Sluiten

Als u doorsurft op deze website, gaat u akkoord met de plaatsing van cookies. Voor meer informatie, klik hier. [sluiten]

Nederlands Dagblad

|beeld Jacqueline de Haas

Marja van Bijsterveldt: geen kabbelend leven

De fotogalerij met de koeien en weilanden bij haar woonplaats Schipluiden is al van de muur gehaald. 'Kaal hè?', zegt vertrekkend minister Marja van Bijsterveldt, in haar ruime werkkamer.

Minister Marja van Bijsterveldt-Vliegenthart (CDA, Onderwijs) straalt een combinatie van melancholie en ontspanning uit, nu ze de landelijke politiek na precies tien bewogen jaren achter zich laat. Eigenlijk kan ze maar moeilijk loslaten. Maar dan dwalen haar gedachten af naar de Dorpskerk van Schipluiden, de protestantse gemeente waarvan Van Bijsterveldt lid is. 'In onze prachtige oude kerk zijn graven van mensen die al lang geleden zijn overleden. Maar ook zij zochten daar troost en bemoediging. Dat relativeert je eigen persoon. Ik houd van hard werken en mijn aanstaande vertrek zorgt voor een dubbel gevoel. Maar ik kijk ook wel uit naar een periode van iets meer rust.'

Maar niet te lang hoor, haast ze zich te zeggen. Want Marja van Bijsterveldt legt de lat hoog. Soms zo hoog dat haar man Antoine - CDA-raadslid in Midden-Delfland - moet ingrijpen: 'Heb eens wat meer vertrouwen, Marja.' Maar haar devies is: het kan altijd beter. Als ze na een werkweek van zeventig, tachtig of soms negentig uur op vrijdagavond thuis wordt afgeleverd, is ze altijd weer nieuwsgierig wat er in de twee grote tassen met ambtelijke stukken zit. 'Wat een voorrecht, denk ik dan, dat ik dit allemaal mag lezen, er iets van mag vinden en er uiteindelijk ook een besluit over mag nemen.'

Het zal wennen zijn om die bestuurlijke verantwoordelijkheid - althans voor een tijdje - niet meer te hebben, na een periode van ruim 23 jaar waarin de ene bestuurlijke positie als vanzelf op de andere volgde: wethouder, burgemeester, partijvoorzitter, staatssecretaris, minister. 'Eigenlijk is alles altijd op mijn pad gekomen. Dan werd er gevraagd: is dat niet iets voor jou? Op al die posities heb ik in de wind gestaan. Soms is dat pittig, maar je wordt er als mens sterker van. Je hebt de plicht niet bang te zijn om je talenten te gebruiken.'

Het is volgens Van Bijsterveldt de mentaliteit van thuis: het Rotterdamse ondernemersgezin waarin ze als Marja Vliegenthart opgroeide. Als verpleegkundige - het beroep dat ze uitoefende tot de overstap naar de politiek - was ze ook al ambitieus. 'Het was altijd weer een uitdaging om zo snel mogelijk een zaal te doen, maar daarbij ook nog tijd te maken voor een gesprek met patiënten.' Nog lange tijd heeft ze haar licentie verlengd. 'Ik zou er geen been in zien weer een paar avonden in de verpleging te werken. Maar als persoon ben ik wel verslingerd geraakt aan de breedte van het openbaar bestuur. Ik ben inderdaad ambitieus, maar ik vind het ook gewoon leuk om verantwoordelijkheid te dragen. Ik kom als leidinggevende beter tot mijn recht.'

