegening van de islam door SGP-politici? Van den Belt: 'De overheid moet niet verbieden te bidden of de Koran te lezen; dan zou zij totalitaire trekken krijgen. Ik vraag me wel af of het uitschallen van de naam van Allah in een stadswijk gelijk behandeld moet worden als het luiden van de kerkklok. De benadering van 'gelijke monniken, gelijke kappen' leidt in de praktijk tot terugdringen van de godsdienstvrijheid; kijk naar Frankrijk. Als christen zeg ik dat de overheid haar oor te luisteren zou moeten leggen bij de Bijbel als woord van God. Maar in de huidige context moeten we de handen uit de mouwen steken om de godsdienstvrijheid te beschermen, ook voor moslims, bijvoorbeeld als het gaat om de rituele slacht.'

Hij kan zich niet vinden in de lijn van plaatselijke SGP-politici die blokkades leggen voor de bouw van een nieuwe moskee. 'Plaatselijke politici moeten zich houden aan hun eed op de grondwet, ook bij een bouwvergunning voor een nieuwe moskee. Investeer liever in de persoonlijke ontmoeting met moslims, zelfs al gaat het je als christen aan het hart dat ergens een moskee verrijst. Toen wij nog in Nijkerk woonden, hadden wij een moslima als hulp in de huishouding, met wie wij contact opbouwden. Ik heb behoefte aan een vertaalslag van Bijbelse idealen. Wij moeten onze naaste winnen voor Christus. Ik zou het aangrijpend vinden als dat verloren gaat in de politiek. Als wij karikaturen slechts bevestigen, maken we het onszelf in dit land moeilijk en hinderen we onze naaste om tot Christus te komen.'

Twin Towers

De vader van Henk van den Belt was vrijgemaakt-gereformeerd predikant van Twijzel. Zijn moeder was van huis uit christelijk-gereformeerd. Vader had een sterk bevindelijke inslag. De lijn van het vrijgemaakte verbondsdenken knoopte hij aan de noodzaak van een levendige geloofservaring. Die mystieke trek riep wantrouwen op in de gemeente en leidde tot een breuk, waarbij de kerkenraad vrijwel geheel meeging met ds. Van den Belt: het begin van de Vrije Gereformeerde Kerk van Twijzel, die nog steeds bestaat. Later werd vader beroepen in de Free Reformed Churches in de VS en het gezin vestigde zich in New Jersey, nabij Manhattan. 'Ik heb nog op de Twin Towers gestaan!'

Henk groeide tweetalig op, beloofde op school trouw aan vlag en natie en nam iets mee van het typisch Amerikaanse besef van vrijheid en onbegrensde ruimte. Zijn voortdurende neiging tot relativeren - in zijn spreken komen altijd wel twee of drie tussenzinnen langs - laat hij inmiddels ook los op de VS. 'Het is bij tijden een hard, soms in zichzelf gekeerd land.' Toch, telkens als hij er verblijft, voelt het als thuiskomen.

Als zevenjarige hield het hem al bezig dat hij van Gods genade moest vertellen. Van achter uit de kerk nam hij boekjes met preken van puriteinen mee, om die ergens achter te laten, in de hoop dat daardoor iemand tot geloof zou komen. Een jaar later werd zijn vader beroepen in christelijk-gereformeerd Katwijk. Het kerkverband aarzelde over zijn ligging en gaf geen toestemming. Een deel van de gemeente van Katwijk zette het beroep echter door en scheidde zich af als 'vrije gemeente': een tweede kerkelijke scheuring rond vader Van den Belt was een feit. 'Hij was geen scherpslijper; hij miste misschien de gave om dingen in goede banen te leiden. Sindsdien heb ik een aversie tegen elke vorm van kerkelijk conflict. Die narigheid ga ik niet meemaken', aldus Van den Belt, die zich als student aansloot bij de Gereformeerde Bond, nu deel van de Protestantse Kerk.

worstelen

Maar ja, wat je wilt mijden, ligt zomaar op de loer. 'Wij zijn in 2004 bij de vorming van de PKN in een geweldig conflict terechtgekomen met de afscheiding van de hersteld-hervormden. Ik heb daarin altijd geprobeerd helder te denken en bewust gekozen voor de PKN, al zou ik mij eigenlijk thuis moeten voelen bij de Hersteld Hervormde Kerk.'

