Nederlands Dagblad

Voor de derde keer in zijn tumultueuze vijftigjarige bestaan gaat de bevolking van Congo maandag naar de stembus. Of het land dit keer in rustiger vaarwater zal belanden, blijft vooralsnog onduidelijk. De stembussen uit China zijn in elk geval onderweg.

Sinds tien jaar geleden drie kogels uit het geweer van een lijfwacht abrupt het leven van president Laurent Kabila beëindigden, bezet zijn zoon Joseph de hoogste post in de Democratische Republiek Congo. Niet dat het sinds die tijd rustiger is geworden. Het oosten van het land bevindt zich nog steeds in een permanente staat van onttakeling en geweld. De vorige verkiezingen in 2006 werden door Joseph Kabila gewonnen.

Nu, vijf jaar later wordt er opnieuw gekozen. Maar hoeveel nut hebben verkiezingen in een land dat al jaren verscheurd wordt door oorlog, corruptie en enthousiaste infiltraten vanuit de buurlanden? De vorige verkiezingen verliepen rommelig en frauduleus. Deze keer hebben oppositiekandidaten van de overheid pas enkele weken geleden de mogelijkheid gekregen campagne te voeren.

Zittend president Kabila had ondertussen alle tijd en middelen om de kiezer gunstig te stemmen. Daarnaast heeft hij onverwacht een wetswijziging doorgevoerd zodat er maar één stemronde mag plaatsvinden. Dit stuurde de plannen van kandidaten als Kamerhe en de hoogbejaarde Tshisekedi behoorlijk in het honderd. Zij hadden besloten in de eerste ronde voor eigen kansen te gaan, om dan in de onvermijdelijke tweede ronde zich achter de best scorende te verenigen om Kabila van een meerderheid af te houden. Dat plan kan in de prullenbak.

Maar volgens pater Jo Deneckere hoeft men nog niet te wanhopen. ‘Kabila zal winnen, zoveel is zeker’, vertelt de Vlaamse missionaris met een jarenlange ervaring in Congo. ‘Maar dat is niet zo belangrijk. En hij heeft het tenslotte ook niet al te bont gemaakt. Veel belangrijker dan de landelijke verkiezingen zijn de lokale’, die voor 2013 op het programma staan. ‘Daar worden de mensen gekozen die werkelijk invloed hebben op het lokale wel en wee.’

De president zit ver weg in Kinshasa, ongenaakbaar en vooral oncontroleerbaar. Maar voor de lagere bestuurders is dat geen optie, zij staan in direct contact met de bevolking. Deneckere: ‘Als zij er een potje van maken, zullen de bewoners hen de volgende keer gewoon niet herkiezen.’ De Europese Unie heeft veel geld beschikbaar gesteld voor de verkiezingen.

Volgens de 66-jarige Belg is het belangrijk dat het daar niet bij blijft, maar dat de Europeanen werkelijk de gang van zaken blijven volgen tot en met de lokale verkiezingen, en niet afhaken zodra Kabila is herkozen. Over de voortgang van het verkiezingsproces weet Deneckere dat inmiddels één lading stembiljetten is aangekomen. Het wachten is nu op de overige zendingen biljetten, waarop naast de elf presidentskandidaten ook gekozen kan worden tussen maar liefst 18.000 volksvertegenwoordigers.

Toch zien veel Congolezen de aanstaande verkiezingen gelaten naderen. ‘Het volk heeft de keuze tussen pest en cholera’, vindt de niet al te optimistische Gustave Bagayamukwe, bestuurder van een burgercomité in Oost-Congo. Modeste Mbonigaba, voorzitster van een alumnivereniging in Kinshasa sluit zich hier bij aan, ‘Echte leiders moeten nog altijd opstaan in dit land. Als we kijken naar de toekomst van Congo lijkt het alsof we de visie van onze grondleggers zijn kwijtgeraakt.’

Daarmee grijpt ze terug naar de periode vlak voor de onafhankelijkheid, toen Congolese nationalisten een manifest publiceerden over de toekomst van hun land, waarin ze in felle woorden afstand namen van het kolonialisme en streefden naar een waardig zelfbestuur. ‘Wij vragen de Europeanen om hun neerbuigende houding op te geven. Wij houden er niet van om als kinderen behandeld te worden. Begrijpt u toch dat wij anders zijn’, staat in het vlugschrift uit 1956. Het steekt dat een halve eeuw later Europa nog altijd geld en waarnemers moet sturen om een oogje te houden op de waardige ontwikkeling van Congo.

papieren regering

Monsieur Wellens, pater en 45 jaar woonachtig in Congo, bespeurt in zijn regio rond Mahagi, in het grensgebied met Uganda, zelfs met een vergrootglas nog geen belangstelling voor de ophanden zijnde verkiezingen. ‘Die verkiezingen zijn, zoals jullie in Nederland zeggen; een ver-van-ons-bedshow’, legt hij uit. ‘Congo bestaat hier alleen nog op papier. De bevolking van meer dan een miljoen mensen is volledig gericht op Uganda. Alles is Uganda. Zodra de lonen worden uitbetaald, rent men naar een wisselkantoor om het Congolese geld in te wisselen voor Ugandese biljetten.’ De hoofdstad Kinshasa ligt een wereld verderop, Uganda om de hoek.

Bovendien bestaat de bevolking voor het overgrote deel uit Allur, een stam die gelijkelijk verdeeld is over de beide zijden van de grens tussen Congo en Uganda. De Allur aan weerskanten voelen zich een volk en zeer verwant aan elkaar en de officiële grens vervaagt meer en meer. De puinhoop van vijftien jaar strijd en chaos in Congo versterkt het gevoelen alleen maar meer. Enkelen schrijven zich toch maar in als kiezer, al was het maar omdat dat een handig identiteitsbewijs is in een landstreek waar verder iedere vorm van registratie ontbreekt. Voor wat het de post-koloniale Europese bemoeienis betreft; zover Wellens weet, is er tot nog toe taal noch teken vernomen van Europese waarnemers in de regio.

Congo in cijfers

Oppervlak 2,3 miljoen km², 10.700 kilometer aan landgrenzen, die het land deelt met zijn negen buren. 72 miljoen inwoners, waarvan 44% jonger is dan 15 jaar. Het bruto nationaal product is 23 miljard, vergeleken met 670 miljard dollar in Nederland Met een jaarlijkse inflatie van 23% en een koopkracht van 300 dollar per persoon bungelt het land onderaan de wereldranglijst op dit terrein. Congo doet het hiermee nog zelfs nog slechter dan Afghanistan en Noord-Korea. De jaarlijkse begroting voor het gehele land bedraagt een schamele 4,3 miljard dollar. Dat is vergelijkbaar met het bedrag wat Amsterdam denkt nodig te hebben voor de bouw van de Noord-Zuidlijn.