Met haar ego heeft het allemaal niks gedaan, zegt ze. 'Nee, echt niet. Ik heb niks met status. Ik houd van mensen, ik vind iedereen leuk. Als ik 's ochtends binnenkom, zegt een van de beveiligingsmedewerkers vaak: "Welkom in ons midden en Gods zegen over deze dag!'' Je kunt je dag toch niet mooier beginnen? Mensen kunnen met een klein gebaar zoveel betekenen.' Natuurlijk is een auto met chauffeur handig, erkent Van Bijsterveldt. 'En ik moet er ook weer aan wennen om mijn eigen agenda bij te houden. Maar ik houd ook heel erg van zingen in de auto.' Lachend: 'Dat wil ik de chauffeurs toch maar niet aandoen.' Nog een paar dagen en het kan weer, wil ze maar zeggen.

eenzaam

Het leven als bewindspersoon heeft ook eenzame kanten. 'Je bent altijd eindverantwoordelijk. Als ik mijn handtekening zet, wordt het mijn verantwoordelijkheid.' Ook al weet je dat er voor een plan een meerderheid in de Tweede Kamer is, dan nog is het soms zwaar. Bijvoorbeeld als jouw handtekening betekent dat er 300 miljoen euro op het passend onderwijs - voor leerlingen die extra aandacht nodig hebben - moet worden bezuinigd. Van Bijsterveldt had het er moeilijk mee, erkent ze. Via het Catshuisberaad kon het bedrag worden gehalveerd en toen dat strandde, maakte de Kunduz-coalitie de bezuiniging helemaal ongedaan. 'Prachtig natuurlijk. Maar het blijft een heel verschil of je mét of zonder bezuinigingen aan het besturen bent. Ik heb wel altijd achter mijn besluiten gestaan; anders moet je opstappen. Soms moet je als bestuurder ergens doorheen. Wat schieten we ermee op als iedereen afhaakt wanneer het moeilijk wordt? Hervormen en bezuinigen is een bittere noodzaak; wat dat betreft heb ik ook veel respect voor mijn opvolgers, dat ze de klus aandurven.'

En het gaat niet altijd om meer of minder geld, zegt Van Bijsterveldt. Ook met gericht beleid, en soms zelfs met alleen een pleidooi, kun je dingen bereiken. 'Mijn oproep aan ouders om meer betrokken te zijn bij de school van hun kinderen, maakte nogal wat los. Maar het heeft ook veel in gang gezet bij ouders en scholen. Het thema leeft daar echt.'

Attitude is van cruciaal belang, vindt Van Bijsterveldt. 'Ben je bereid het beste uit jezelf en uit anderen te halen? We hebben, samen met het onderwijsveld, het aantal zeer zwakke scholen met 75 procent omlaag weten te krijgen. Vliegende brigades hebben schoolteams die er soms niet meer uitkwamen, nieuw perspectief geboden. Over de hele breedte hebben we werk gemaakt van verwachtingsvol onderwijs. We mogen best veel verwachten van elkaar, van leraren en van leerlingen.'

Het bepaalt ook haar eigen motivatie. 'Sterker door strijd', zegt de geboren Rotterdamse. 'Ik wil mijn leven niet kabbelend leven, maar echt iets toevoegen.'

verdeeldheid voorbij

De minister van Onderwijs verlaat de landelijke politiek na een carrière die oogt als een uit het boekje: via de CDA-jongeren in de lokale politiek terechtkomen en minder dan 25 jaar later 'eindigen' als minister. Maar waar haar eigen curve omhoog ging, ging die van haar partij omlaag. Dat het CDA nu met slechts dertien zetels in de Tweede Kamer is vertegenwoordigd, vindt Van Bijsterveldt 'heel erg'. 'De partij ligt me heel na aan het hart. We moeten nu echt weer werken aan eenheid. Bruggen slaan, zou ik met het aankomende kabinet willen zeggen.'

De oud-partijvoorzitter heeft haar diensten aangeboden aan de huidige partijvoorzitter, Ruth Peetoom. 'Ik wil me graag inzetten om de verdeeldheid achter ons te laten. Ik heb er ook vertrouwen in dat het gaat lukken om weer veel mensen voor de christendemocratie te enthousiasmeren. Het is uiteraard aan de partij om daarin het voortouw te nemen, maar als men daar prijs op stelt, ben ik graag bereid het land in te gaan. Adeldom verplicht. Samen met anderen ben ik toch het gezicht van het CDA, een partij waaraan ik veel te danken heb.'