Henk denkt niet dat hij op zijn vader lijkt. Hij is eerder stellig, zoals zijn moeder, dan onzeker. Wel heeft hij de neiging conflicten uit de weg te gaan. 'Ik weet dat ik heel boos kan worden, en dat wil ik niet.'

Anders dan bij zijn vader, die bleef worstelen, werd hem op jonge leeftijd de overtuiging van Gods genade toegeëigend. 'Altijd al was er de trekkende liefde van God, van Christus. Na mijn eerste tienerjaren begon ik een correspondentie met de hervormde ds. Pieters. Zijn preken spraken mij aan. Zo werd in mij een verlangen gewekt naar een persoonlijke ontmoeting met God. Ik was vijftien toen die doorbraak er was. Ik heb mogen zien wie de Here Jezus voor mij is en twijfel sindsdien niet meer aan de genade van God.' Hij ging níét naar Delft om techniek te studeren; hij volgde de roeping om de theologie in te gaan.

'Nu ben ik 41 en laat ik de gedachte toe dat er een psychologische kant aan zo'n ervaring zit. Jonathan Edwards legde ooit uit dat een bepaald stramien van geloofservaring, zoals in refokring wel gehanteerd wordt, in de hand werkt dat mensen het inderdaad zo gaan beleven. Mijn ervaring van toen paste wel erg in het stramien van ellende, verlossing en dankbaarheid. Vanuit een gevoel van schuld en zonde roep je tot God om zijn genade en mag je, bijna visueel, op Jezus zien en weten dat Hij je verlosser is. Ik wilde voortaan mijn leven in zijn hand leggen.'

vast punt

Van zijn eigen heil is hij overtuigd, maar existentiële vragen over de zekerheid van het christelijke geloof blijven met hem oplopen. Richt geloven zich op een vast punt, het object, of is het inderdaad een zaak van persoonlijke ervaring, dus subjectief? Zijn proefschrift in 2006 draaide daarom en straks op 19 februari, tijdens zijn oratie in Groningen, stelt hij opnieuw die vraag: kan een mens wel zeker zijn? Al eerder formuleerde hij voor zichzelf dat de sleutel voor vertrouwen ligt in de Heilige Geest. 'Hij overtuigt, in samenhang met het Woord. Ik vind apologetiek, de verdediging van het christelijke geloof, heel interessant. Er zijn goede gronden om te zeggen dat het bepaald niet achterlijk is om te geloven. Toch komt het uiteindelijk aan op innerlijke overtuiging, op die ervaring. En dat is in de scherpe confrontatie met tegenstanders altijd de achilleshiel van de protestantse positie gebleken.'

Het is volgens hem typisch iets van moderne mensen - beïnvloed door de verlichting, denk aan Descartes en zijn 'ik denk dus ik ben' - om object en subject in het geloof zo uit elkaar te halen. En nergens gebeurt dat zo sterk als in reformatorische kring: de waarheid van God in Christus moet in mij ook waar wórden. 'Ze worden meer beïnvloed door het modernisme dan ze zichzelf bewust zijn, omdat ze zich laten leiden door de agenda van de antithese.'

Van den Belt noemt het 'een verzoeking voor christenen' om alles wat modern is, als 'bedreigend, vijandig en seculier' te zien. 'Dan bevestig je de scheiding der geesten en zie je over het hoofd hoezeer je zelf ook door de verlichting bent beïnvloed in je eigen geestelijke vragen. Bovendien wortelt die moderne cultuur ook in het protestantse christendom.'

niet bij het verleden blijven

Niet bedreiging en angst, maar vrijheid en hoop op de Heilige Geest mogen leidend zijn. 'Als Hij bij machte is mensen op Papua te bereiken, dan ook moderne en postmoderne mensen. Blijf dus niet hangen in het verleden; ook in onze cultuur leidt de Heilige Geest in de waarheid. Ik pleit voor openheid naar de huidige cultuur.'

