Sluiten

Als u doorsurft op deze website, gaat u akkoord met de plaatsing van cookies. Voor meer informatie, klik hier. [sluiten]

Nederlands Dagblad

Honderdduizenden Afrikaanse cacaoboeren zijn aangesloten bij Fairtrade-coöperaties. Ondanks mooie beloftes profiteren zij nauwelijks van Fairtrade. De Nigeriaanse cacaoboeren op de foto komen niet in het verhaal voor. |beeld AP / George Osodi

Fairtrade chocola met bittere smaak

ASSOUMOUKRO - DEN HAAG - De mooie beloftes van Fairtrade aan Afrikaanse cacaoboeren en westerse consumenten blijken hol. Kopers van de chocolade houden vooral de kantoren, salarissen en zakenreizen van de organisatie in stand. De Afrikaanse boer blijft nog steeds arm en gedesillusioneerd achter.

Cacaoboer Frédéric Doua (39) uit Assoumoukro, Ivoorkust, gelooft niet meer in Fairtrade. Vier jaar nadat hij zich had aangesloten bij een Fairtrade-coöperatie, is zijn leven niet merkbaar verbeterd, zegt hij. ‘Ik verdien nu net genoeg geld om het voedsel te kunnen kopen dat ik vroeger zelf verbouwde.’

Doua is een van de honderdduizenden Afrikaanse cacaoboeren aangesloten bij Fairtrade-coöperaties. Hun cacao eindigt in de chocoladeletters en chocoladerepen die in de schappen worden aangeprezen met het bekende Fairtrade-logo.

Een stuk chocola mag niet zomaar Fairtrade heten. Fairtrade – een internationale organisatie actief in meer dan twintig landen – belooft een ‘eerlijke prijs’ voor hun producten. Het is een garantie aan de Afrikaanse boer én aan westerse consumenten. Zo belooft stichting Max Havelaar, de Nederlandse tak van de certificeringsorganisatie, dat ‘boeren in ontwikkelingslanden gegarandeerd een minimumprijs krijgen’.

Maar het blijken holle frasen. Fairtrade maakt beloftes aan cacaoboeren en consumenten niet waar. Onderzoek naar de verkoop van Fairtrade-cacao, in samenwerking met Afrikaanse journalisten van onderzoeksforum FAIR, laat zien dat Fairtrade nauwelijks voordelen biedt aan Afrikaanse cacaoboeren.

opbrengst gehalveerd

Fairtrade is zelf niet actief in de verkoop van cacao, maar maakt strenge afspraken over de prijs van cacao. Zo mag een koper van cacao niet minder dan 2 dollar per kilo betalen, ook niet als de wereldmarktprijs lager ligt. Dit is de zogenaamde minimumprijs van Fairtrade.

Maar de wereldmarktprijs ligt al jaren hoger, ruim boven de 3 dollar per kilo. Gouden bergen voor de cacaoboer? Niets is minder waar. Cacaoboeren in Ghana en Ivoorkust ontvangen fiks lagere prijzen voor hun oogst, tussen 1,60 en 1,20 dollar per kilo. Fors minder ook dan de eerlijke minimumprijs waarmee Fairtrade veelvuldig pronkt in haar persberichten.

In het monumentale kantoorpand in Utrecht zeggen Jos Harmsen en Alien Huizing van Max Havelaar dat dit de gangbare praktijk is. De coöperatie ontvangt de hoge marktprijs, maar draait daarna op voor het betalen van de export, het transport naar de haven en opslag. Die kosten zijn zo hoog, zegt Harmsen, dat de uiteindelijke opbrengsten aan de boer meer dan gehalveerd worden. ‘Wat binnen de coöperatie en volgens wettelijke regelingen van de prijs gaat, daar hebben wij geen grip op. Mogelijk komt dat omdat het land niet efficiënt is georganiseerd.’

Fairtrade breekt daarmee niet haar beloftes, stellen hij en Huizing, want: ‘De minimumprijs is de prijs die de coöperaties krijgen. De coöperaties zijn de boeren.’

