Nederlands Dagblad

De aankondiging van het bezoek van Rutte aan het Witte Huis doet de herinnering teruggaan naar 2003, toen Jan Peter Balkenende, pas premier, en Jaap de Hoop Scheffer, pas minister van Buitenlandse Zaken, een bezoek brachten aan president Bush.

Her en der werd hun ontvangst wat beschamend gevonden. De beide gasten wisten zich kennelijk niet goed raad met de situatie, hun houding oogde ongemakkelijk. Balkenende werd goedmoedig en geruststellend door Bush op de schouder geklopt, De Hoop Scheffer leek wel wat verlegen naar de grond te kijken. Zo zien hun onderdanen het niet graag.

Veel beter ging het met Ruud Lubbers. Hij was ruim vier maanden minister-president toen hij op 15 maart 1983 door president Ronald Reagan werd ontvangen, samen met minister van Buitenlandse Zaken Van den Broek. De snelle ontvangst was nodig, omdat de Amerikanen zich zorgen maakten over Nederland. Er leefde breed verzet tegen het stationeren van Amerikaanse kernwapens en het land maakte zich afhankelijk van Russische aardgasleveranties. Washington wilde Nederland wat strakker aan het lijntje houden.

Lubbers moest laveren tussen voorstanders en tegenstanders van het plaatsen van nieuwe kernraketten. Zelfs in het kabinet heerste onenigheid. Minister van Defensie De Ruiter geloofde dat er geen nieuwe kernraketten konden komen, omdat het maatschappelijk draagvlak ervoor ontbrak. Toen hij dit tegen minister Van den Broek zei, antwoordde die: ‘Als jouw mening straks het standpunt van het kabinet wordt, zal deze minister van Buitenlandse Zaken maar een buitengewoon korte ambtsperiode hebben.’

Om te laveren en het kabinet in stand te houden, had Lubbers ruimte nodig en moest hij niet te veel op de Amerikaanse wensen ingaan. Dat is hem zeker gelukt. Sterker nog, op zeker moment werd hij door president Reagan apart genomen voor een persoonlijke ontboezeming. Reagan vertelde Lubbers dat het hem uiteindelijk niet ging om het plaatsen van nieuwe raketten maar om wapenbeheersing. Voor Lubbers was dat een verrassing. Hij had Reagan voor een conservatieve communistenvreter gehouden, maar nu bleek Reagan een man van redelijk overleg te zijn. Het sterkte Lubbers in zijn overtuiging dat het Westen de Russen onder druk moest zetten en tegelijk met hen moest blijven praten. Zo hield Lubbers zijn kabinet in stand en toonde hij zich voor de Amerikanen een betrouwbaar bondgenoot. Lubbers’ eerste bezoek aan het Witte Huis was een groot succes. De foto’s tonen een ontspannen Lubbers en een breed lachende Reagan.

belerende Den Uyl

Het is ook eens heel erg misgegaan. Op 14 en 15 mei 1975 reisden minister-president Joop den Uyl en minister van Buitenlandse Zaken Max van der Stoel naar Washington, meer dan twee jaar na het aantreden van het kabinet-Den Uyl. Het late tijdstip van het bezoek was te wijten aan het gedwongen aftreden van de Amerikaanse president Richard Nixon, in 1974, maar ook aan de moeizame verhoudingen tussen beide landen.

In Nederland was jarenlang fel gedemonstreerd tegen de Amerikaanse inmenging in Vietnam. Het bezoek kwam op een ongelukkig moment. Twee weken eerder hadden de communisten geheel Vietnam veroverd en bleek de Amerikaanse inmenging voor niets te zijn geweest.

Bij de Amerikaanse president Gerald Ford en diens minister van Buitenlandse Zaken Henry Kissinger overheersten teleurstelling en bitterheid. Den Uyl en Van der Stoel hadden zojuist een PvdA-congres achter de rug dat zich kritisch had uitgelaten over de Amerikaanse steun aan rechtse regimes. Den Uyl moest en zou de Amerikanen hier op wijzen. Zo geschiedde. Den Uyl voerde langdurig het woord en wees Ford en Kissinger op de Amerikaanse tekortkomingen in de wereldpolitiek.

Ford en Kissinger hadden weinig tijd voor Den Uyl, omdat er op dat moment een Amerikaans vrachtschip door Cambodjaanse communisten werd gekaapt. Toen Ford en Kissinger de kaping met militair geweld lieten beëindigen, kregen ze van Den Uyl te horen dat geweld niet het juiste middel was om problemen op te lossen.

Kissinger hield zich in, maar schreef later in zijn memoires dat hij zich had geërgerd aan de ‘belerende manier’ waarop hij door Den Uyl was toegesproken. De doorgaans bedaarde Ford was nog duidelijker. Den Uyls onbegrip ‘annoyed the hell out of me’, schreef hij in zijn memoires over zijn diepe ergernis van dat moment. Toen Kissinger twee maanden later werd gevraagd voor een bezoek aan Nederland, wees hij de uitnodiging enigszins vilein van de hand: ‘Is het wel veilig? Jullie zijn zo’n emotioneel volk geworden.’

Een foto van het bezoek aan Washington toont de ontvangst in de tuin van het Witte Huis. Druk gebarend en met de blik op de grond gericht legt Den Uyl iets uit aan Ford, die vriendelijk luistert. Naast Den Uyl staat Kissinger voor zich uit te kijken, de handen in zijn broekzakken. Van Rutte heeft men niets te vrezen. Hij is haast net zo sociaal vaardig als Obama en de camera roept het beste in hem naar boven.