Daarmee raakt hij kennelijk aan een verlangen in reformatorische kring, waar hij vertrouwen geniet. Wat is dat? 'Als we nu echt ervan overtuigd zijn dat de gereformeerde theologie het christelijke geloof op een juiste manier verwoordt, dan is het ook tegen een stootje bestand en hoef je het niet met externe zekerheden af te dekken. Ik merk dat ik daarmee raak aan het verlangen, het klimaat van de angst te doorbreken. Er groeit in refokringen een besef dat we het niet redden met het ophogen van de dijken. Ik zeg dat je midden in onze cultuur kunt gaan staan, zolang je diep geworteld bent in de openbaring van God. Het evangelie botst weliswaar altijd met elke cultuur, maar het vindt ook in elke cultuur ingang. Een cultuur moet je niet demoniseren; ze kan geheiligd worden. Leef in het vertrouwen dat er openingen komen voor het evangelie.'

Ten diepste constateert hij een gebrek aan vertrouwen in reformatorische kring. 'Het woordje 'nog' is symptomatisch. We hebben nog onze scholen, kerk en vrijheden. De volmaakte liefde drijft de vrees juist uit. Als je echt kijkt door de ogen van Christus, dan moet je weliswaar waakzaam zijn en de wapenrusting aantrekken, maar gaat daar bovenuit dat je net als Hij bewogen bent met een verloren wereld. Die is er nu echt niet erger aan toe dan destijds.'

getto

De reformatorische zuil is natuurlijk geen zuil meer als die als enige overblijft. 'Dan wordt het een getto. Nu al worden we bestudeerd door antropologen. Ik was laatst op het Wartburg College in Rotterdam en vroeg me, tussen die jongens en meiden, af wat hen bezighield. Zijn dat dezelfde vragen als het SGP-hoofdbestuur zich stelt? Of zijn we elkaar kwijtgeraakt?

Daarnaast is een hele groep jongeren hartstochtelijk op zoek naar God. Die organiseren avonden als Heart Cry en Jij daar. Ik laat me daar zien, al is er veel kritiek op. Je kunt beter heilzaam participeren vanuit een gereformeerde openheid. Straks gaan deze jongeren leidinggeven en misschien de waarde van de gereformeerde theologie inzien.'

Breed in de reformatorische gezindte leeft volgens Van den Belt het besef dat de Bijbelse boodschap 'adequater dan nu' moet worden verwoord. 'Er groeit een verlangen zich te verbinden met christenen uit allerlei richtingen; alleen, kerkelijke leiders hoor je het nog niet hardop zeggen. Ik juich die ontwikkeling toe. We mogen ons best bewust zijn van onderlinge verscheidenheid, maar ik hoop op een gemeenschap van christenen die een tegencultuur kunnen vormen vergelijkbaar met de christenen in de vroege kerk.'


Henk van den Belt - hoogleraar namens de Gereformeerde Bond

Henk van den Belt (1971, Leeuwarden) is sinds september namens de Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk bijzonder hoogleraar 'Gereformeerde godgeleerdheid: bronnen, ontwikkelingen en context' aan de Rijksuniversiteit Groningen. Op 19 februari houdt hij daar zijn oratie. Voorheen doceerde hij aan de theologische faculteit in Utrecht.

In 2006 promoveerde hij in Leiden, waar hij ook zijn theologiestudie volgde, op het zelfgetuigenis van de Bijbel. Van den Belt was predikant in Oud Alblas, Delft en Nijkerk.

Hij is lid van het hoofdbestuur van de SGP. Hij en zijn vrouw hebben zes kinderen en wonen in Woudenberg.

  • 09-02-2013 - 5.23
  • 08-02-2013 - 16.27

waardeer:

  • Waardeer dit artikel met 1 ster
  • Waardeer dit artikel met 2 sterren
  • Waardeer dit artikel met 3 sterren
  • Waardeer dit artikel met 4 sterren
  • Waardeer dit artikel met 5 sterren


Indien u geregistreerd bent, kunt u hieronder reageren op het artikel. Hiertoe dient u in te loggen.

Reacties (0)