Sluiten

ND.nl maakt gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.

Nederlands Dagblad

Theo Olof.

Muziekbox voor ‘Heer van Stand’

'Een man die goede smaak, goede manieren en goede daden in zich verenigt'. Zo werd Theo Olof dit jaar geprezen als 'Heer van Stand'. Nu verschijnt een cd/dvd-box van deze violist, die onlangs op 88-jarige leeftijd overleed.

Al enkele jaren wordt achter de schermen hard gewerkt aan een box, die een overzicht moet geven van het muzikale leven van Theo Olof (1924-2012). Tientallen uren bracht producer Okke Dijkhuizen door in de archieven van Beeld en Geluid in Hilversum. Daar worden de opnames bewaard van de vele radioconcerten waaraan Olof een bijdrage leverde.

De box was bijna klaar toen Olof, die al tijden een zwakke gezondheid had, toch nog plotseling overleed. 'Jammer', zegt Dijkhuizen. 'Maar het is mooi dat zijn zoon Arthur vrijwel alle werken die ik voor de box had uitgezocht, kort voor zijn dood nog aan hem heeft kunnen voorleggen. Olof was 'zeer aangenaam verrast om te zien dat de box in zo'n vergevorderd stadium is en zo'n prachtige samenstelling heeft', zoals hij zei.

Blij is ook musicoloog en componist Leo Samama met wie Dijkhuizen overleg pleegde over de keuze van de werken. 'Olof verdient zo'n box. Hij is van onschatbare waarde geweest voor de Nederlandse muziekwereld. Het is jammer dat de grote platenmaatschappijen geen brood zien in zo'n mooi overzicht. Fijn dat er dan mensen als Dijkhuizen zijn die zulk werk op zich nemen.'

Samama kent Olof al decennia lang. 'In de jaren zestig had mijn vader een platenmaatschappij, Iramac, waarin hij lp's van vele toen bekende klassieke musici uitbracht. Mensen als Jean Decroos, Theo Olof, Daniël Wayenberg en David Zinman maakten mooie opnames. Het waren goed verzorgde lp's. Iramac was ook een van de eerste platenmaatschappijen die met stereo-opnames werkten. Mijn vader zorgde ook voor goede pr. Thijs Chanowski - later bekend van de Fabeltjeskrant en Paulus de Boskabouter - maakte korte filmpjes over de Iramac-opnamen, die als teaser in bioscopen werden vertoond. Op het Iramac-label werden zo enkele prachtige opnames van Theo Olof uitgebracht.'

dubbelconcert

Theo Olof werd in 1924 in een joods gezin in Bonn geboren. Zijn moeder, Elvira Wolffberg-Schmuckler, was een begaafd pianiste en zag al snel hoe muzikaal de jonge Theo was. 'Al snel na het aantreden van Hitler, in 1933, vertrok zij met haar zoon naar Amsterdam', vertelt Samama. 'Daar kwam Theo onder de hoede van Oskar Back, een van de grootste vioolpedagogen die ons land heeft gekend.'

Kort na Olof - die zijn tweede voornaam als artiesten- en later ook familienaam aannam - kreeg Back nog een veelbelovende leerling, de 12-jarige Herman Krebbers. 'Back koppelde die twee al snel aan elkaar en liet ze onder meer het dubbelconcert van Bach spelen', zegt Samama. Het zou het begin worden van een bijna levenslange samenwerking en vriendschap. 'We raakten zo op elkaar ingespeeld, dat ik later bij opnames niet kon horen of Theo of ik speelde', zei Krebbers in een interview naar aanleiding van Olofs overlijden.

Toch waren het twee heel verschillende persoonlijkheden. 'Olof was vriendelijk, bescheiden, Krebbers trad meer op de voorgrond. Opmerkelijk is dat terwijl Olof in de oorlog moest onderduiken, Krebbers in Berlijn geconcerteerd heeft. Even opvallend is dat dit geen enkele belemmering was voor hun vriendschap na de oorlog', aldus Samama.

Hoewel beide topviolisten leerling van Back waren, hoort Samama wel degelijk verschil. 'Krebbers heeft een volle toon met een soms net iets te snel vibrato. Olof een iets rankere, dunnere toon, met een mooi beheerst vibrato.'

concertmeesters

In 1949 ging Olof naar het Residentie Orkest in Den Haag. Krebbers volgde hem al snel en in 1951 werden beiden tot concertmeester benoemd. In die functie zijn ze allereerst leiders van de eerste violen, maar fungeren daarnaast als spreekbuis van het hele orkest in contacten met de dirigent. Samama: 'Olof noemde later die Haagse periode de mooiste uit zijn leven. Het orkest bloeide onder Willem van Otterloo helemaal op. Door veel plaatopnamen en tournees was het ook in het buitenland erg bekend. Het was in die jaren wellicht het beste orkest van Nederland, misschien wel beter dan het Concertgebouworkest dat pas in 1959 bij het aantreden van Bernard Haitink de eerste plaats zou veroveren.'