Toch zouden boeren bij Fairtrade nog altijd beter af zijn, verweert Huizing zich: ‘De boeren hebben een garantie dat als de prijs onder de minimumprijs zakt, dat ze in ieder geval een vangnet hebben. Plus ze krijgen een extra premie.’ Die toeslag, een bonus van 20 cent per kilo cacao, klinkt als een goede bijverdienste. Het onderzoeksteam van FAIR trof ook tevreden boeren. Maar lang niet iedere coöperatie deelt de premie uit aan de boeren als een bonus. Huizing: ‘Het totaalbedrag wordt uitbetaald aan de coöperatie. Hoe het wordt besteed, daar beslissen de leden zelf over.’

investeringen

Volgens Max Havelaar wordt de premie ‘altijd ingezet voor investeringen die de gemeenschap ten goede komen’. Maar Fairtrade kijkt niet of het geld goed wordt gespendeerd. In Ivoorkust is nooit onderzocht of het tot positieve resultaten leidt.

Het onderzoeksteam van FAIR constateerde gebreken. Zo ontving de coöperatie van cacaoboer Doua in 2010 meer dan een 100.000 dollar aan toeslag. Volgens hun boekhouding werd ruim de helft besteed aan het betalen van exportheffingen en het bezoeken van conferenties door het management. Verder zouden acht opslagschuren zijn gebouwd. Maar ook zou de coöperatie 15.000 euro hebben uitgegeven aan schoolspullen voor bijna negenhonderd kinderen. Alleen hebben de kinderen enkel potloden en papier van de coöperatie gekregen, zeggen de boeren. Wat er met de rest van het geld is gebeurd, is onduidelijk.

Tot slot, de consumenten in Nederland. Ieder jaar kopen zij weer meer Fairtrade-chocolade. Daarmee financieren zij de loonstrookjes van de medewerkers van Max Havelaar, de huur van de kantoren en de zakenreizen naar het buitenland. Voor elke verkochte reep ontvangt Max Havelaar 2,5 procent - zo’n vier cent per reep. Maar een cacaoboer in Afrika krijgt niet meer dan twee cent extra voor diezelfde reep. Consumenten betalen veel meer voor het in stand houden van de organisatie, dan wat Max Havelaar teruggeeft aan een arme cacaoboer.

De jaarverslagen van de stichting bevestigen dit. De verkoop van chocolade leverde Max Havelaar in 2010 meer dan een half miljoen euro op. Ondertussen kregen cacaoboeren nog niet eens de helft van dat bedrag uitgekeerd als bonus: minder dan 250.000 euro. Fairtrade verdient aan de verkoop van hun chocola meer dan Afrikaanse cacaoboeren

Max Havelaar laat in een reactie weten dat ‘naar ontevreden boeren goed wordt geluisterd’. Verder benadrukt de stichting dat haar inkomsten worden besteed ‘aan de groei van eerlijke handel’.


Ivoorkust

Vier jaar geleden was de Ivoriaanse cacaoboer Frédéric Doua (39) uit Assoumoukro nog overtuigd dat de verkoop van Fairtrade-chocola zijn leven zou verbeteren.

Hij kan de voorgespiegelde beloftes van destijds goed herinneren: ‘Ons werd van alles verteld over de financiële voordelen. De verkoop via Fairtrade zou onze inkomsten verhogen en onze leefomstandigheden verbeteren.’

Net als andere cacaoboeren ontvangt Doua 1,20 dollar per kilo cacao, ongeveer een derde van de wereldmarktprijs en veel minder dan de minimumprijs van Fairtrade. Boeren die niet zijn aangesloten bij een Fairtrade-coöperatie ontvangen eenzelfde bedrag.

Het enige voordeel van Fairtrade, zegt Doua, is de premie. Maar daar krijgt hij slechts een fractie van terug als geld. Hij rekent voor: ‘Vorig jaar verkocht ik 2700 kilo cacao, dat levert een premie op van 540 dollar. Ik ontving 135 dollars van de coöperatie voor het hele jaar.’


