Sluiten

ND.nl maakt gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.

Nederlands Dagblad

beeld APbeeld apbeeld apbeeld apbeeld ap

Kwakzalverij of effectief?

Werken alternatieve geneeswijzen en homeopathische producten nu echt, of is het gros ervan gebaseerd op pseudo-wetenschappelijke lariekoek?

Voor professor Henk Timmerman is het zonneklaar: het gros van homeopathische middeltjes en alternatieve behandelingen werkt niet en daarom moeten patiënten ertegen beschermd worden. De emeritus hoogleraar farmacochemie houdt zich namens de Vereniging tegen de Kwakzalverij al jaren bezig met bestrijding van de complementaire geneeskunde. In ferme bewoordingen neemt hij afstand van alles in de geneeskunde waarvan de werkzaamheid niet bewezen is.

Gio Meijer, arts voor homeopathie, vindt de vereniging van Timmerman ‘een groep mensen met een achterhaalde mening’. ‘Alles wat buiten hun begripsvermogen valt, heet kwakzalverij. En ja, blijkt iets dan toch een positief effect te hebben, dan wordt het placebo genoemd. Wetenschappelijke onderzoeken die er zijn, worden genegeerd.’

En dan nog iets: slechts 31 procent van de reguliere handelingen voldoet volgens Meijer aan de wetenschappelijke standaard van Evidence Based Medicine (geneeskunde gebaseerd op bewijzen). ‘Bij complementaire handelingen ligt het bewezen percentage inderdaad lager, hoewel er met name voor acupunctuur en homeopathie heel wat bewijs voorhanden is.’

Alle reguliere middelen hebben een registratieprocedure doorstaan, reageert Timmerman. ‘Waarom is die overvloed aan bewijzen niet gebruikt om registratie te verkrijgen? Omdat die bewijzen er echt niet zijn. Het is niet voor niets dat er voor medische claims eisen zijn vastgesteld; daarom verdwijnen die claims bij homeopathica.’

schuldbelijdenis

Daar sluit Jaap van Harten, apotheker, klinisch onderzoeker en uitgever van verschillende wetenschappelijke farmacologische tijdschriften, zich bij aan. Hij viel recentelijk bijkans van z’n stoel toen hij, snuffelend in het archief van wetenschappelijk tijdschrift Homeopathy, een openlijke schuldbelijdenis aantrof van de hoofdredacteur. ‘Hij schreef dat de homeopathie zich niet eeuwig achter het schaamlapje van “wij zijn klein en de reguliere geneeskunde is groot” kon verschuilen. De alternatieve en complementaire geneeskunde werden opgeroepen met bewijs te komen dat hun spullen werken. Ik dacht: krijg nu wat.’

Evenwel is er volgens Van Harten nog geen enkele beweging in het wetenschappelijke circuit van de homeopathie geconstateerd. ‘Je leest nog altijd tranentrekkende verhalen over verdunningen, reageerbuizen en de o zo slimme Hahnemann (grondlegger van de homeopathie, red). Maar daar gaat het allemaal niet om. Het enige wat je je in de geneeskunde moet afvragen, is: werkt het? Iedere vorm van onzekerheid moet je daarbij uitsluiten.’ 

voedingssupplementen

Wanneer je een gezond en afwisselend dieet volgt, krijgt het lichaam de broodnodige bouwstoffen vanzelf binnen en kan het prima functioneren, zegt Timmerman. ‘Het is als met een auto; die rijdt even goed op een bijna lege als op een volle tank. Het gaat mis als de tank leeg is.’ Er is volgens de hoogleraar dan ook pas behoefte aan extra ‘grondstoffen’, wanneer er een tekort is aangetoond. ‘IJzersuppletie bijvoorbeeld heeft bij bepaalde vormen van bloedarmoede een gunstige werking. Maar in veel gevallen wordt er zomaar geslikt, zonder reden. Zinloos is het om hoge doses in te nemen, zoals het geval is bij de orthomoleculaire middelen. Anders is het wanneer er sprake is van slechte diëten, ondervoeding of ingrijpende operaties; dan ontstaan gemakkelijk tekorten en is aanvulling zinvol.’

Voedingssupplementen kunnen buitengewoon zinvol zijn, zegt Meijer. Maar of iedereen ze nodig heeft? De arts denkt van niet. ‘Als je een uur in de zon zit, heb je je portie vitamine D wel binnen, maar in individuele gevallen kan aanvulling nodig zijn. De reguliere geneeskunde werkt protocolair: als een middel goed is voor iemand, is het voor iedereen goed, zo redeneert ze. Maar zo werkt dat niet altijd.’

homeopathie

Het grootste probleem met deze populaire behandelmethode is volgens Timmerman dat vele malen is vastgesteld dat het basisprincipe ervan niet werkt. ‘In de homeopathie veronderstelt men werkzaamheid, ook als geen enkel molecuul van het actieve bestanddeel aanwezig is. Een voorbeeld van een raar homeopathisch product is bijvoorbeeld zeer verdunde koffie als slaapmiddel.’ Omdat patiënten geloven in de behandeling, redeneert de hoogleraar, lijkt homeopathie soms te werken. ‘Patiënten voelen zich beter, door de aandacht van de behandelaar. En inderdaad: het kan werken, maar alleen wanneer het om aandoeningen gaat die ook vanzelf wel voorbijgaan.’