1959 was ook voor Van Otterloo een belangrijk jaar, want hij was graag de nieuwe dirigent van het Amsterdamse orkest geworden. Hij was erg teleurgesteld en dat kwam volgens Samama in latere jaren de sfeer in het orkest niet ten goede. 'De fut was eruit, Van Otterloo ging zich ook meer met gastdirigentschappen bij andere orkesten bezighouden. Uiteindelijk vertrokken eerst Krebbers en daarna ook Olof uit het Residentie Orkest naar het Concertgebouworkest.' Er waren wel verschillen: in het Residentie Orkest zaten ze vaak naast elkaar, in het Concertgebouworkest fungeerden ze meer om en om als concertmeester. Beide topviolisten traden ook als solisten op, soms samen, soms alleen. En ze waren beiden docent, waarbij Krebbers volgens Samama als pedagoog het bekendst was. 'Ik kan zo een rijtje namen opnoemen van topviolisten die bij Krebbers hebben gestudeerd: Emmy Verhey, Vera Beths, Saskia Viersen, Frank Peter Zimmermann. Daartegenover deed Olof bijzonder veel voor de jonge talenten. Hij zat bijvoorbeeld jaren lang in de jury's van het Prinses Christina Concours.

hedendaagse muziek

Krebbers en Olof lijken voor veel mensen 'twee handen op een buik'. Vooral door het veel door hen gespeelde dubbelconcert van Bach. Wat maakt Olof zo bijzonder?

'Vooral zijn liefde voor hedendaagse muziek', meent Samama. 'Krebbers had dat veel minder, die hield meer van het grote negentiende-eeuwse repertoire. Maar Olof zette zich in voor componisten als Janáček, Messiaen en Berg. Legendarisch is de opname van het 'Kammerkonzert' van Alban Berg, die Olof met Theo Bruins maakte. In de tweede plaats was hij een promotor van hedendaagse Nederlandse componisten als Van Delden, Kox, Ton de Leeuw, Henk Badings en Tristan Keuris. Badings schreef een dubbelconcert voor twee violen dat door Krebbers en Olof vele malen is uitgevoerd. Vergeet ook niet het Vioolconcert van Benjamin Britten dat door Olof bekend geworden is in Nederland.'

Olof was geen liefhebber van 'piep-knars'-muziek, zoals die in de jaren zestig veelvuldig werd gemaakt. 'Hij was een lyricus, zijn muziek moest zingen', zegt Samama. 'Maar het concert van Bruno Maderna is door hem met veel succes ten uitvoer gebracht.'

Een bijzondere opname in de box is volgens Samama eentje met kamermuziek van Janáček die Olof met de pianist Daniël Wayenberg maakte. 'Het gaat om een opname van Iramac die lange tijd verloren leek te zijn, maar nu is teruggevonden.'

Olof had nog een bijzondere kant, hij hield van journalistiek en boeken schrijven. 'Hij schreef recensies voor kranten en enkele boeken, onder meer over zijn belevenissen als topviolist', zegt Samama. 'Van een van die boeken, Daar sta je dan opnieuw uit 1973, is een herdruk in de box opgenomen.'

Samama kan zich vinden in het oordeel van de jury die Olof op 2 mei ter gelegenheid van het Marten Toonderjaar benoemde tot 'Heer van Stand'. 'Hij was een integer, vriendelijk mens, die nooit een show ter wille van de show opvoerde. Alles wat hij deed was ten dienste van de muziek, die hij met humor en een twinkeling in zijn ogen uitvoerde'.


cd/dvd klassiek

Theo Olof - violinist

Badings, Bartók, Brahms, Britten, Van Delden, Janáček, Kox, De Leeuw, Messiaen, Pijper. 5 cd's, twee dvd's en boekje 'Daar sta je dan opnieuw'. Document 1201

Zie ook: documuziekproductie.nl


Box zonder 'ijzeren repertoire'

Wie Olof zegt, zegt Krebbers, en hun gezamenlijke uitvoering van Bachs Dubbelconcert. Toch staat een uitvoering van dit prachtige werk niet op de cd-box van Theo Olof. Bewust koos samensteller Okke Dijkhuizen voor een heel ander thema: die van Olofs rol als ambassadeur van nieuwe Nederlandse en internationale vioolconcerten. Daarom wel Bartók, Britten, Janáček en muziek van de Nederlandse componisten Willem Pijper, Henk Badings, Hans Henkemans, Lex van Delden, Hans Kox en Ton de Leeuw, maar geen Mendelssohn en Tsjaikovski.

De box bevat ook twee dvd's met daarop de in de zeventiger jaren gemaakte documentaires 'Daar sta je dan' en Olofs speurtocht naar de luthéal, een inrichting waardoor een piano diverse andere klanken - vergelijkbaar met klavecimbel of gitaar - kan voortbrengen. Hij laat, samen met Daniël Wayenberg, horen hoe dit instrument met een viool kan samenklinken. De tweede dvd is een registratie van het Vioolconcert in D-groot (opus 77) van Johannes Brahms, gemaakt in 1980 ter gelegenheid van Olofs vijftigjarig jubileum als violist.


Beluister muziekfragmenten:

Brahms

Hartmann

Janáček

Van Delden

Vaughan Williams

  • 09-11-2012 - 0.05
  • 03-12-2012 - 14.30

waardeer:

  • Waardeer dit artikel met 1 ster
  • Waardeer dit artikel met 2 sterren
  • Waardeer dit artikel met 3 sterren
  • Waardeer dit artikel met 4 sterren
  • Waardeer dit artikel met 5 sterren


Indien u geregistreerd bent, kunt u hieronder reageren op het artikel. Hiertoe dient u in te loggen.

Reacties (0)