Van Bijsterveldts aanbod komt ook voort uit de verantwoordelijkheid die ze voelt voor de situatie waarin haar partij is terechtgekomen. 'En ik voel het niet alleen; ik bén ook medeverantwoordelijk. We moeten er nu alles aan doen om bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2014 een goed resultaat te behalen. Dat is cruciaal. Want van één ding ben ik heilig overtuigd: het CDA kan wel een poosje zonder top, maar nooit zonder basis in de lokale politiek.' Na haar overstap in 2007 van partijvoorzitterschap naar kabinet, raakte de machtsbalans in de leiding van het CDA verstoord. Het draaide te veel om het Torentje en te weinig om de partij. Toch, zegt Van Bijsterveldt nu, mag een machtsbalans niet van één persoon afhangen. 'Maar het is duidelijk dat de laatste jaren dingen niet goed zijn gegaan in de partij.'

De vertrekkend minister put veel kracht uit haar geloof, vertelt ze. En niet alleen als het moeilijk gaat. 'Enthousiasme is echt iets van de Geest; daarmee kun je bergen verzetten. Ik heb veel vertrouwen dat het leven niet zomaar verloopt. Daar spreek ik veel met mijn man over, die van katholieken huize is. Juist omdat het leven niet zomaar verloopt, voel ik die verplichting om de dingen die op mijn pad komen zo goed mogelijk te doen. Of daar ook onzekerheid in schuilt? Ach, welk mens is wel zeker van zichzelf? Ik neem niet snel ergens genoegen mee, dat weet men hier wel.' De twee medewerkers die zijn aangeschoven bij het gesprek, glimlachen. 'Mijn ervaring is dat als je er maar achteraan blijft zitten, je het gewenste resultaat vaak kunt bereiken. Dat betekent dat je voortdurend scherp moet zijn, maar daarmee heb ik het mezelf niet altijd makkelijk gemaakt.'

Als minister die ook Emancipatie in haar portefeuille heeft, voer ze twee keer met een eigen boot mee tijdens de Gay Pride. Ze kreeg er drie brieven over van burgers die daarover teleurgesteld waren, vertelt Van Bijsterveldt. 'In de media zie je wat meer de extreme kant. Ik heb het vooral beleefd als een dag waarop mensen de vrijheid van Nederland vieren; de vrijheid jezelf te zijn en 's avonds gerust weer naar huis te kunnen, zonder bang te hoeven zijn dat de politie aanbelt omdat je hebt laten zien wie je bent. Juist deze portefeuille heeft me telkens doen beseffen hoe belangrijk het is dat we elkaar wat ruimte geven, en niet alleen voor de dingen die jezelf ook bevallen. Tolerantie werkt twee kanten op, dat heb ik altijd benadrukt. Ik word ook echt boos als vanuit met name D66 en GroenLinks wordt gedaan alsof het kommer en kwel is op de reformatorische en gereformeerde scholen. Ik zie dat mensen op die scholen op een gewetensvolle manier invulling proberen te geven aan een gevoelig thema als het omgaan met homoseksuele leerlingen en docenten.'

Van Bijsterveldt vindt het belangrijk dat mensen zichzelf kunnen zijn, ook in orthodox-protestantse kring. 'Je bent geschapen zoals je bent en ik vind dat je de ruimte moet hebben om gelukkig te zijn. Ik zie de worsteling van homoseksuele mensen met de Bijbel en hun geloof. Persoonlijk zeg ik: liefde is de vervulling van de wet. Maar als mensen vanuit hun geloof anders tegen zaken aankijken, dan is daar ruimte voor. Ik heb begrip en respect voor al die afwegingen, maar ik zeg ook: blijf dit thema altijd positief oppakken. Zorg ervoor dat mensen zich veilig, geborgen en erkend weten, ook binnen de muren van de school.'