Ghana

Fairtrade? Cacaoboer Kwesi Agyei uit Atwima Mponua in Ghana schudt zijn hoofd als hem ernaar wordt gevraagd. Hij heeft geen idee wat het woord betekent. Toch is hij bij een Fairtrade-coöperatie aangesloten in Ghana, het West-Afrikaanse land dat na Ivoorkust de belangrijkste wereldproducent is van cacao.

Agyei is lang niet de enige Fairtrade-cacaoboer die nog nooit van het begrip heeft gehoord. Veel ondervraagde boeren weten niet wat Fairtrade inhoudt, terwijl het ze wel geld kost om zich bij een coöperatie aan te sluiten.

Boeren in Ghana zien ook geen verschil tussen coöperaties. Alle cacao wordt toch verkocht voor dezelfde prijs die door de Ghanese regering wordt bepaald. Ook in Ghana ontvangen boeren een cashbedrag ver onder de Fairtrade-minimumprijs.


Aan het onderzoek van het Forum for African Investigative Reporters (FAIR) werkten in Afrika zelf mee: Selay Kouassi (Ivoorkust), Benjamin Tetteh (Ghana), Chief Bisong Etahoben (Kameroen) en Aniefiok Udonquak (Nigeria).

  • 10-11-2012 - 8.10
  • 10-11-2012 - 8.47

waardeer:

  • Waardeer dit artikel met 1 ster
  • Waardeer dit artikel met 2 sterren
  • Waardeer dit artikel met 3 sterren
  • Waardeer dit artikel met 4 sterren
  • Waardeer dit artikel met 5 sterren


Indien u geregistreerd bent, kunt u hieronder reageren op het artikel. Hiertoe dient u in te loggen.

Reacties (12)

Jongenburger (12 november 2012 10:06 uur)

Ik vraag me af in hoeverre er is gekeken naar de levensstandaard van niet-fair trade boeren in de omgeving van de geïnterviewde FT boeren. In de ontwikkelingseconomie is het tegenwoordig gebruikelijk impact evaluaties te doen waarbij je ook gebruikt maakt van controle groepen en niet alleen van verschillen die je ziet door de tijd heen. Het evalueren van iets als FT is ingewikkeld. Als de FT boeren alsnog beter af zijn dan de boeren in hun omgeving doet FT blijkbaar wel iets goed. Daarnaast is het de vraag in hoeverre het daadwerkelijk om de premie gaat. Er zijn bijvoorbeeld aanwijzingen dat het aanbieden van een soort van vast contract ook van grote invloed is.

Ik vind het goed dat er gekeken wordt naar de invloed en de eerlijkheid van de organisatie. Wat me een beetje irriteert echter is het feit dat keurmerken als UTZ en het verwerpelijke CAFÉ (starbucks) zelden zo wordt doorgelicht terwijl het marktaandeel vaak groter is. Is dit ethisch verantwoord?



nalk (12 november 2012 9:59 uur)

Er is een objectief onderzoek verricht naar de verschillende beweringen van MH. Nu de uitkomst niet voldoet aan het beeld van de lezer, worden de feiten ontkend en is het kennelijk lastig dit onder ogen te willen zien. Mag ik vragen of zij die moeite hebben met de uitkomst, ook zelfstandig de feiten hebben onderzocht.

Is fairtrade niet het afkopen van ons eigen schuldgevoel? Zouden we het niet dichter bij huis moeten zoeken, in onze directe omgeving, waar nog zoveel onrecht is, daarin deel ik dan ook het standpunt van svanrij “Weldoen in je eigen omgeving is beter en je eigen omgeving is daar waar ik me ook fysiek beweeg en fysiek dingen meemaak en persoonlijk met mensen omga.” Als een ieder dit ten uitvoer zou brengen zijn organisaties als MH niet nodig en is het niet nodig dat onderhavige artikelen geschreven moeten worden.
Een utopie……?



nvgelder (12 november 2012 8:43 uur)