Er is wel degelijk bewijs, werpt Meijer tegen. ‘Niet alleen van de klinische werkzaamheid, ook van hoge verdunningen is sde werkzaamheid bewezen. Volgens de arts is de werkzaamheid van homeopathie wetenschappelijk bewezen voor bovenste luchtweginfecties, diarree, middenoorontsteking, hooikoorts, allergieën en reumatische ziekten. ‘Uit alle wetenschappelijke onderzoeken mag de conclusie worden getrokken dat het wetenschappelijk bewijs voor homeopathie niet onderdoet voor het bewijs dat er is voor reguliere geneeskunde.’

bioresonantie

Bij bioresonantie ontmoeten sciencefiction en pseudo-wetenschap elkaar, vindt Timmerman. ‘Verondersteld wordt dat elk orgaan in ons lichaam met een specifieke frequentie trilt. Met een bepaalde meting zouden afwijkingen vastgesteld kunnen worden. Geen idee wat een dergelijke resonantie zou moeten zijn, laat staan hoe men er therapeutische maatregelen op zou kunnen baseren.’ Hoe de apparatuur werkt en wat erin aanwezig is, wordt volgens Timmerman geheim gehouden. Zijn belangrijkste bezwaar: er is geen enkel bewijs dat bioresonantie iets doet. Niet als diagnose en niet als therapie.

Volgens Meijer is de werkzaamheid van bioresonantie inderdaad niet bewezen, maar ‘kan de behandeling ook geen kwaad. Er zijn mensen die er baat bij hebben.’

maden bij wondgenezing

Het opruimen van wonderboys door foeragerende maden kan erg zinvol zijn en de wondgenezing bevorderen, stelt Timmerman. ‘Vooral als er sprake is van infecties.’ Het gaat hierbij volgens hem om delicate behandelingen die in een ziekenhuis moeten plaatsvinden.

Meijer heeft wel van de madentherapie gehoord, maar griezelt bij de gedachte eraan. ‘Het lijkt me onprettig en vies.’

acupunctuur

Timmerman: ‘Deze traditionele Chinese behandelwijze werd in China geïntroduceerd toen er nog niets begrepen werd van het functioneren van het menselijk lichaam en wat er aan de hand was bij ziekten. Er zouden zogenaamde energiebanen in ons lichaam bestaan. Door op specifieke plekken de huid met naalden aan te prikken zou er via die banen informatie naar organen gaan en zouden niet goed werkende organen op een positieve manier beïnvloed worden.’ Bij anatomisch onderzoek zijn echter nooit energiebanen gevonden, stelt de hoogleraar. Bovendien is het volgens hem onduidelijk welke vorm van energie zou worden getransporteerd. ‘Er is geen enkel bewijs voor enige werkzaamheid. Als er al een werking is, gaat het om een placebo-effect; de patiënt ervaart de behandeling als positief en er treedt op die manier een gunstig effect op. Een goed gesprek zou hetzelfde effect kunnen sorteren. Het is de aandacht van de behandelaar die ‘werkt’.’

Volkomen onjuist, vindt Meijer. ‘Volgens de zeer strenge regels van de Evidence Based Medicine, wat zoveel betekent als geneeskunde op basis van bewijs, zijn er van vier indicaties voor acupunctuur positieve uitspraken gedaan door de onafhankelijke organisatie Cochrane Collaboration: migraine, spanningshoofdpijn, postoperatieve misselijkheid en braken en misselijkheid bij chemotherapie. In 1979 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie al een grote lijst met aandoeningen gemaakt van indicaties waarbij acupunctuur werkzaam kan zijn.’

  • 07-11-2012 - 10.50
  • 07-11-2012 - 10.53

waardeer:

  • Waardeer dit artikel met 1 ster
  • Waardeer dit artikel met 2 sterren
  • Waardeer dit artikel met 3 sterren
  • Waardeer dit artikel met 4 sterren
  • Waardeer dit artikel met 5 sterren


Indien u geregistreerd bent, kunt u hieronder reageren op het artikel. Hiertoe dient u in te loggen.

Reacties (1)

Wimsview (26 november 2012 7:08 uur)

De stelling van Timmerman is een trieste illustratie van het gegeven dat als je maar hard genoeg roept en wijst op de tekorten van een ander of een andere partij, de aandacht als vanzelfsprekend afgeleid wordt van eigen beperkingen. Het meeste onderzoek in de reguliere geneeskunde wordt gefinancierd door de Big Pharma. De complementaire geneeskunde heeft nog niet een fractie van dit soort onderzoeksgelden ter beschikking.

Bryan Hubbard (Medisch Dossier) schrijft: “De geneeskunde beroept zich op het feit dat het en evidence-based (‘geneeskunde op basis van bewijs’) vak is, maar de meeste onderzoeken waarop artsen hun therapie baseren, zijn door marketingafdelingen opgezet. Ongeveer 90.000 zogenaamde ‘wetenschappelijke’ klinische onderzoeken naar geneesmiddelen, gepubliceerd in de afgelopen tien jaar in de literatuur, zijn niets anders geweest dan pr-activiteiten vermomd als onderzoek. Deze bedriegers praktijken steken de draak met het hele idee dat geneeskunde ‘wetenschappelijk’ is.”