Staat volgens de scheidend minister de vrijheid van onderwijs onder druk? 'Die vrijheid is geen vanzelfsprekendheid, maar vraagt om voortdurend onderhoud én de bereidheid verantwoording af te leggen. Ik zie hier en daar in het bijzonder onderwijs nog wel het idee: we hebben onze vrijheid, laat Den Haag zich vooral niet te veel met ons bemoeien. Maar er gaan miljarden naar het onderwijs. Dat vraagt ook dat je laat zien welke mooie doelen je met de kinderen bereikt, wat er met het maatschappelijk en financieel kapitaal wordt gedaan. Als we daarover open communiceren, denk ik dat er veel ruimte voor scholen blijft. We zijn in Nederland gewend de verantwoordelijkheid voor het onderwijs laag te leggen, en terecht. Het zorgt voor betrokkenheid; onze onderwijs-euro brengt daarom relatief meer op dan in veel andere landen, zo blijkt telkens weer.'


Janneke Marlene (Marja) van Bijsterveldt-Vliegenthart

Geboren 1961 in Rotterdam.

Na haar opleiding tot verpleegkundige werkt ze tot 1990 in de gezondheidszorg. In dat jaar wordt ze, als 28-jarige, raadslid en wethouder in Almere (toen nog een combinatiefunctie). In 1993 treedt ze af als wethouder, maar blijft aan als raadslid.

Op 33-jarige leeftijd wordt ze in 1994 de jongste burgemeester van Nederland, in het Zuid-Hollandse Schipluiden.

Eind 2002 wordt Van Bijsterveldt gekozen tot partijvoorzitter van het CDA, een functie die ze bijna vierenhalf jaar vervult. In 2007 wordt ze gevraagd als staatssecretaris van Onderwijs in het kabinet-Balkenende IV. In oktober 2010 wordt ze in het kabinet-Rutte I minister op hetzelfde departement. Dit kabinet wordt demissionair in april 2012, na de breuk tussen VVD, CDA en PVV.

Marja van Bijsterveldt is gehuwd en heeft twee zoons. Ze is lid van de Protestantse Kerk in Nederland, in haar woonplaats Schipluiden.

  • 03-11-2012 - 6.00
  • 05-11-2012 - 19.00

waardeer:

  • Waardeer dit artikel met 1 ster
  • Waardeer dit artikel met 2 sterren
  • Waardeer dit artikel met 3 sterren
  • Waardeer dit artikel met 4 sterren
  • Waardeer dit artikel met 5 sterren


Indien u geregistreerd bent, kunt u hieronder reageren op het artikel. Hiertoe dient u in te loggen.

Reacties (1)

svanrij (03 november 2012 11:31 uur)

Het zit weer, zoals zo vaak in de politiek, vol met lege frasen en intelligent klinkende opmerkingen die mensen in beweging moeten brengen, alleen niet vertellen welke kant we op moeten. Wat heb je bijvoorbeeld aan zo'n opmerking als: "We mogen best veel verwachten van elkaar, van leraren en van leerlingen."? Iedereen knikt dan toch braaf 'ja', of niet? Maar het impliceert ondermeer dat we: a) Deze verwachting nu niet voldoende hebben en moeten gaan krijgen; b) Dat naast onszelf met name de leraren en leerlingen in algemene zin weinig uitvoeren en weinig gemotiveerd zijn, of zelfs lui zijn; c) Dat we uiteindelijk ook de verantwoording voor slagen bij de ander leggen - Want als ik verwacht dat Pietje al de bladeren in mijn tuin opveegt binnen een korte tijd en hij er een paar in een hoek laat liggen, dan is dat Pietjes schuld, niet de mijne, want ik 'verwachtte' toch van hem dat hij dat kon doen? Pietje moet MIJN verwachtingen uitvoeren, dus het is ZIJN schuld dat het niet lukt.