Jammer dat er zo'n tendensieus stuk in het ND moet staan. Vooral het kopje op de voorpagina geeft niet aan wat bij lezen van het artikel achterblijft. Dat kost vele euro's marketing om dat weer recht te zetten.
Inhoudelijk:
De 4 cent per verkochte reep die in Nederland blijft. Dat is slechts 2,5%, terecht merkt ook een andere reactie al op dat dit heel weinig is (binnen CBF keur mag dat max. 25% zijn). Waaruit ontstaat de gedachte dat goede doelen organisaties hun medewerkers moeten laten werken volgens het principe 'liefdewerk - oud papier'? Om in Nederland een professionele organisatie neer te zetten die transparant kan laten zien hoe ze werken (en journalisten van informatie kan voorzien) zijn betaalde krachten nodig.
De 2 cent per verkochte reep die de coöperatie in Afrika ontvangt. Juist het zelf organiseren moet gestimuleerd worden. Dat doen ze in de coöperatie en dat gaat soms mis. In paternalisme schieten is te makkelijk, eigenwaarde en zelfstandigheid opbouwen is het doel.



GPDdagbladen (11 november 2012 23:37 uur)

Beste koos53,

Dank voor je reactie. Ik heb ook de reacties van Max Havelaar gelezen, en wij zijn nog altijd in contact met Max Havelaar, zoals dat hoort. Hun eerste reactie gaat in op een suggestie, namelijk dat "MH een deel van de premie voor de eigen organisatie zou gebruiken". Dat schrijven wij niet, dus ik hoef mij hier ook niet tegen te verweren.

Ons artikel bekijkt verschillende beweringen van Max Havelaar en poogt een antwoord te geven of deze kloppen. Dit staat los van hun eigen intenties, ons artikel trekt deze ook niet in twijfel.

Zoals vermeld betreft het onderzoek specifiek de cacaoproductie in West-Afrika. In deze regio wordt tot 95% van alle Fairtrade cacao geteeld en is daarom representatief voor vrijwel de hele sector. Het onderzoek in Afrika heeft meerdere misstanden/onvolledigheden bij verschillende cooperaties in drie landen geconstateerd. Andere Fairtrade-producten zijn niet onderzocht, dus daar heb ik (nog) geen oordeel over.

Bjinse Dankert
GPD



koos53 (11 november 2012 17:20 uur)

Beste GPDdagbladen / Bjinse Dankert,

Kun je reageren op (en naar) Max Havelaar? Ze hebben een nieuwsbericht op de site gezet. Ik ben het deels nog steeds niet eens met het artikel, omdat gesuggereerd wordt dat men hier alleen met z'n eigen toko bezig is, terwijl ik de goede intentie van MH nog steeds niet in twijfel trek.
Wat bij producten die in de markt bv. wél zwaar onder prijsdruk staan? Zijn alleen en handjevol cooperaties onderzocht of is er ook gekeken hoe het in Zuid-Amerika en Azië gaat? Etc etc.
Een artikel schrijven vanuit een enkele (mogelijke) misstand en daarmee de hele situatie scheeftrekken, is journalistiek m.i. niet correct.



pduinkerken (10 november 2012 21:42 uur)

Zo te lezen krijgt de boer helaas wel een "minimum" prijs ipv een eerlijke prijs.



GPDdagbladen (10 november 2012 20:34 uur)

Beste koos53,

Ik ben 1 van de auteurs van het artikel, een korte reactie voor verdere verduidelijking.

Een boel geld gaat inderdaad verloren in Afrika, dat is ook het tegenargument dat Max Havelaar aanvoert. Dit blijkt echter niet uit het beeld dat Max Havelaar aan consument presenteert en belooft in hun persberichten - het beeld dat de Afrikaanse boer ten minste een minimumprijs krijgt. Dat beeld blijkt onjuist. Max Havelaar ontkent dit ook niet.

Volgens hun eigen cijfers krijgt een cacaoboer 12 cent voor een grote reep, of hij nou wel of niet aan Fairtrade verkoopt. Het belangrijkste voordeel dat Fairtrade een cacaoboer biedt is de extra premie, die is 2 cent per reep. Max Havelaar ontvangt zo'n 4 cent per verkochte reep. De consument betaalt dus in ieder geval zo'n 6 cent meer, waarvan tweederde bij Max Havelaar komt, eenderde voor de cacaoboer. Maar van die 2 cent komt nauwelijks geld bij de boer terecht.

Bjinse Dankert
Verslaggever Geassocieerde Pers Diensten (GPD)



svanrij (10 november 2012 14:51 uur)

RothND, Je hebt gelijk; deze problemen los je er niet mee op. Als we een exotisch product kopen, moeten we een eerlijk product kunnen kopen. Iedereen moet hier bewust in handelen. Dit probleem zou er minder zijn als men rechtvaardig wil handelen en we nog zouden leven in een wereld waar we alleen producten uit onze eigen omgeving consumeren, waar we de maker van onze producten kennen en mogelijk de leverancier van grondstoffen. Dan is 'onrecht' makkelijker te zien. Een utopie, droomwereld.
Toch: Als ik bijvoorbeeld een winkelier zijn/haar personeel zie afsnauwen op een onredelijke manier, dan koop ik als het kan niet meer in die winkel. Ik kan er ook wat van zeggen, dan kom ik ook op voor onrecht.
Er liggen nu TEVEEL exotische producten in de winkel, mobieltjes zitten vol met obscure grondstoffen... Dat komt nooit meer goed. We moeten op blijven komen voor de rechtvaardigheid. Consuminderen is ook goed maar pittig. We komen hier niet zomaar uit weg... de mensheid is hier vastgelopen.



RothND (10 november 2012 13:53 uur)

Daar ben ik het niet helemaal met je eens, svanrij. Keuzes die ik maak hebben verstrekkende gevolgen. Weleens het programma ' bloed, zweet en luxeproducten' gezien? Als ik bijvoorbeeld niet al teveel wil betalen voor een portie rijst, dwing ik daarmee een ander de prostitutie in. Ik moet hierin zelf verantwoord handelen, maar het schiet helaas sowieso tekort, ik kan de mensheid niet redden..de wereld/mensheid hangt aan elkaar van zondige structuren.



svanrij (10 november 2012 12:37 uur)

Ook fairtrade is een product geworden. Hoe kan het ook anders. Welkom bij de mensheid. Het is wel triest dat het zo gaat. Weldoen via ondoorzichtige organisaties, via via, gaat klaarblijkelijk vaak mis of is niet uitvoerbaar.
Ik denk dat wij onze 'naaste' wat dichter bij huis moeten zoeken; ze moeten kennen, zien, aanraken, ermee kunnen praten, om 'goed te doen'. Via televisie, internet is de wereld een dorp geworden. Laten we wel wezen, ik zie alleen datgene waar een camera op staat gericht en ik hoor alleen datgene waar een microfoon bij gehouden wordt. Heb ik echt een beeld van hoe het eraan toegaat? Nee. Mij wordt verteld dat het zo is, vaak op een romantische of sentimentele manier. En ik er maar in geloven, want ik wil het ook graag zo geloven. Goed dat ND hier onderzoek naar deed. Wordt mogelijk ook landelijk nieuws. Weldoen in je eigen omgeving is beter en je eigen omgeving is daar waar ik me ook fysiek beweeg en fysiek dingen meemaak en persoonlijk met mensen omga.



koos53 (10 november 2012 11:31 uur)

Jammer, zo'n negatief artikel. Ik krijg de indruk dat het probleem meer in Afrika ligt (corruptie, slechte infrastructuur e.d.) dan dat het aan Max Havelaar ligt. De organisatie ontvangt 2,5%; als elke ANBI-organisatie het daarmee zou doen, zouden we een heel stuk meer in het goede doel zelf kunnen stoppen. Laat staan wat er aan de commerciële strijkstokken blijft hangen. Ik begrijp dat Max Havelaar 4 cent per reep krijgt en de boer 6 cent. Ik zou dat eens vergelijken met kleding, in India of China gemaakt: voor een habbekrats gemaakt, voor tientallen tot honderden euro's in de winkel....



RothND (10 november 2012 11:13 uur)

Als dit zo is, dan is dat wel erg zuur. Zelf let ik tegenwoordig erop of het wel fairtrade is. De vraag is of ik hier nog goed aan doe. Ik voel me wel machteloos als ik dit lees.